Het is vandaag negentig jaar geleden dat de Amerikaanse sprinter Jesse Owens zijn vierde gouden medaille behaalde op de Olympische Spelen van Berlijn. Jesse Owens werd geboren als James Cleveland Owens. De naam Jesse is ontstaan door een verkeerde interpretatie van zijn eerste twee initialen.
Avery Brundage zorgde er als voorzitter van het Amerikaans Olympisch Comité eigenhandig voor dat de Verenigde Staten de fameuze Spelen van Berlijn in 1936 niet zouden boycotten, al was een meerderheid ervoor te vinden om dat wél te doen. Om Hitler niet te ontstemmen zette Brundage coach Lawson Robertson van de Amerikaanse atletiekfederatie onder druk om in de 4x100m de joden Marty Glickman en Sam Stoller niet op te stellen naast Wykoff en Draper. Het ironische is nu dat in hun plaats de zwarten Metcalfe en Owens werden geselecteerd, waardoor Jesse Owens op die manier zijn vierde gouden medaille kon halen op de Spelen na de 100 en 200 meter en het verspringen. In de loopnummers werd overigens de Nederlander Tinus Osendarp tweemaal derde (*). Later zou hij lid worden van de SS: bij het beruchte Commando Leemhuis in Den Haag was hij betrokken bij de arrestatie van tientallen verzetsmensen, waarvan een aantal in gevangenschap is omgebracht.
Adolf Hitler greep deze Spelen aan als propagandamiddel voor zijn nationaalsocialistische politiek. De nadruk werd gelegd op prestaties van de zogenoemde arische sporters, die als übermenschen werden gezien. In dit verband moet dan ook het ‘sprookje’ worden gezien, dat Hitler geweigerd zou hebben Owens de hand te schudden na diens overwinning op de 100 meter sprint (**). In werkelijkheid schudde Hitler op de eerste dag van de Spelen slechts de hand van de Duitse winnaars. Toen hem vanuit de organisatie van de Spelen het verzoek bereikte om óf alle winnaars de hand te schudden, óf geen een, koos Hitler voor het laatste. Owens zelf merkte hierover op: “Toen ik terugkeerde naar mijn geboorteland, na al die verhalen over Hitler, kon ik niet voorin de bus zitten”, vertelde Owens aan ESPN. “Ik moest via de achterdeur naar binnen. Ik kon niet wonen waar ik wilde. Ik werd niet uitgenodigd om Hitler de hand te schudden, maar ik werd ook niet uitgenodigd in het Witte Huis om de president de hand te schudden.”
Jesse Owens kwam overigens eveneens met Avery Brundage in aanvaring. Na de Olympische Spelen van Berlijn wilde deze dat de Amerikaanse atleten nog een tournee maakten door Europa. Door de economische crisis waren de omstandigheden zo armzalig dat Owens na een paar wedstrijden de tournee voortijdig afbrak en een schip nam naar de Verenigde Staten. Daar aangekomen, kreeg hij te horen dat Brundage hem geschrapt had als amateur. Dat betekende dat Owens niet langer in competitie kon uitkomen. Om zijn roem dan toch enigszins te verzilveren liet Owens zich verleiden tot vernederende “wedstrijden” zoals lopen tegen een paard. Daarna verzeilde hij in armoede tot de Eisenhower-administratie hem weer opviste in de jaren vijftig en hij als anti-communistisch boegbeeld reizen mocht maken in “de vrije wereld” om de zegeningen van het kapitalisme te bezingen.
In de biopic over IOC-voorzitter Avery Brundage krijgen we dit uiteraard niet te zien, want het is weer zo’n hagiografie waarin Hollywood zo gespecialiseerd is. Wel krijgen we Jesse Owens te zien, die start in baan één en in baan vier aankomt! Of hoe men soms slordig omspringt met documentair materiaal (wellicht was het de start van één van de reeksen en de aankomst wel degelijk die van de finale).
Ronny De Schepper
Referentie
Patrice Peck, Did Hitler Really Snub Jesse Owens at 1936 Berlin Olympics? http://www.bet.com 08/03/2013
(*) De foto is echter het podium van het verspringen, waarbij het de tweede is, de Duitser Luz Long, die de Hitlergroet brengt. De derde is de Japanner Naoto Tajima. Volgens de film “Race” (Stephen Hopkins, 2016, let op de woordspeling in de titel!) liep Long arm-in-arm met Owens een ereronde om zo de verbondenheid tussen de rassen uit te drukken. Long bleef trouwens bevriend met Owens tot zijn dood aan het Oostfront. Nog altijd volgens de film zou hij daar met opzet naartoe zijn gestuurd omwille van zijn actie.
(**) Het is een mythe dat Adolf Hitler Jesse Owens na zijn overwinning negeerde, maar de nazi’s protesteerden wel degelijk. Der Sturmer, de nazipropagandakrant, publiceerde een artikel van Joseph Goebbels waarin hij pleitte voor een verbod op “üntermenschen” bij de Olympische Spelen. Hij noemde Amerikanen “valsspelers” omdat ze “submenselijke soorten, beter aangepast aan het leven in de jungle”, lieten meedoen, waardoor “geëvolueerde mensen” in het nadeel waren. (IMDb)
dagelijks iets degelijks 