Catherine Deneuve wordt zeventig…

46 catherine deneuveMorgen wordt de Franse actrice Catherine Deneuve zeventig jaar. Oorspronkelijk was ze voor mij “slechts” de zus van Françoise Dorléac – hun ouders Maurice Dorléac en Renée Deneuve waren eveneens acteurs; Françoise had dus voor de naam van haar vader geopteerd, Catherine voor die van haar moeder (*) – waarop ik als snotneus verliefd was sedert ze de eerste vrouw was die ik naakt had gezien (in “Genghis Khan”). Op 26 juni 1967 kwam Françoise echter op een gruwelijke manier om, to en ze met een huurwagen, aan hoge snelheid en bij hevige regen de afslag voor de luchthaven van Nice miste. Daar moest ze het vliegtuig naar Londen nemen voor de vertoning van de Engelse versie van Les Demoiselles de Rochefort, een film die het succes van de twee zusjes in Les parapluies de Cherbourg nog eens wou overdoen. Vanaf dat moment ging ik dan toch aandacht besteden aan haar anderhalf jaar jongere zus, die zich ondertussen had ontwikkeld tot een van de belangrijkste vrouwen op het Franse doek en een van de topsterren van de internationale filmscene in de late jaren zestig. Catherine Deneuve was op dat moment getrouwd met de Britse fotograaf David Bailey en had al een zoon, Christian (°1963), verwekt door vrouwenversierder Roger Vadim. Later kreeg ze een dochter Chiara (°1972) met de Italiaanse acteur Marcello Mastroianni.

Catherine Deneuve debuteerde op haar dertiende (in 1956) op het witte doek in Les collégiennes van André Hunebelle. « Les Parisiennes » stamt uit 1961. Hierin stapt Johnny Hallyday in navolging van zijn idool Elvis Presley zelf ook in de film. In één van de vier sketches van deze film van Marc Allégret zingt hij “Retiens la nuit” tegenover Catherine Deneuve die op die manier ook de filmgeschiedenis komt ingestapt. Zij had de rol gekregen omdat scenarist Roger Vadim op dat moment aan de rol ging met haar zus Françoise Dorleac. Zelf zou Catherine een tijdlang een verhouding hebben met Johnny Hallyday tot Sylvie Vartan op de proppen komt, waarop Vadim zelf een relatie begon met de toen nog altijd maar 17-jarige Catherine Deneuve.
In 1962 geeft zij samen met Annie Girardot gestalte aan het cliché van de zwartharige, fatale vrouw tegenover het brave, naïeve blondje in “Le vice et la vertu” van Roger Vadim. Annie Girardot is hierin de zwartharige Juliette (le vice) naast Catherine Deneuve als de blonde Justine (la vertu), ook al zijn ze zussen in de film!
In 1964 volgt “Les parapluies de Cherbourg” van Jacques Demy met Catherine Deneuve (Delphine), Françoise Dorléac (Solange), Danielle Darrieux (Yvonne), Michel Piccoli (Simon Dame), Jacques Perrin (Maxence) en Gene Kelly. Met deze film maakt Jacques Demy een Europese interpretatie van de Amerikaanse musical. De tweelingzussen Delphine en Solange (gespeeld door de zussen Catherine Deneuve en Françoise Dorléac) dromen elk van hun ideale liefde en van een zang‑ en danscarrière in Parijs. Elders dromen twee mannen van hun ideale vrouw. Ze ontmoeten elkaar. De vonk slaat over. En dan duurt het nog een hele film eer het onvermijdelijke gebeurt: de geliefden worden herenigd. De boodschap is overduidelijk: het geluk woont vlak achter de hoek maar we missen het ‑ ongeweten ‑ telkens op een haar.
Sommigen beweren dat in “Repulsion” van Roman Polanski voor het eerst een vrouwelijk orgasme is te horen. Het is zowaar dat van “ijskast” Catherine Deneuve (**). In 1965 speelt ze in “Repulsion” van Roman Polanski immers de rol van Carol, een labiele jonge Belgische (!) vrouw die met haar zus op een appartement woont in ‘swinging’ Londen. Als de zus en haar minnaar op reis gaan, verliest Carol gaandeweg het contact met de realiteit en belandt ze in een neerwaartse psychotische spiraal. Deneuve kan de minnaar van haar zus, waarmee ze noodgedwongen een klein appartement tijdens een hittegolf moet delen, niet uitstaan en die afkeer straalt ook af op alle andere mannen. De toenemende chaos in het appartement weerspiegelt de mentale aftakeling van het hoofdpersonage met steeds extremere hallucinaties en moord als eindpunt. Het selectieve gebruik van muziek en klassieke horrorelementen drijven de spanning nog op. Polanski zet een bikkelharde analyse neer van de psychologische neergang van een seksueel geremde vrouw. Hij reflecteert over de omkering van slachtoffer‑ en daderrol in seksuele machtsspelletjes. Het is meer dan ironisch dat dit meesterwerk oorspronkelijk slechts een tussendoortje was in opdracht van softpornoproductiehuis Compton, tijdens Polanski’s zoektocht naar financiering voor “Cul‑de‑Sac”. Gedraaid met een klein budget, wordt het een groot succes. Zo kan hij eveneens in Engeland de film “Cul-de-sac” draaien in 1965. Als hoofdpersonage kiest hij deze keer voor… Françoise Dorleac.
Luis Bunuel draait in 1966 “Belle de Jour”. Het was de verfilming van een melodramatisch maar goed opgebouwde roman van Joseph Kessel. Deze film bood hem de mogelijkheid om bepaalde dagdromen van Séverine, het hoofdpersonage, vertolkt door Catherine Deneuve, in beeld te brengen, en het portret uit te werken van een jonge vrouw uit een burgerlijk milieu. Overdag speelt ze voor hoer, ‘s avonds gaat ze naar huis en is ze weer fatsoenlijk. Alhoewel Catherine Deneuve het biseksuele element (met name haar verhouding met de bordeelmadam) het “spannendst” vindt, gaat de film toch voornamelijk over de masochistische fantasie van een doktersvrouw die zich overdag gaat prostitueren in het bordeel van Madame Anaïs. Séverine is dus ogenschijnlijk gelukkig getrouwd met de geneesheer Pierre (Jean Sorel), maar Séverine koestert masochistische fantasieën (uit een flashback blijkt dat dit teruggaat naar een incident uit haar jeugd). Om deze uit te leven wendt Séverine zich tot haar vriendin (Françoise Fabian) die haar madame Anaïs (Geneviève Page) aanraadt, die een bordeel bezit. Haar eerste klant is een industrieel (Francis Blanche), maar het is vooral de gangster Marcel (Pierre Clementi) die daar op haar verslingerd geraakt en zij op hem in een SM-verhouding, die echter in het gedrang komt als de cynische vriend van Pierre, Husson (Michel Piccoli), hen ontdekt. Catherine Deneuve vertelt over deze film (nadat ze haar beklag heeft gedaan over het “walgelijke” gedrag van Bunuel op de scène, die haar de naaktscènes voortdurend liet overdoen in het bijzijn van een voltallige crew): “Ik vind het – echt waar – de meest erotische film aller tijden. Dat zou er natuurlijk op kunnen wijzen dat Bunuel gewoon de enige juiste werkwijze hanteerde, dat de vernedering een essentieel onderdeel van het creatieve proces uitmaakte.”
Daarna keert ze nog eens terug naar de sprookjeswereld van Jacques Demy voor “Peau d’âne” naar het gelijknamige sprookje van Charles Perrault. Ondanks het sprookjesachtige decor (met blauw- en roodgeverfde dienaars en paarden) is het tegelijk een illustratie van het amorele van vele sprookjes. Niet alleen wordt hier toch wel heel oppervlakkig omgegaan met een serieus gegeven als incest (een koning, gespeeld door Jean Marais, heeft zijn overleden gemalin beloofd slechts opnieuw te zullen huwen met een vrouw die even mooi is als zijzelf; dat blijkt dan zijn eigen dochter te zijn…), ook de eisen die de prinses (Catherine Deneuve dus) op aangeven van de fee (Delphine Seyrig) stelt om aan het huwelijk te ontkomen (o.a. een ezel die geld schijt doden om zijn ezelshuid (peau d’âne) als vermomming te dragen, zijn eigenlijk extreem wreed. Toch is de lieflijke muziek opnieuw van Michel Legrand.
In 1970 keert Deneuve dan terug naar Bunuel. In “Tristana” speelt ze de rol van een weesmeisje die in het huis van haar voogd Don Lope wordt opgenomen. De man is een verarmde aristocraat, die het voortdurend over eer en fatsoen heeft, maar niet aarzelt van de onschuld van zijn pupil misbruik te maken, en haar te verleiden. Schijnheilig prijst hij haar anders de vrije liefde aan. Ze wordt verliefd op een jonge schilder en trek er vandoor. Twee jaar later keert ze terug. Ze lijdt aan een tumor van het been. Na amputatie en een breuk met haar schilder, blijft Don Lope haar lastig vallen. Uiteindelijk trouwt ze met hem, maar weigert zich aan hem te geven en wanneer hij een hartaanval krijgt, laat ze hem doodgaan. Het verhaal is gebaseerd op een roman in briefvorm van de Spaanse schrijver Benito Perez Galdos. Het kernthema van het boek was de onmogelijkheid (het thema dat dikwijls terugkeert bij Bunuel), voor een vrouw van het einde van de 19de eeuw, om zonder de man, tegenover wie zij in een minderwaardige sociale positie verkeerde, haar onafhankelijkheid te verwerven. De film is veeleer het verhaal van wraak: het verlies van haar onschuld brengt Tristana tot perverse wreedheid. Omdat ze zich onteerd beschouwt, moet ze diegene vernietigen die wel de vrijheid preekt en de hypocrisie van de wereld aanklaagt, maar zelf zijn principes verloochent en misbruik gemaakt heeft van de volgzaamheid van een weeskind. De vreselijke verminking die Tristana later moet ondergaan (de amputatie van haar been) doet haar verlangen om zich op de wereld te wreken alleen maar toenemen.
In “The Hunger” (1983) mag ze het bed mag delen met Susan Sarandon met als achtergrondsmuziek het fameuze duet uit “Lakmé”, zodat Sarandon dit nog altijd als haar favoriete bedscène opgeeft. Alhoewel… “In Amerika hoorde ik dat ‘The Hunger’ nu een cultfilm is geworden vanwege onze gezamenlijke blootscène. Ik moet iedereen ontgoochelen: die is gedraaid met body doubles. Op de première zagen we plots shots waarvan we niets wisten. Vreemd, want Susan en ik deden vaker naaktscènes, er was geen reden te veronderstellen dat wij die scène zouden weigeren.”
In 1995 krijgt ze voor Indochine (Régis Wargnier) een oscarnominatie als beste actrice, die echter niet in een Oscar wordt omgezet, maar ze houdt er wel een César aan over.
In “Les Voleurs” van André Téchiné uit 1996 doet Catherine Deneuve deze lesbische ervaring nog eens over, deze keer in een badscène met Florence Côte. In 2000 is ze te zien in “Dancer in the dark” van Lars Von Trier. Over haar tegenspeelster, de IJslandse zangeres Björk wist ze te vertellen: “Zelden samengespeeld met iemand die zo irrationeel en ongecontroleerd te werk gaat. Hoogst irritant. Het gebeurde dat ze de hele set dagenlang lam legde, omdat ze geen zin had om te filmen. En halverwege heeft ze zelfs gedreigd helemààl uit het project te stappen. Waarna ze de dag erop gewoon terug naar de set kwam en deed alsof er niets gebeurd was. Uitleg noch excuses.”
De film “Potiche” een komedie van François Ozon uit 2010 gaat eigenlijk terug op een boulevardstuk van Pierre Barillet en Jean-Pierre Grédy uit 1980 en de belangrijkste rollen zijn weggelegd voor Catherine Deneuve en Gérard Depardieu, die haar ooit heeft omschreven als « l’homme que j’aurais aimé être ».
In 2015 speelt ze een (wat mij betreft: ondankbaar) rolletje in een Belgische film, “Le tout nouveau testament” van Jaco Van Dormael. Dat ze daarin aanpapt met een gorilla (en er een – menselijk – kind mee heeft) lijkt me een referentie aan een vroegere film van haar, maar het wil mij nu maar niet te binnen schieten welke (één van Marco Ferreri)?
Als slot zou ik de toen 23-jarige bloemenkoningin Nathalie Van Hoof uit Oostakker willen citeren, die ik moest gaan interviewen in opdracht van Eric Goeman tijdens het kortstondige bestaan van het culturele stadsmagazine Tempo in de tropische plantentuin van de R.U.G. Ik vroeg haar o.a. aan welke actrice ze zich spiegelde: “Alhoewel ze naar het schijnt in haar privéleven geen gemakkelijke is, heb ik nogal bewondering voor Catherine Deneuve. Zo’n koele verschijning, dat ligt me wel. Bij haar heb je nooit de indruk dat er een regisseur achter de camera heeft gestaan die haar volledig naar zijn hand heeft gezet. Haar persoonlijkheid is altijd sterk genoeg. En zo iemand zou ik ook wel willen zijn. Geen pop aan een touwtje. Dan nog liever een rol met een slecht karakter.”

Ronny De Schepper

(*) Er was nog een jongere zus, Sylvie (°1946), en een oudere halfzus, Danielle (°1937).
(**) Die “historici” vergeten dan wel dat Jeanne Moreau haar in “Les amants” enkele jaren is voorafgegaan. Maar, hoe dan ook, zelfs auditief waren de Fransen dus alweer jaren vóór op de Amerikanen.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s