De omstreden Deense filmregisseur Lars von Trier viert vandaag zijn zestigste verjaardag.

Zijn geboortenaam is eigenlijk Lars Trier, maar op de filmacademie gaven zijn medestudenten hem de bijnaam Von Trier. Dit was een plagerijtje, omdat von een adellijke achtergrond suggereert, terwijl dat in tegenspraak is met de communistische achtergrond van zijn ouders. (Volgens sommige bronnen behield hij zijn bijnaam als een hommage aan de regisseur Erich von Stroheim.)
Zijn eerste lange speelfilm was “Forbrydelsens element” (The Element of Crime, 1984). In 1991 was er “Europa”, een laatste bijdrage in een triptiek over de tweede wereldoorlog, met Eddie Constantine.
Samen met collega Thomas Vinterberg bedacht en begon hij het Dogma 95-collectief. Von Trier maakte zelf eigenlijk maar één Dogma-film: de omstreden film “The Idiots”. Zijn latere films hadden wel dogma-elementen, maar Von Trier leefde niet meer àlle dogma’s na. In “Breaking the Waves” werd bijvoorbeeld ook slechts met één handcamera gedraaid, zodat de acteurs zich zo min mogelijk bewust waren van de aanwezigheid van camera en techniek. Het resultaat was dan ook een ‘natuurlijke’ manier van acteren. “Breaking the waves” van Lars von Trier kreeg in 1996 de Grand Prix du Jury in Cannes voor een film die religie aan erotiek paart. In een streng religieuze gemeenschap vraagt een man, die op een bepaald moment gehandicapt wordt (Stellan Skarsgard), aan zijn vrouw om seks te hebben met andere mannen en hem daarover te vertellen. De vrouw stemt er enkel in toe omdat ze denkt op die manier een mirakel te kunnen bewerkstelligen. De rol van de vrouw wordt gespeeld door Emily Watson, nadat Helena Bonham-Carter hem had geweigerd omwille van enkele naaktscènes. Alweer een domme zet in haar slabakkende carrière, want aan deze rol zat zoveel vlees (en niet altijd bloot vlees) dat Emily Watson er bijna de prijs van de beste actrice mee in de wacht sleepte. Zelf ben ik niet zo “in de wolken” (toespeling op het ridicule slot) met deze film. Toegegeven, ik heb het nóóit begrepen op films over “zottekes” en zeker niet over religieuze zottekes. En zéker niet als die dan nog als het ware heilig verklaard worden ook (cfr. nogmaals het slot met de klokken, nee niet van Rome, maar van de hemel itself, nadat het “mirakel” nog gelukt is ook). Eigenlijk is het op die manier dus toch nog een religieuze film, ook al veroordeelt hij de onmenselijkheid van de die-hards (de beste passages uit de film trouwens). Dit positieve punt wordt dan weer weggenomen door het pleidooi tegen “waardig sterven” (wat door de “ontknoping” dan zogezegd ook nog wordt goedgepraat). Het getuigt helemaal niet van liefde om iemand hoe dan ook in leven te willen houden (I shudder to think about it), maar ja, ze is dan ook getikt, je kan je dus sowieso afvragen of dit wel het mooie liefdesverhaal is waarvoor het doorgaat. Daarnaast werkt de nerveuze montage ontzettend op mijn zenuwen en zijn er allerlei loshangende draden in het verhaal. Waaraan is haar dood eigenlijk te wijten b.v.? Aan een uit de hand gelopen seksspelletje waarbij men elkaar messen in de rug plant? Laat me niet lachen, hé zeg! En als het een koelbloedige moord is, waarom zou de moordenaar het bijna levenloze lichaam dan nog overmaken aan een passerende visser? Waarom het niet afmaken en in zee kieperen? Men zou kunnen zeggen: er is toch geen haan die er naar kraait, maar dat zou niet helemaal waar mogen zijn, want ze is op dat moment op de loop voor een nieuwe internering. Als haar schoonzus haar kort tevoren echter terugvindt (gepest door die eikels van kinderen en achtergelaten door die lul van een dominee), laat ze haar gewoon terug gaan, alhoewel zijzelf het was die op een internering had aangedrongen!

Later in de jaren negentig begon Lars Von Trier zich voor porno te interesseren. Zelf maakte hij – ondanks zijn voornemen uitgesproken in tal van interviews – uiteindelijk géén pornofilm (al kwam “Nymphomaniac” met Charlotte Gainsbourg uit 2013 volgens sommigen aardig in de buurt), maar zijn firma produceerde er wel twee (“Constance” en “Pink Prison”, één van de meest geliefde pornofilms van de Flair-lezeressen), waarbij ze ook een soort dogma-regels hanteerden: geen come-shots en geen anale seks. “De meeste vrouwen vonden dat soort scènes vernederend. Achteraf hoorde ik van andere vrouwen dat ze zulke dingen net wel opwindend vinden.” (Lene Börglum van Puzzy Power, zo heet de firma, in De Standaard Magazine van 1/12/2000)

1.IN DE FABRIEK

Dat het “ritme” van de fabriek aanleiding is tot een dansscène is niet zo ongewoon, ook al kan ik me nu niet dadelijk andere fragmenten uit musicals voor de geest halen. Tenzij dan uit Oost-Europese musicals uit het communistische tijdperk zoals we die kunnen zien in de compilatie “East Side Story” (zie verder). En er is natuurlijk ook een “randgeval” zoals de beroemde “georchestreerde” scène uit “Modern times” van Charlie Chaplin.
De publiciteit in de zin van “eindelijk een musical over gewone mensen” of zoiets is alleszins zeer bij de haren getrokken. Von Trier zelf geeft toe dat hij b.v. geïnspireerd werd door “Les parapluies de Cherbourg” en “Les demoiselles de Rochefort”, twee films met Catherine Deneuve, die hier een vriendin van Selma speelt. Zelfs in “Gold diggers of 1933” van Busby Berkeley speelde de depressie een belangrijke rol!
Toch nog iets over de fotografie. Gelukkig was het “los uit de pols” filmen bij de dansnummers niet haalbaar, vandaar dat von Trier het Dogma-systeem in dat geval verving door niet minder dan honderd camera’s op te hangen, die allemaal tegelijk de dansscènes registreerden. Zo had je toch nog altijd “verrassende” shots, zegt hij en hij vergelijkt het met de registratie van een live-optreden. Wat niet wil zeggen dat het ook een live-registraties wàren, want de fouten werden wel degelijk overgedaan. Dogma’s zijn er nu eenmaal om ten gepaste tijde naast zich neer te leggen. Of minder eerbiedig zou ik kunnen zeggen: hoe een hoer (honderd camera’s!) toch haar “kuisheid” (Dogma) kan behouden…
Bovendien noemt hij dit merkwaardig genoeg “een goedkope manier van werken”. Waarmee hij volgens mij eigenlijk alleen maar wil zeggen dat hij rapper content is dan Busby Berkeley.

2.NA DE MOORD

Een kleine scène, met een heel beperkte choreografie (bijna uitsluitend Selma met de vermoorde huisbaas). Wellicht het beste voorbeeld van “escapisme”. Selma heeft iets gedaan waartoe ze zichzelf nooit in staat achtte en in haar droomwereld is het dan ook niet gebeurd: Bill, de huisbaas, staat weer op en raadt haar aan om te vluchten, want zijn vrouw heeft de politie gealarmeerd. Ook hier is er dus de realistische component van het vluchten die heel natuurlijk in de droomsequens wordt verweven.

3.IN HET REPETITIELOKAAL

De scène in het repetitielokaal ligt nog het dichtst bij de traditionele musical. Niet toevallig wordt de regisseur in de film trouwens gespeeld door de choreograaf van de film, namelijk Vincent Paterson, de choreograaf van Madonna en Michael Jackson, maar ook van “Evita” en “The Birdcage”…
Men repeteert hier namelijk een “echte” musical (“The sound of music”) en in het verlengde daarvan wordt de hele zaal in de dans betrokken. Toch is het tegelijk ook de meest afwijkende scène als men het droomkarakter op de eerste plaats stelt, want tijdens de “droom” vindt wel degelijk een realistisch (en ingrijpend) gebeuren plaats, namelijk de arrestatie door de politie.

4.IN DE RECHTZAAL

Vergelijkbaar met het voorgaande is de scène in de rechtzaal, waar de getuigenis van de voormalige Tsjechische musicalster Oldrich Novy (gespeeld door Joel Grey, de bekende ceremoniemeester uit “Cabaret”) “uiteraard” aanleiding is voor een droomsequens, waarin Selma met haar idool een tapdansje uitvoert.

5.DE TERECHTSTELLING

De opknoping, die tevens de ont-knoping vormt, vind ik al helemaal geen musical, maar eerder een “sociale thriller”. Akkoord dat de benaming “thriller” wat overtrokken is, maar het principe is wel degelijk hetzelfde: de toeschouwers weten dat wat op het scherm gebeurt, onrechtvaardig is en willen deze onrechtvaardigheid opgelost zien, wat men in het klassieke Griekse theater de “catharsis” noemt. Het verschil met een thriller is dan ook dat dit hier niet gebeurt en dat is dan weer omwille van de sociale dimensie van de film. Lars von Trier heeft immers een bittere aanklacht tegen de Verenigde Staten als “beloofde land” willen maken.
Von Trier zelf is door zijn vliegangst weliswaar nog nooit in de VS geweest, maar het is natuurlijk wel het land van de musical! “My parents were communists and they thought that all musicals were American rubbish.”
Toch kan men deze scène, ondanks een paar danspasjes, onmogelijk tot musical rekenen. Een politiek statement maken via de musical is anderzijds natuurlijk niet uitzonderlijk (denk aan de aanklacht tegen het fascisme in “Cabaret” of het racisme in “West Side Story”). Zo ook hier: meer bepaald tegen het onrechtvaardige rechtssysteem. Nog los van het feit of men de onschuld van het hoofdpersonage zou kunnen aantonen, is er immers het gegeven dat ze overduidelijk niet toerekeningsvatbaar is, wat de aanklacht tegen de doodstraf nog prangender maakt. Dat het geen alleenstaand geval betreft, illustreert von Trier door Selma in “death row” (op weg naar de galg) vooral zwarten te laten ontmoeten. Het is immers bekend dat de doodstraf voornamelijk op “vreemdelingen” (zij is er zelf ook één!) wordt toegepast.

6.LANGS DE SPOORLIJN

De scène op de spoorwegbrug heb ik opzettelijk tot het laatst gehouden omdat deze eigenlijk het minst in het “realistische” rijtje past. Men zou kunnen aanvoeren dat het ritme van de trein dezelfde basis vormt als die in de fabriek, maar het betreft slechts een voorbijrijdende trein, die geen onderdeel vormt van het leven van Selma zelf, zoals de fabriek dat wel is. Nee, de aanleiding is hier eigenlijk dat haar vriend Jeff op deze plaats vaststelt dat ze niet enkel bijziend, maar werkelijk stekeblind is. Iets wat ze ten allen prijze voor de buitenwereld verborgen wil houden, zodat ze alweer “vlucht” in haar musical-droomwereld.

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.