Vijftig jaar geleden was er het eerste rechtstreekse, internationaal uitgezonden televisieprogramma Our World, dat via de satelliet werd uitgezonden, en wel in 26 landen. Het toonde beelden uit verschillende landen en de hoofdvogel werd afgeschoten door de BBC, die zogezegd een bezoek bracht aan de studio waarin de Beatles op dat moment bezig waren een nieuwe opname te maken. Dat was dan “All you need is love”. Het programma trok 350 miljoen kijkers en “All you need is love” was een instant hit.

Op 14 augustus wordt in Groot-Brittannië de “Marine Offences Act” van kracht en verdwijnen bijgevolg de piratenzenders uit de ether. Nog in 1967 was Jef Cassiers nog eens als acteur te zien in het jeugdfeuilleton “Midas” met Rik Andries. Radiojournalist Jan Van Rompaey gaat bij “Echo” werken.
“Binnen en Buiten” (presentatie Mike Verdrengh; regie Jef Cassiers) wint de prijs van de kijker in 1968 en de TV-oscar in 1969.
In september ’69 start Nand Baert met “Wachtwoord”.
Drie jaar later dan in de buurlanden steekt bij ons de kleurentelevisie op 1 januari 1971 van wal. Dit wil zeggen: men vertoont kleurenproducties uit het buitenland, want voor eigen producties zou het nog duren tot in juni met “de Gouden Zeezwaluw in Knokke”. Daarom is in het jeugdfeuilleton “Het Zwaard van Ardoewaen” Mike Verdrengh nog altijd te zien in zwart-wit, maar ook in een allerschattigst minijurkje (of was dat in “Keromar”?). Daarvóór had hij ook nog in een popgroepje gezeten, The Ypsilon Boys. 1971 is ook het jaar van de kabeltelevisie. Op dat moment zijn er nog slechts 120.000 kabelkijkers, maar dat aantal zou weldra spectaculair stijgen (750.000 in 1976). De concurrentie van Nederland wordt nu echt groot.
In 1972 begonnen Gaston Berghmans en Leo Martin officieel als “Gaston & Leo” te werken, nadat ze dat in het verleden reeds vaker hadden gedaan, maar dan op toevallige basis. Dat jaar gaf Leo Martin echter zijn orkest op om zich uitsluitend op het werken met Gaston toe te leggen. Het duo zou dan ook doorgaan tot 1993, het jaar waarin Leo Martin overleed. Anderzijds was het dat jaar uit met het rijk van Louis De Groof: “De Kat” (met Rik Andries) was zijn laatste feuilleton. “Skandalon” naar een scenario van René Kalisky werd door de BRT uitgezonden op 3 juli met Leo Madder (Giancarlo Volpi, eigenlijk Fausto Coppi), Kris Lomval (Silvana Paggin, de tweede echtgenote, geïnspireerd op “la dame blanche”, die wil dat hij met wielrennen zou stoppen), Gerard Vermeersch (Bassa, zijn blinde verzorger) en verder Gastone Pitti, zijn sponsor, Felice Riario, zijn sportdirecteur, en Bernardo Chiari, zijn ongure manager. Dat jaar krijgt Jef Cassiers de persprijs in Montreux voor “Baratzeartea” met Liesbeth List tussen schilderijen van Magritte en de Belgische Persprijs voor zijn hele oeuvre.
Ondertussen dringen co-producties met Nederland zich op. Eén van de eerste is “Een mens van goede wil” naar Gerard Walschap (1973). “Terloops” vervangt “Echo”.
In 1974 ontvangt Jef Cassiers de Bert Leysen-prijs voor “Irreversibel” (Hildegarde Knef, deze keer tussen schilderijen van Felix Labisse). “De paradijsvogels” werd gemaakt naar een scenario van Marc De Bie naar Gaston Martens. Met Anton Peters (Bolle), Jef Burm (Rietje Rans), Piet Balfoort (Staf Verhelle), Alex Willequet (Hippoliet), Luc De Smet (Polleke), Gerda Marchand (Manse Lapp), Polly Geerts (Flavie), Marijn Devalck (Brozie), Linda Lepomme (Rozeke) en Luc Perceval. In het jaarverslag van de BRT van 1974 klaagt men de belemmeringen aan waarmee de Dienst Jeugd ‘nog steeds’ te kampen heeft: te klein budget, onvoldoende studioruimte, captatie‑ en repetitiemogelijkheden, onvoldoende technische faciliteiten, tekort aan vast personeel, tekort aan regisseurs en regie‑assistenten in vaste dienst, wat het programmabudget aanzienlijk verzwaart. Na de ondertekening van het Verdrag van Straatsburg dat radio- en televisieuitzendingen verbiedt buiten nationaal grondgebied, moet Veronica op 31 augustus de boeken sluiten. Nog geen twee jaar later keert de piraat als officiële omroep weer om binnen de kortste tijd de populairste zuil te worden. Als in 1995 de ontzuiling verder gaat, neemt Veronica de kans te baat om opnieuw als privé-station te starten.
In 1975 wordt in het kader van de “zenderkleuring” (Hilversum 1 actualiteiten, Hilversum 2 familiale zender, Hilversum 3 popzender) Hilversum 4 opgericht. Ondanks het feit dat deze klassieke zender ook muzikaal behang uitzendt (zodanig zelfs dat midden de jaren tachtig Hilversum 5 “voor kleine doelgroepen” wordt opgericht) luistert slechts een marginaal aantal mensen ernaar. In Vlaanderen: start van de Instructieve Omroep. De omroepgebouwen verhuizen naar de Reyerslaan. Op 10 mei 1975 introduceert Sony de Betamax videocassette recorder in Japan.
In 1976 komt Peter Simons bij de BRT werken. Hij regisseert meteen “Ik zag Cecilia komen”, naar Felix Timmermans. Belangrijker is dat het VHS-systeem van JVC de Betamax-video’s van Sony wegconcurreert, zodat video nu ook een “huishoudelijk” product wordt. Ondertussen kunnen we op televisie kennismaken met een ander drietal vrouwen die hun mannetje kunnen staan: “Charlie’s Angels”. Dit feuilleton zal vooral succes kennen met zijn zogenaamde “jiggle-shots”, wat twintig jaar later tot in de treure zal worden gekopieerd in beach-series als “Pacific Blue” en “Baywatch”. Jiggle betekent namelijk schommelen en je mag één keer raden wat er “al schommelend” in beeld werd gebracht… Over jiggle-shots gesproken: nog in 1976 wordt in Italië het monopolie van de RAI (specialist in grote blonde vrouwen met enorme… hersenen, die ook uitgebreid in beeld komen) doorbroken, een jaar later gevolgd door Fil Bleu (van de jonge Giscardiens), de eerste vrije radio in Frankrijk. Guido Cassiman wordt het hoofd van Omroep Brabant.
Op 26 april 1977 gaat het tweede BRT-net van start: eerst twee avonden per week, in oktober zijn er dat reeds vier. Na de “Wies Andersen Show” en “Het Rad der Fortuin” start ook “Noord-Zuid” met Johan Anthierens en Mies Bouwman. Vanaf 1978 is er ook geen plaats meer voor klassieke muziek op BRT 2.
Op 13 september 1978 wordt op de BRT de eerste aflevering van “Holocaust” uitgezonden. En ook de RTBF pakt rond die tijd met iets nieuws uit. Op het eerste net werd de zeer bezienswaardige film “Network” van Sidney Lumet in Franse versie uitgezonden en op het tweede net de oorspronkelijke Amerikaanse versie met zowaar tweetalige onderschriften. De Nederlandse tekst was voor het grootste gedeelte van de tijd zo goed als onleesbaar, maar kom, we mogen niet mopperen. De echte filmliefhebber was wellicht al tevreden dat hij Faye Dunaway, William Holden en Peter Finch zélf hoorde praten en niet een paar “illustres inconnus”…
Eind 1978, begin 1979 was op de BRT en de AVRO de verfilming te zien van “Maria Speermalie” van Herman Teirlinck met Tessy Moerenhout in de titelrol en Luk De Koninck als Ruige. De tekst van Herman Teirlinck werd hiervoor bewerkt door Johan Boonen.
Op 8 mei 1979 worden de eerste vrije radio’s in ons land (meer bepaald in Wallonië) in beslag genomen. Maar toch is er van dan af geen houden meer aan. Peter Simons krijgt de Bert Leysenprijs voor “Het koperen schip” (naar Libera Carlier, 1926-2007).
In 1980 is er de invoering van Teletekst. De schorsing van Eliane Morissens op 30/10/1980 gebeurde op basis van een RTBF-televisieprogramma van twee dagen eerder.
In 1981 blijven de zaterdagavonden Amerikaans op de BRT met de steeds weerkerende « komische » reeks en de zogenaamde “Weekendfilm”. Tussenin de zoveelste herhaling van « Gaston en Leo ». Op 20 juni allen dus naar de café op ’t hoeksken. Zondag 21 juni is wielerhoogdag. In Putte wordt dan het Belgisch kampioenschap voor beroepsrenners op de weg verreden en traditiegetrouw zendt de BRT bijna de hele dag uit. Wie renners op de fiets een plasje wil zien maken moet reeds om 9.25 u. uit de veren (dus niet te lang blijven plakken « op ’t hoeksken » !) Ook de RTBF is door de herhalingsmicrobe gebeten : op maandag 22 juni volgt de tweede aflevering over het leven van Adolphe Sax, zoals bekend de uitvinder van de saxofoon. Op dinsdag 23 juni zaait de BRT verwarring door op het eerste net de laatste aflevering van Celluloïd Rock te programmeren en tegelijkertijd op het tweede de film Elvis, Elvis. Laten we de rockliefhebbers echter meteen geruststellen : in de film komt hun idool er nauwelijks aan te pas. Hij gaat over de problemen van een zevenjarig knaapje dat van zijn ouders de naam van het rockidool heeft meegekregen als zware last om te torsen. Jaja, zo kennen we d’er nog (*). De onnozele reeks Op zoek naar… speurt op woensdag 24 juni naar Nazi-schatten. Even kijken of daar wel zuivere koffie wordt geschonken. Donderdag 25 juni is het weer zo ver : de Ronde van Frankrijk wordt weer uit de startblokken geschoten. Zoals gewoonlijk met een proloogtijdrit. Indien Bernard Hinault die reeds wint, zou hij de gele trui wel eens durven aanhouden tot in Parijs… Als hij weer geen zonneslag krijgt natuurlijk ! Vrijdag 26 juni tenslotte krijgen we een inleidend programma op de achtdelige documentaire reeks De mens en zijn muziek, waarin Yehudi Menuhin zijn visie geeft op het verschijnsel muziek van de oertijd tot de punk.
In 1982 regisseert Jef Cassiers de TV-opera “De ballade van de soldaat Johan” en in 1983 zijn eerste jeugdfeuilleton, “Xenon”. In dat jaar is er ook de reeks “Transport” (met o.a. scenario’s van Jan Christiaens). Er was in het begin van dat jaar ook een vracht aan onaangenaam nieuws over het medium televisie als dusdanig te vernemen. De regering stond namelijk een directe straalverbinding tussen Brussel en Luxemburg toe om het Belgisch nieuws vlugger in het Hertogdom te doen geraken bij de commerciële zender aldaar waardoor deze in zekere zin het BRT-monopolie zal ondergraven. Diezelfde groep landsbestuurders (?) overweegt ook een definitief ontwerp uit te werken tot het invoeren van buisreclame in de BRT-RTBF-programma’s en er eind deze maand mee uit te pakken. Daarnaast was er ook nog sprake van de verhoging van het kabelgeld omdat men binnenkort ook de BBC gaat overnemen en dit bijkomende auteursrechten zal kosten. Eén mens werd er daarnaast toch gelukkig gemaakt door een ander nieuwsbericht namelijk Maurice De Wilde die mocht vernemen dat ook de TV-critici zijn documentaire reeks over “De Nieuwe Orde” hadden gelauwerd. De sterreporter van de BRT viel alzo een zoveelste onderscheiding te beurt voor een programma dat een enorm werkstuk te noemen is, dat een schat aan materiaal bevat over het politieke leven in ons land, vóór en tijdens de oorlog. Maar dat er op eerder stroeve vorm van de reeks wel iets aan te merken viel – zoals een confrontatie zegde en schreef – daar konden ook wij inkomen. Daarom hadden wij graag enkele eervolle vermelding zien toegekend worden aan programma’s die meer TV-mindend opgevat werden. Er gingen in dat opzicht wel enkele stemmen naar “De soldaat Johan” van Jef Cassiers, naar “Het leven dat wij droomden” van Robbe De Hert, naar de “Kijk mensen” over demente bejaarden, naar “Een mens die sterft”. Maar niemand onder hen kon zich uiteindelijk echt doorzetten. Zodat wij moeten besluiten dat de meeste TV-critici nog altijd inhoud boven vorm stellen, wanneer een perfecte harmonie tussen beide evenwel het streefdoel zou moeten zijn. Waarmede wij de bekroning van “De Nieuwe Orde” en van Maurice De Wilde niet willen afvallen. Wij trachten haar enkel in een ander daglicht te plaatsen.
Nog in 1983 is er de oprichting van Studio Brussel en de ontkoppeling van het gewestelijk nieuws. Nadat zondag op 23 januari op een kalme en toch boeiende manier de levensloop van de schrijver-treinwachter Gustaaf Vermeersch werd geschetst in een docu-drama van de hand van Anton Stevens dan werden op 30 januari door Juul Claes op een gezocht nerveuze wijze enkele bewogen dagen uit het bestaan van een sjacheraar in tweedehands auto’s getekend in de TV-film “Leer om leer”. Behoorde het eerstgenoemde werk tot de categorie van de kwaliteitswaar waarvan men rustig kan genieten in de huiskamer van wat laatst genoemde prent eerder onder te brengen in de reeks van de witte producten die enkel een flauw afkooksel zijn van wat de (slechte) cinema in zalen biedt. Waarmee nogmaals aangetoond werd dat “Made in Vlaanderen” wel een interessant initiatief is om de filmmensen van bij ons aan het werk te zetten maar… dat deze nog veel moeten leren om telkens weer de goede middelmaat te bereiken. Om geen hoger norm te stellen…
Jef Cassiers maakt de tekenfilm “Jan zonder Vrees” in 1985, het jaar dat “Nonkel” Bob Davidse met pensioen gaat. Hij heeft zelf nog de basis gelegd voor “Stad op Stelten”, het jeugdprogramma dat Micha Marah en Marijn Devalck voortaan zullen presenteren. Nonkel Bob zal de geschiedenis ingaan met kreten als “TV-Ohee” en “Mieleke Melleke Mol, karwietsel kardietsel kardol” (ter ondersteuning van de Melkbrigade) en liederen als “Kom toch eens kijken” en “Vrolijke vrienden”.
In 1986 is Armand Pien met pensioen gegaan. Hij werd door niet minder dan vier presentatoren vervangen: Georges Kuster, Bob De Richter, Frank De Boosere en diens vrouw Hilde Simons. Deze laatste gaf er tamelijk vlug de brui aan en werd vervangen door Sabine Haghedoren.
In datzelfde jaar zette de BRT ook Rita Boelaert aan de deur. Haar privé-leven was al geruime tijd “a mess” en toen haar depressies ook een weerslag begonnen te krijgen op haar presenteerwerk, was dat voor de BRT het moment om in te grijpen. Na een onderzoek door het studiebureau Censydiam werden de verschillende zenders in 1987 hertekend, maar voor BRT 3 bleek dat niet nodig te zijn. De naam werd alleen veranderd in Radio 3 en de nachtuitzendingen werden een feit. Nog in 1987 kreeg Omroep Brabant een nieuwe directeur-generaal. Piet Van Roe dweepte met marktonderzoeken en producers als Wim Van Gansbeke en Luk Saffloer hielden de eer aan zich en stapten op.
“Kwis” werd eigenlijk door het MMT gecreëerd. Pierre Platteau was helemaal niet te spreken over de BRT-versie van dit stuk door Eddy Verbruggen en Jos Verlinden in 1988, ondanks het feit dat ook hier Jaak Van Assche en Manu Verreth de hoofdrollen speelden. De Verreth-broertjes lieten niet lang daarna zien dat de werkelijkheid de fantasie nog altijd overtreft met de “Pak de Poen”-show met “Percy, Percy, u kent hem wel, Percy…”. Dat was zo’n succes dat de BRT op het einde van het jaar uitpakte met de Bertjes. Het zou een traditie worden.
Op 1 februari 1989 ging VTM van start. Aan het opstarten van een commercieel televisiestation ging een marktonderzoek vooraf dat o.m. vragen stelde in de trant van: “Reclame is één van de financiële middelen die het een zender mogelijk maakt films aan te kopen. Als u de keuze had, welk alternatief zou u voorstaan: een film met reclame-onderbreking zien of deze film helemaal niet zien?” De voorspelbare antwoorden op dergelijke vragen werden dan later gebruikt om te argumenteren dat het publiek akkoord ging met reclame-onderbrekingen… Tegelijk met VTM ging ook de nieuwe formule van de Rode Vaan van start. Deze werd voorgesteld in de Ancienne Belgique o.m. met een sobere maar gemeende hulde aan Lode De Pooter, onafgebroken redacteur sedert 1947 tot een ziekte hem in 1988 dwong in te binden. Jan Mestdagh en ikzelf brachten hem kort nadien een “bezoek”. (“Het bezoek” was het wekelijkse grote interview in de nieuwe Rode Vaan.) Aangezien Lode vooral gekend is als televisiecriticus ging een deel van het gesprek uiteraard dààrover. “Toen ik wist dat jullie gingen komen, heb ik mij wat voorbereid, aangezien ik nog altijd in journalistieke termen denk,” opende Lode zelf het gesprek. “En zo had ik twee titels bedacht: ‘Gelukkig dat ik ziek werd en dat ik dit allemaal niet meer moet schrijven’ en ‘Gelukkig dat ik dit nog allemaal nog mocht beleven’. Met dit laatste bedoel ik dan de evolutie die er de jongste jaren is ontstaan op het gebied van de ontspanning, van de ontwapening, vooral door de voorstellen die door de Sovjet-Unie en andere ‘socialistische landen’ gedaan zijn. Het is toch verheugend wanneer men veertig jaar lang in koude-oorlogstermen heeft moeten leven en schrijven, wanneer men om de twee of drie jaar een andere bedreiging heeft meegemaakt, dat men nu voor het eerst gedurende een langere periode kan herademen, dat ik voor mijzelf in mijn oude dag en voor mijn kinderen voor een vijf- à tiental jaren zeker ben dat er niets gebeurt. Het andere: gelukkig dat ik dit allemaal niet meer moet becommentariëren, daarmee bedoel ik dan bepaalde evoluties op het gebied van sport en televisie. Om met dit laatste te beginnen: er is nu zo’n verloedering ontstaan door het aantal stations dat meer en meer op de kabel werd geplaatst. En dan heb ik het niet alleen over VTM, alhoewel dit op zich reeds aanleiding heeft gegeven tot een achteruitgang van de BRT die tot mijn grote spijt in plaats van de concurrentie positief te voeren, ook uitpakt met ontspanningsprogramma’s van minderwaardig niveau. Maar meer nog is er de vloed van satellietprogramma’s die ons te wachten staat uit Engeland, Frankrijk en andere landen met allerlei gespecialiseerde ‘chaînes’ voor kinderen, sport, muziek, zelfs nieuws, zodanig dat bepaalde kabelmaatschappijen tot 25 programma’s uitzenden met alle nadelige gevolgen vandien. Men bewijst de democratie een slechte dienst door over de hoofden van de mensen tientallen informatiekanalen uit te strooien, want het gevolg is dat er geen enkel meer aankomt, dat men van de ene post naar de andere overschakelt, dat men een ‘meepikker’-kijker wordt, dat men geen enkele doordachte inspanning meer doet om iets van langere duur te volgen (de term ‘zappen’ was toen blijkbaar nog niet courant, RDS). Die vloed aan informatie is dus niet verrijkend, maar geestesdodend. En het zijn niet de video-opnamen die de kijker daartegen wapenen. Integendeel, dit betekent nog een grotere overlast, want alle banden die men heeft opgenomen worden zelden een tweede keer bekeken, doodeenvoudig omdat men er materieel de tijd niet voor heeft, omdat er altijd zo’n groot aanbod is van directe televisie. Vandaar dat recente statistieken van videoverkoop en -verhuur op een achteruitgang wijzen. Alleen erotische en gewelddadige films gaan nog van de hand.”
In 1990 wordt BRT2 omgedoopt tot Radio 2. Het is tevens het einde van “De Peperbus” van Romain Deconinck. Op 1 en 8 maart 1990 was de documentaire van Anton Stevens over Van Eyck te zien.
In 1991 wordt de benaming BRT gewijzigd in BRTN (Belgische Radio en Televisie, Nederlandstalige uitzendingen). De eerste Golfoorlog zorgt voor overtrokken reacties bij de BBC. Zo werden “Waterloo” van Abba en “Boom Bang A Bang” van Lulu gebannen. « Niet voor publicatie » is een miniserie die alvast veel inkt zal doen vloeien.
In oktober 1991 krijgt Jean-Pierre De Decker de eerste Plateauprijs voor een televisiefilm voor “Dierbaar” (met Els Dottermans en Hans Dagelet). Eind ’91: opname van “De wereld van Ludovic”, Belgisch luik in een reeks van zes Europese TV-producties waarin het kind centraal staat. Hier zijn dat Mathias Coppens en Bella Van Meel. Daarnaast spelen ook nog Hilde Van Mieghem, Annick Christiaens en Didier Bezace mee. In “Sarah? Sarah!” speelt Sandrien Luytens de twaalfjarige Sarah die door een buurman wordt aangerand, wanneer ze bij hem aan huis komt om met z’n hond te spelen. Ze zal merkwaardig genoeg wraak nemen op de hond. Het scenario van Helena De Vetter werd met de SABAM-prijs bekroond, Jan Keymeulen voert de regie. Op een debatavond over VTM zei Jan Merckx (die in augustus 1992 zou overlijden) dat VTM eigenlijk niet geïnteresseerd is in de rechtstreekse uitzending van wielrennen. Daarop vroeg ik hem of het incident met de Omloop Het Volk (een goede maand na het opstarten van VTM) dan niet opzettelijk werd uitgelokt om het volk in het harnas te jagen tegen de BRT.
Jan Merckx: “Ik meen me toch te herinneren dat het eigenlijk begonnen is omwille van de 750.000fr die de organisatoren voor het eerst aan de BRT dienden te betalen. Akkoord, de avond voor de wedstrijd heeft Cas Goossens deze eis laten vallen, maar dan konden we niet meer terugkrabbelen zonder ons gezicht te verliezen.”

Ronny De Schepper

(*) Allusie op mijn eigen kinderen, die resp. naar Rod Stewart en The Beatles werden genoemd.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s