Met de twee voornaamste oscars voor zwarte acteurs (Halle Berry en Denzel Washington) leek het wel alsof Hollywood in 2002 politiek correct wou zijn. Niet toevallig kreeg op de dag van de oscaruitreiking ook pionier Sidney Poitier (foto) een Academy Award voor zijn hele carrière, tenslotte is hij een pionier wat de rol van de zwarte Amerikanen in Hollywood betreft…

Sidney Poitier werd immers op de eerste plaats gecast voor zijn “good looks”. En niet enkel als zwarte, als “man” tout court. Hij was in Hollywood dan ook de eerste zwarte die als “leading man” kon optreden, zonder dat het specifiek een film over rassenproblematiek diende te zijn. In die tijd werd zelfs gezegd in Hollywood: “Als je Sidney Poitier niet kan krijgen, herschrijf de rol dan voor een blanke.” Niet te verwonderen dat hij ook de eerste en tot voor kort dus zelfs de enige was om een oscar te ontvangen voor een hoofdrol (in 1964 voor “Lilies of the field” van Ralph Nelson). Denzel Washington (“Glory”), Louis Gosset Jr. (“An officer and a gentleman”), Cuba Gooding Jr. (“Jerry Maguire”) en Whoopi Goldberg (“Ghost”) hebben in de twintigste eeuw ook wel een oscar gekregen, maar dan voor een bijrol, net als Hattie McDaniel destijds.
Nochtans zag het er voor Sidney Poitier oorspronkelijk ook niet allemaal zo rooskleurig uit. Geboren op 20 februari 1924 in Miami verhuisde z’n familie al vlug naar de Bahamas, waar ze als arme tomatenkwekers aan de kost kwamen. De jonge Poitier verzeilde bij een jeugdbende en het zou zeker slecht met hem afgelopen zijn, mocht hij niet opnieuw in Amerika zijn beland door op de vlucht te slaan voor de politie. In Amerika, meer bepaald in Harlem, ging het hem echter ook niet voor de wind. Hij neemt dienst in het leger, maar na het beëindigen van de oorlog, ligt ook zijn droom opnieuw aan diggelen. Hij auditioneert op goed geluk bij het American Negro Theatre maar is zo slecht dat hij zodanig door de regisseur wordt beledigd, dat hij besluit zich te wreken door zich ernstig op het vak van acteur toe te leggen. Zijn eerste rol is een afknapper: in “Lysistrata” haspelt hij de twaalf lijnen die hij moet zeggen hopeloos door elkaar. De theatercritici denken echter dat het zo bedoeld is en bejubelen zijn komisch talent.
Joe Mankiewicz vraagt hem in 1950 reeds voor de hoofdrol in “No way out”, waarin een gangster met demagogische middelen een hele gemeenschap tegen de zwarten opzet. Overigens een niet mis te verstane boodschap aan het adres van McCarthy. Sidney Poitier debuteert in deze film als Dr.Luther Brooks, die in de gevangenis twee blanke gangsters, tevens broers, moet verzorgen die bij een razzia gewond zijn geraakt. Als één van de broers sterft, beschuldigt de andere de dokter van moord, waarna uit wraak hun handlangers de zwarte wijk aanvallen.
Maar het is “Blackboard jungle” van Richard Brooks in 1955 die voor de doorbraak zorgt. Alhoewel hij reeds 31 is, speelt Poitier hierin de rol van een zwarte rebel die het op muziek van “Rock around the clock” de progressieve (want jazzliefhebber) leraar Glenn Ford lastig maakt. Poitier zal trouwens zo’n tien jaar later opnieuw een dergelijke film draaien (“To sir with love”), maar dan met hemzelf in de rol van de leraar. (*)
Een tweede bekroning vormt “The defiant ones” van Stanley Kramer in 1958, voor één keer eens terecht beter gekend onder z’n Nederlandse titel “De geketenden”. Poitier speelt hierin immers een gevangene, die erin slaagt te ontsnappen. Hij is echter aan een andere gevangene geketend, gespeeld door Tony Curtis, en de film is dan ook een parabel over hoe zwart en blank elkaar nodig hebben. De zwarte gemeenschap stoorde zich echter aan het slot, als Poitier de kans krijgt om alleen te ontkomen, maar daar vrijwillig van afziet om Curtis te helpen.
Vanaf dan beginnen zijn rasgenoten hem van “Uncle Tomming” te beschuldigen. Maar zoals de (toen nog) onovertrefbare Julie Burchill schrijft: “Poitier speelde zwarten die uit het ghetto braken en de jobs, de macht en de vrouwen van de blanken inpikte: een KKK nachtmerrie! De verondersteld fiere zwarten uit die tijd – en van vandaag – die dit model verwierpen, blijven honkvast in het ghetto, weigeren alle opvoeding (en kunnen daardoor geen enkele job van een blanke inpikken) en schieten elkaar overhoop alsof het niks is: de droom van de KKK! Wie is er hier eigenlijk de Uncle Tom en wie is de idioot met een Uzi?”
Vooral seksualiteit blijft echter gevoelig liggen, zelfs in de “vrijgevochten” jaren zestig. Dat wordt eveneens bewezen door twee films waarin Poitier de hoofdrol vertolkt. In 1961 speelt hij met Paul Newman de hoofdrol in de jazzfilm “Paris Blues” van Martin Ritt, maar als beiden in Parijs met de meiden gaan scharrelen, dan doet de blanke Newman het wel met even blanke Joanne Woodward en de zwarte Poitier met de zwarte Diahann Carroll (later vooral bekend als de secretaresse van Mannix). Idem in de komische western “Skin Game” en zelfs in 1996 wordt in de SF-film “Independence day” op de vooravond van een totale vernieting van de aarde nog steeds netjes gescheiden gepaard, de zwartjes met de zwartjes en de bleekschijtertjes met de bleekschijtertjes.
Ook in het werkelijke leven vormden Newman-Woodward en Poitier-Carroll twee koppels. Maar daar zal, alleszins wat deze tweede component betreft, verandering komen. Zo is er in 1967 “Guess who’s coming to dinner” van Stanley Kramer. Ondanks het feit dat het hier een deftig burgerlijk huwelijk betreft (ik geloof zelfs dat ze mekaar “respecteren” vooraleer te trouwen) veroorzaakte deze film toch een schandaal, omdat seks tussen blank en zwart nog altijd ophef maakte in die tijd. En zeggen dat de zwarte in de film een geneesheer is, terwijl het meisje gewoon een blonde bimbo is, die haar “gelijkwaardigheid” enkel en alleen ontleent aan haar blanke huid. Bovendien werd de rol van de dokter vertolkt door Sidney Poitier! Ook nu zou Poitier trouwens weer de film in realiteit omzetten, zij het met enkele jaren vertraging, want pas in 1976 trouwde hij met de blanke actrice Joanna Shimkus.

Ondertussen was hij in 1964 te zien in The Long Ships van Jack Cardiff. Richard Widmark, who was widely felt to be too old for his role, turned the film down four times before finally agreeing to do it on the condition that good friend Sidney Poitier do the part of the villain, a piece of casting that producers initially objected to. Filmed in the former Yugoslavia, Sidney Poitier called Belgrade the worst location in which he had ever filmed. Voor wie vindt dat een “Moor” in een vikingverhaal toch wel vreemd is: post-Viking era Norwegians fought in the Crusades from 1107-1110, under King Sigurd I. They scored victories in Portugal, Sidon, and Beirut. Check out “Norwegian Crusade” on Wikipedia.
Samen met Harry Belafonte, Paul Newman, Steve McQueen, Dustin Hoffman en Barbra Streisand (de “progressieven” van Hollywood) richtte Sidney Poitier in 1969 de productiemaatschappij First Artist op. Daar debuteert hij als regisseur met de western “Buck and the Preacher”, waarin hij samen met Belafonte ook de hoofdrol vertolkt. Zijn volgende film was “Stir crazy”. In “Stir crazy” wordt de hoofdrol opnieuw vertolkt door een duo. De blanke Gene Wilder wordt erin gekoppeld aan de zwarte Richard Pryor, een effect dat wel meer gebruikt wordt in komische films.
In 1977 was Sidney Poitier te zien in “A piece of the action”, maar daarna duurde het meer dan tien jaar vooraleer hij nog eens een film draaide. Dat werd dan merkwaardig genoeg een actiefilm, namelijk “Shoot to kill” van Roger Spottiswoode. It was called “Deadly Pursuit” in the UK. Because of the recent massacre in Hungerford, where Micheal Ryan had gone on a shooting rampage killing around dozen people and injuring a number of others, it was thought to be in bad taste to release a film with “shoot” in the title. The original title was trouwens “The Mountain Kings”, because the cunning murderer vanishes into the rugged Rocky Mountains of the Pacific Northwest.
Dat gedeelte vormt het middendeel van de film, dat eigenlijk een stijlbreuk is met het geheel van de film, waarin men dus op zoek gaat naar een meedogenloze moordenaar/dief. In dat middendeel bevinden we ons immers plotseling in een andere film van Sidney Poitier, of beter gezegd: het soort films dat hij meestal draaide, namelijk op een of andere manier “geketend” aan een blanke, waaruit dan allerlei conflicten ontstaan (“The defiant ones”, “In the heat of the night” of “They call me mr.Tibbs”). En alhoewel er tussen Tom Berenger en hemzelf deze keer geen sprake is van racistische spanningen, dan komt het thema toch aan bod in… een ontmoeting met een beer! After Poitier has just scared a grizzly bear away, Berenger says: I’ve never seen a grizzly just turn and run like that. Waarop Poitier: Everybody else up here acts like they’ve never seen a black man before. Why should the bear be different?
Maar goed, zoals men kan merken, is de toon van de film hier veranderd. Er is b.v. ook plotseling plaats voor humor. E.g. in a fight with Tom Berenger, Sidney Poitier says he has been up against the Mafia, the Ku Klux Klan and the KGB. And he has: in Let’s Do It Again (1975), In the heat of the night (1967) and Little Nikita (1988).
Gelukkig verandert na verloop van tijd de film weer in een thriller, as the killer’s identity is not revealed until midway through the film. He attempts to evade detection by killing a member of a hiking expedition and taking his place. To keep the audience guessing as to the true identity of the villain, some of the hikers were played by actors known for playing bad guys: notably Clancy Brown, Frederick Coffin and Andrew Robinson.
Ook in latere films toont Sidney Poitier zich nog altijd topfit. Zo b.v. in “The Jackal” van Michael Caton-Jones uit 1997. En, nee, ik vergis me niet, al heb ik natuurlijk ook wel door dat het neergelaten worden uit een helicopter door een stuntman gebeurt (dat zou in zijn jongere jaren trouwens ook zo geweest zijn, alleen Jean-Paul Belmondo zal wellicht beweren dat hij het écht zelf heeft gedaan, al wil ik dat nog altijd zien, weze het alleen maar omwille van de dure verzekeringspremie).

Ronny De Schepper

(*) Niemand minder dan Peter Bogdanovich zal in 1996 een sequel op “To sir with love” draaien (met dank aan Raymond Thielens).

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.