Vandaag vijftig jaar geleden wint “Belle de jour” van Luis Bunuel de Gouden Leeuw op het Filmfestival van Venetië.

Zoals gewoonlijk bij Bunuel zitten er veel SM-elementen in deze film van Bunuel. Alhoewel Catherine Deneuve het biseksuele element (met name haar verhouding met de bordeelmadam) het “spannendst” vindt, gaat de film toch voornamelijk over de masochistische fantasie van een doktersvrouw die zich overdag gaat prostitueren in het bordeel van Madame Anaïs. Catherine Deneuve vertelt over de film (nadat ze haar beklag heeft gedaan over het “walgelijke” gedrag van Bunuel op de scène, die haar de naaktscènes voortdurend liet overdoen in het bijzijn van een voltallige crew): “Ik vind het – echt waar – de meest erotische film aller tijden. Dat zou er natuurlijk op kunnen wijzen dat Bunuel gewoon de enige juiste werkwijze hanteerde, dat de vernedering een essentieel onderdeel van het creatieve proces uitmaakte.”
31 catherine deneuve

Nog in 1967 wint “Blow Up” (Michelangelo Antonioni) de Gouden Palm in Cannes. Hierin is heel even Jane Birkin naakt te zien, maar of het nu hààr schaamhaar is dat men ziet in het triootje met David Hemmings en Gillian Hills staat nog ter discussie. De veel molligere Lena Nyman is in de Zweedse film “Ik ben nieuwsgierig” bijna uitsluitend naakt te zien. Onnodig te zeggen dat de Zweden (in casu regisseur Vilgot Sjöman) weer hun reputatie eer aandoen, ook al omdat er zowaar een halfstijve penis in wordt gekust!
“En Kärlekshistoria” van Roy Andersson uit 1969 was ook zo populair “omdat er seks in kwam”, maar ik zou niet weten wannéér dan wel. Toen ze de film in 2012 op Arte speelden, wist ik na een half uur nog altijd niet waar men met de film naartoe wou en heb ik hem maar af gezet.
In Frankrijk is er de merkwaardige figuur van Francis Leroi (1942-2002). Deze filosofiestudent kwam in de ban van de Nouvelle Vague en debuteerde in 1962 als assistent van Claude Chabrol. In 1967 besloot hij echter zich te bekwamen in het erotische genre om heel doelbewust via dat medium zijn persoonlijke ideeën over de maatschappij in het algemeen en over film in het bijzonder kond (!) te doen. Met zijn debuut “Pop Game” kon hij in 1967 nog krediet krijgen van de critici, zelfs met de opvolger “La poupée rouge” (1968) en “Ciné Girl” (1969) bleef men in hem geloven, maar vanaf “La michetonneuse” (1972) begon men zich toch stilaan af te vragen, wanneer hij zich nu eindelijk zou losmaken van de traditionele seksfilm. Bij zijn volgende film, “Les tentations de Marianne” (1973), moest Leo Mees in “Film en Televisie” echter vaststellen dat men “al de pseudo-erotiek, de hypocrisie, het simplistische, de fabeltjessfeer, de psychologie-op-amateursniveau van de huidige seksfilmgolf” hierin terugvindt. In de jaren tachtig en negentig gooit Leroi dan alle ambitie ook overboord en neemt hij bijvoorbeeld een hele reeks Emmanuelle-films voor zijn rekening.
In 1968 krijgt “Girl on a motorcycle” van Jack Cardiff een x-rating in de VS. In deze Brits-Franse film wordt de titelrol gespeeld door Marianne Faithful, die haar man, de brave onderwijzer Roger Mutton (de naam zegt het zelf al), na amper twee maanden huwelijk in de steek laat om op haar tweewieler op zoek te gaan naar haar vroegere geliefde, de ietwat meer avontuurlijke Alain Delon. Dat deze verfilming van de roman van Pierre-André de Mandiargues deze eer te beurt valt, is fameus overdreven, zeker als men ermee rekening houdt dat telkens er een seks-scène plaatsheeft, de pellicule overeenkomstig de tijdsomstandigheden met een product wordt bewerkt zodat men de indruk krijgt te “hallucineren”. Ook de close-ups van Marianne Faithful als ze zich zit te masturberen op de motor die ze van Delon ten geschenke heeft gekregen (close-ups van haar gezicht wel te verstaan) zijn nogal onnozel. Wellicht daarom wenst ze niet meer aan deze film te worden herinnerd.
In het meer “gespecialiseerde” genre was er “Hot girls for men only” van Pete Walker met Andrea Allen en David Kernan, een humoristisch bedoelde naaktshow rond een seksblad met geheim hoofdkwartier, en “How to undress in public” van Compton Bennett met Zelma Malik, Reginald Beckwith, John Pertwee en Kenneth Connor, een semi-stripteasefilm. In “Hugs and kisses” is het eerste (toegelaten) schaamhaar te zien. Sindsdien mag schaamhaar in Engelse films, maar penissen nog altijd niet.
Dat jaar is er ook “Guess who’s coming to dinner” (Stanley Kramer). Wat staat dit hier bij te doen, zal je (terecht) denken, maar het is slechts om te illustreren hoe gevoelig het allemaal nog lag, zelf in de “vrijgevochten” jaren zestig. Ondanks het feit dat het hier een deftig burgerlijk huwelijk betreft (ik geloof zelfs dat ze mekaar “respecteren” vooraleer te trouwen) veroorzaakte deze film toch een schandaal, omdat seks tussen blank en zwart nog altijd ophef maakte in die tijd. En zeggen dat de zwarte in de film een geneesheer is en dan nog wel vertolkt door Sidney Poitier! Maar dat is juist het merkwaardige: de schone jongen Sidney Poitier heeft nooit een erotische scène mogen spelen, laat staan met een blanke vrouw. Dat taboe wordt uiteindelijk doorbroken door een mindere god, Jim Brown, die in de western “Hundred rifles” van Tom Gries uit 1969 eens mag stoeien met Raquel Welch.
In “The night they raided Minsky’s” van William Friedkin uit 1968 zou volgens sommige bronnen Britt Ekland de eerste striptease in een film uitvoeren. Maar wat doen we dan met “Expresso bongo” met Cliff Richard (die overigens zélf geen striptease doet natuurlijk)?
In 1968 wordt trouwens de Hays Code afgeschaft, echter niet zozeer omwille van “de revolutionaire jaren zestig” dan wel wegens het feit dat de televisie in de praktijk de censurerende invloed van de code had overgenomen. De zenders bepaalden immers wat wél en vooral wat niet kon. En er kon en kàn in Amerika véél niet…
EEN NEUSLENGTE…
Toch was zelfs tot in de Sovjet-Unie (binnen duidelijke perken) de seksuele revolutie merkbaar, meer bepaald in de film “Djamilia” van Irina Poplavskaia uit 1969. In deze film wordt het hoofdpersonage immers positief voorgesteld ondanks het feit dat ze in een overspelige liefdesgeschiedenis verstrikt geraakt, terwijl haar echtgenoot zich aan het front bevindt.
In het voorbestemde jaar 1969 moet het er natuurlijk ook van komen dat de eerste penissen op het scherm te zien waren: die van Robert Forster in “Medium Cool” klopte Alan Bates en Oliver Reed in “Women in love” met een neuslengte, zouden we kunnen zeggen.
In “Bob and Carol and Ted and Alice” schetst Paul Mazursky een uitstekend tijdsbeeld van de problemen die seksuele vrijheid kan meebrengen voor het huwelijk. Natalie Wood is hier op haar mooist als Carol, die haar man Bob (Robert Culp) zijn avontuurtjes moet slikken, tot ze zelf eens zo’n slippertje maakt. Uiteindelijk wordt het bijgelegd dankzij de “medewerking” van een bevriend koppel, Ted (Elliot Gould) en Alice (Dyan Cannon).
In Engeland was vooral Susan George toen erg “hot”. Na “Up the junction” draaide ze in 1969 “Twinky”, waarin ze de zestienjarige hoofdfiguur vertolkt die optrekt met een 38-jarige schrijver van pornoverhalen, zowaar gespeeld door Charles Bronson. George stond ervoor bekend dat ze niet te beschroomd was om uit de kleren te gaan (ze had als zestienjarige reeds in een aantal Hammer-horrorfilms gespeeld), maar toch moet men zich niet te veel voorstellen van deze film, want regisseur Richard Donner neemt voortdurend zijn toevlucht tot eerder enerverende slow motion en zelfs “bevroren” beelden, al dient gezegd dat het meestal close-ups zijn van Susan, dus dat valt in zekere zin ook nog wel mee. George was toen zo hot dat ik er haast zeker van ben dat ze gelinkt was aan een of andere popvedette, al kan ik niet meer terugvinden wie dat dan wel mag geweest zijn. Zowel Wikipedia als the Internet Movie Database vermelden wel Andy Gibb, maar dit was later, dit was zelfs nadat ze heel even in de kijker was gelopen bij niemand minder dan prins Charles. (*)
Hier te lande liepen Duitse “voorlichtings-” (”Helga” of “Wie sag’ ich es meinem Kinde?” van Dr.R.Cämmerer) of “rapport”-films in de “deftige” zalen van de stad, evenals b.v. “Der Artz von Sankt-Pauli”. Daar konden we trouwens ook terecht voor films met het typische Franse “bonne humeur” liepen zoals “Mon oncle Benjamin” (Edouard Molinaro). “Erotissimo” van Gérard Pirès daarentegen heeft weinig of niks met seks te maken. Deze film met o.a. Jean Yanne, Annie Girardot en Francis Blanche is eerder een satire op vanalles en nog wat. Enkel in de aanvang betreft dit ook (wellicht louter om de titel te justifiëren) de publiciteit die sterk op het erotische is afgestemd.
Ook in de seks-cinema’s liepen er uiteraard Franse films. Dit waren meestal zgn. “striptease”-films (omdat de seks er alleen in bestaat, dat men uit de kleren gaat). Dan ging men in Denemarken (alweer) toch verder met een soft-seksfilm over een kasteel waarin vrouwen naakt werden opgesloten (een SM-fantasie uiteraard). Uit Italië komt “Dove vai tutta nuda?” van Pasquale Festa Campanile met Maria Grazia Bucella, Tomas Milian en Vittorio Gassman en “Toen de vrouwen een staart hadden”, een komedie die zich afspeelt in de oertijden, af en toe wel grappig maar grotendeels toch slechts een voorwendsel om wat pikante prentjes te tonen.
Maar ‘69 is natuurlijk vooral een jaar van politiek protest, zij het dat dit vaak op het seksuele vlak werd doorgetrokken zoals in “If” (Lindsay Anderson) of “Easy rider” (Dennis Hopper & Peter Fonda). Vandaar misschien dat deze films ook in cinema Leopold aan bod kwamen.
Toch is dit slechts een vage aanduiding dat de jaren zestig de jaren van de seksuele bevrijding zouden zijn geweest. De echte revolutie kwam er pas in 1972 toen “Deep throat” van Gerard Damiano met Linda Lovelace (1949-2002) een ruime distributie kreeg, nadat de New York Times er een artikel aan had gewijd onder de titel “Porno chic”.
In 1970 is er vooral “Blue movie” van Wim Verstappen en Pim de la Parra met Hugo Metsers die voor een revolutie zorgt omdat hij in de beroemde liftscène hopeloos zijn lul in de vagina van zijn partner probeert te krijgen. Anale heteroseks daarentegen wordt gesuggereerd zowel in “Such good friends” als in “Straw dogs” (de verkrachting van Susan George). Over verkrachting gesproken, dat jaar was er natuurlijk ook “A clockwork orange” (Stanley Kubrick).
Leukere seks was er te zien in “Bof… anatomie d’un livreur”. Deze Franse satirische komedie van Claude Faraldo uit 1971 gaat over een jonge wijnleverancier (Julien Negulesco), die er genoeg van heeft dat hij na het gesleur ook nog door zijn cliëntes “in natura” wordt betaald, en die dan maar trouwt met een verkoopstertje dat hem in een etalage haar “diepe gevoelens” voor hem had getoond (Marie Dubois). Wanneer zijn moeder overlijdt (later zal blijken dat het om een “verdacht” overlijden gaat), trekt zijn vader (Paul Crauchet) bij hem in. Als die er zich over beklaagt dat hij seksueel niet meer aan zijn trekken komt, biedt de zoon zijn vrouw aan en die is maar al te zeer bereid om op het voorstel in te gaan. De vader blijft echter niet bij de pakken zitten en komt zelf met een klein zwartharig dieveggetje thuis (Marie-Hélène Breillat), die het ook erg goed kan vinden met de schoondochter, want girls just want to have fun, nietwaar? Enfin, iedereen is tevreden en wanneer er ook nog een zwarte straatveger bij het gezelschap komt (Mamadou Diop), trekken ze ervandoor, de zon tegemoet. Alleen het slot valt tegen: de schoondochter is in verwachting. En iedereen blij natuurlijk, terwijl uit een “sequel” juist zou blijken dat daardoor het harmonieuze bestaan ontwricht wordt.
In mindere mate wordt de seksuele revolutie ook gestalte gegeven in “There’s a girl in my soup” van Roy Boulting. Daarin speelt Goldie Hawn een vrijgevochten Amerikaans meisje in een meer conservatieve Engelse omgeving. Zij is daarmee het nieuwe rolmodel voor jonge vrouwen nu Shirley MacLaine eerder volwassen rollen begint te vertolken.
In “The walkabout” van Nicholas Roeg staat de boog continu gespannen door de confrontatie van het jonge, onervaren, blanke meisje met de al even jonge, maar uit een andere, minder geremde cultuur stammende “aborigines”.
1972 was verder het jaar van de zogenaamde “Report” films. Pseudo-documentaires met slechts één doel: blote meisjes tonen. Zo was er o.a. “Skandinavia sex-report” van Jeff Williams met Monique Laroche (niet te verwarren met de medewerkster van Vooruit), Connie Jetkins en Randy Svenson en “Skihazerl-report” van Franz Vass met Monica Marc, Sharon Shira en Marguerite Boulevard. Andere successeries in die tijd hadden “Mazurka” of “Tirol” in de titel. Deze hadden de bedoeling humoristisch te zijn. Duitse seks is al erg, maar gekoppeld aan Duitse humor is het helemààl niet te doen! En ik kan zelfs niet zeggen dat dit door een overdosis mazurka’s of Mädel in Tirol komt. Tenzij één reeds genoeg is om van een overdosis te spreken. Seks en humor zijn nu eenmaal geen goede maatjes (**). Vooral niet bij mannen. Voor mannen is seks namelijk een ernstige zaak. Ze moeten namelijk “presteren” (een erectie krijgen en houden). Aangezien dit bij vrouwen niet het geval is, ligt het daar helemaal anders. Vandaar dat in de Chippendales-shows die in de jaren negentig zo populair werden er heel wat wordt afgelachen!
GESPONDORD DOOR DE V.V.V.
In 1973 verwekken zowel “La Grande Bouffe” van Marco Ferreri als “Last tango in Paris” van Bernardo Bertolucci schandaal, maar beide films zijn veel te cynisch, veel te pessimistisch om erotisch te zijn. Geef mij dan maar vitalistische prenten als “Turks Fruit” (Paul Verhoeven) of “Les valseuses” (Bertrand Blier) met Gérard Depardieu, Patrick Dewaere en… Miou-Miou. Maar veel explicieter zijn “Les contes immoraux” (Walerian Borowczyk, 1923-2006), zoals men op de foto kan zien. In Frankrijk is er nog “Je prends la chose du bon côté” van Marc Ollivier, die als merkwaardigheid wel expliciete homoseks toont (toch voor softporno uit die tijd), maar anderzijds tegelijk ook een sterk anti-standpunt inneemt (tegen mannelijke prostitutie welteverstaan).
Dé film van het jaar 1973 is echter “Emmanuelle”, met in de hoofdrol Sylvia Kristel, die door Goedele Liekens in haar boek “Ons seksboek” als een betere erotische film wordt aangeraden. In de Gazet van Antwerpen van 30/10/2007 argumenteert ze dat als volgt tegenover Sylvia Kristel zelf: “Omdat jij dankzij je rol van Emmanuelle erotiek uit het verdomhoekje hebt gehaald. Eeuwenlang was erotiek een vies woord in onze westerse samenleving, maar dankzij die films werd het mooi en aanvaardbaar. In één woord kan ik daar over zeggen: respect!”
Just Jaeckin, de maker van “Emmanuelle” draaide datzelfde jaar ook “Histoire d’O” en ook “Madame Claude” is van zijn hand als ik me niet vergis. In het licht van het succes van “Emmanuelle” ontstonden tal van vergelijkbare films. Eerst en vooral was er Laura Gemser, een Nederlands fotomodel, geboren op Java in 1950, dat o.m. nog voor het Models’ Agency van Pierre Eggermont heeft gewerkt, in “Black Emanuelle” (om copyright-redenen met één m), “Orient Reportage”, “Emanuelle in Amerika”, “Emanuelle en de laatste kannibalen”, “Black Emanuelle meets Yellow Emanuelle”, “Emanuelle, queen of Sados”, “The voyage of the damned”, “The Bushido Blade” en zelfs “Exit 7” van Emile Degelin. Ze is gehuwd met Gabriele Tinti, haar tegenspeler in de Emanuelle-films. Op een bepaald moment was ze echter bij een Gentse antiquair en toen bracht ze ook een bezoek aan de Hotsy Totsy, waar die avond toevallig ook Hugo Claus en Sylvia Kristel aanwezig waren. “Dat was een mooi moment,” aldus Motte Claus in Het Nieuwsblad van 21/3/2008, gevraagd naar een leuke herinnering aan de pas overleden Hugo Claus.
Anderzijds, als de “Emmanuelle”-films al geen grote filmkunst waren, dan zijn die van “Black Emanuelle” nog veel minder (***). Aangezien “Orient Reportage” zich op dezelfde locaties afspeelt als de oorspronkelijke “Emmanuelle” kan je beide films naast elkaar leggen (de body body massage, de Thaise “specialiteiten” in de nightclub, enz.) en dan wint de originele film niet enkel op punten, maar gewoonweg door knock-out!
Maar goed, zelfs Walerian Borowczyk draaide in 1986 een “Emmanuelle” (nr.5). In deze versie speelt Sylvia Kristel uiteraard al lang niet meer de hoofdrol, maar wel Monique Gabrielle. Emmanuelle is hierin een cineaste, die door Prins Rajid (Yaseen Khan) uitgenodigd wordt deel uit de maken van zijn harem, waar op dat moment ook reeds Dana Burns Westberg bijhoort. De film is al even slecht en heeft al even weinig met de echte Emmanuelle te maken als de volgende (nr.6) die van Bruno Zincone is en waarin Nathalie Uher in de titelrol eerst haar geheugen heeft verloren, maar nadien herinnert ze zich (dankzij de fameuze stoel) toch dat ze Emmanuelle is, maar dan wel deze keer in de vorm van een ontwerpster die tijdens een cruise met haar modellen wordt overvallen omwille van de diamanten die ze moeten showen. De film wordt een klein beetje gered door een leuke lesbische passage met een Indiaans verstekelingetje.
In 1994 werd dan allicht het absolute dieptepunt bereikt met “Emmanuelle, queen of the galaxy” van L.L.Shapira (VSA) met deze keer Krista Allen-Moritt in de titelrol. Zoals de titel reeds aangeeft, gaat ze hier zelfs buitenaardsen leren hoe ze de liefde moeten bedrijven.
Het probleem met seksfilms uit de jaren zeventig is dat ze al vooruitlopen op de “political correctness” van de jaren negentig. Zo wordt er nogal wat afgefilosofeerd. Joe d’Amato draaide in 1977 werd zelfs het pseudo-feministische “Emanuelle, perche violenza alla donne?” (****)
Op zoek naar een nieuwe kassakrakerreeks, genre Emmanuelle, werd in ’83 Joy uitgebracht, de erotische avonturen van een cover-girl. Werd Joy toen vertolkt door ex-mannequin Claudia Udy, dan wordt deze rol in opvolger Joy et Joan overgenomen door de zich uit de harde porno teruggetrokken Brigitte Lahaie. Omdat de actie zich voor een groot gedeelte in Thailand afspeelt, is de link naar Emmanuelle in deze sequel nog completer. In dit aards paradijs wordt Joy het slachtoffer (ocharme) van perverse mannen. Gelukkig (voor haar?) wordt Joy’s pad door Lesbos gekruist… Jacques Saurel stelde zich tevreden met het « esthetisch » inblikken van de meest onwaarschijnlijke situaties tot een pseudo-erotisch, slaapverwekkend geheel.
Het geestige van seksfilms uit die tijd is dus dat ze gesponsord werden door vliegtuigmaatschappijen en diverse bureaus voor toerisme. Het allergeestigste is dan de combinatie van beiden. Dat wil zeggen dat zo’n lange filosofische conversatie gevoerd wordt over diverse locaties, waarbij de montage zo razendsnel gaat dat ze tussen elke zin kilometers afleggen. Ongetwijfeld met zevenmijlslaarzen!
Maar goed, porno was “Salonfähig” geworden en daarom kregen we ook in de gewone bioscopen “La Grande Bouffe” van Marco Ferreri te zien of “Last tango in Paris” van Bernardo Bertolucci, “Turks Fruit” van Paul Verhoeven, “Les valseuses” van Bertrand Blier, “Les contes immoraux” van Walerian Borowczyk, “Il Decamerone”, “The Canterbury Tales”, “1001 notte” en “Salo” van Pier Paolo Pasolini, “Emmanuelle”, “Madame Claude” en “Histoire d’O” van Just Jaeckin, “Bilitis” van David Hamilton, “Emilienne” van Guy Casaril, “Taxi Driver” van Martin Scorsese en “Caligula” van Tinto Brass. Voor het vervolg van het verhaal kan je je dus beter hier naartoe wenden.

Referentie
Ronny De Schepper, Girls just want to have fun! Graffiti juni 1994

(*) Ondertussen houdt Susan George zich vooral bezig met het kweken van Arabieren. Paarden bedoel ik dan. In 2007 werd ze zelfs geïnterviewd door “Horse & Hound magazine”. Ik zou dit niet vermelden, mocht het niet de onweerstaanbaar komische scène uit “Notting Hill” oproepen, waarin Hugh Grant zich uitgeeft voor een reporter van “Horse & Hound”.
(**) “Hij lachte, maar hij had er meteen spijt van toen hij bedacht dat humor en genot elkaar afstoten als water en olie.” (Mario Vargas Llosa, Geheime notities van don Rigoberto, p.55)
(***) Overigens, Black Emanuele? Lichtbruin zal ook wel al goed zijn, zeker? Als Sylvia Kristel wat te veel in de zon heeft gelegen, ziet ze even bruin als Laura Gemser!
(****) En een jaar later was er in Engeland “Carry on Emmanuelle” van Gerald Thomas.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s