De twaalfde Vrouwendag is weer voorbij voor een jaar. Sommigen durven beweren dat Vrouwendagen niets meer zijn dan een lustig vrouwenfeestje, een ontmoetingsplaats voor extreem feministen, een dagje ontspanning, maar niets is minder waar.

Een ernstige zaak werd het dit jaar ! Niet alleen het thema, de nieuwe armoede, gaf weinig aanleiding tot feesten, maar ook de sfeer te Hasselt was veeleer grimmig dan ludiek te noemen. Niet zo verwonderlijk als je bedenkt dat je in je veilige leven van alledag, geconfronteerd wordt met realiteiten die tien jaar geleden zo veraf leken.
Op deze Vrouwendag viel de nadruk dan ook nogmaals op de bevolkingsgroep die méér en zwaarder getroffen wordt door de crisis. Vooral vrouwen zijn het inderdaad die in grote getalen afglijden naar het keiharde bestaan waarin het overleven de hoofdbekommernis wordt. Het thema, de nieuwe armoede, kreeg inhoudelijk vorm op verschillende manieren. Tijdens de algemene inleiding kregen de aanwezigen een globaal zicht op het thema. Deze theoretische invulling werd vervolgens praktisch geïllustreerd in een klachtenbank. Vrouwen van diverse leeftijden en achtergronden praatten over hun specifieke overlevingsmoeilijkheden, een geschorste werkloze, een bejaarde vrouw, een alleenstaande moeder, een immigrante. Meer informatie kon je opsteken tijdens de inleidingen waar in klare, heldere taal deelonderwerpen besproken werden. En voor hen die niet alleen wilden kijken en luisteren maar ook wilden zoeken naar mogelijke oplossingen waren er acht werkgroepen.
Onmogelijk alle discussies en besluiten van die verschillende werkgroepen weer te geven. Een ding is overduidelijk, de vrouwenbeweging is niet zinnens terug te plooien op zichzelf, ze wil zich echter niet laten leiden in het doodlopend straatje van uitzichtloosheid en apathie. Integendeel, ook de vrouwengroepen willen er werk van maken ! Zowel letterlijk via nieuwe vormingskansen voor vrouwen en collectieve vrouwenbedrijven, als figuurlijk via nieuwe strategieën op politiek vlak.
Twaalf jaar vrouwenbeweging ! Iets wat haast zo vanzelfsprekend begon dat jongere feministen het zich nauwelijks kunnen voorstellen, is door organisatie, overleg en keihard werken uitgegroeid tot een vrouwenbeweging die heel andere vormen is gaan aannemen dan men ooit vermoeden kon : strijdbaar, energiek, intelligent en onverzettelijk…
Aan Anne-Sophie Van Neste (VOK-lid) stelde ik nog één keer de bijna klassiek geworden vraag: wie komt er nu eigenlijk naar zo’n Vrouwendag ? Zijn het de (wat men dan noemt) échte Feministen met de hoofdletter ? Of is er inderdaad een verschuiving te merken ? Ik heb zelfs de indruk dat j’er vandaag niet alleen je oude schoolvriendin of kleine zusje tegen het lijf kan lopen, maar evengoed ook je moeder of zelfs lieve oma…
Anne-Sophie : Ja, dat gevoel heb ik ook, het Vrouwendagpubliek is inderdaad sterk uitgegroeid. De bekende uitspraken als zouden wij enkel een elitair publiek aantrekken kloppen helemaal niet ! Weet je, we zijn al die fabeltjes zo stikbeu geworden dat we beslisten dit jaar een enquête te houden : wie komt naar de Vrouwendag, waarom en wat vindt men van de huidige formule, dat zijn de belangrijkste vragen voor ons. Eerlang zullen de juiste cijfers beschikbaar zijn. Waarschijnlijk kunnen we op deze wijze de leugenballonnetjes doorprikken, want er zijn op dit ogenblik belangrijker zaken te doen dan dat soort onwaarheden te weerleggen !
— Iemand zei het vroeger reeds : « Er is weinig werk maar zeer veel te doen ! » Waar staat de vrouwenbeweging vandaag eigenlijk, zijn er onder invloed van de crisis reeds stappen terug gezet, of nét nog niet ? Of zéker niet ?
Anne-Sophie
: Stappen terug ? Ben je gek ? We zijn net uit de startblokken ! ’t Zal allemaal misschien iets moeizamer gaan in de toekomst, dat kan best maar er is meer duidelijkheid nu, we kregen inzicht in de structuren ook ! Zie je, in feite hebben we tien jaar lang geschreeuwd en geprotesteerd, gewoonweg omdat we niet wisten op welke andere wijzen we iets bereiken konden. We hebben punten gescoord hoor, dat is waar, we hebben instellingen in het leven geroepen en kregen het recht om adviezen uit te brengen, maar we merkten ook hoe makkelijk die moeizaam verworven rechten kunnen teruggeschroefd worden.
— Dieper graven dus ?
Anne-Sophie
: Inderdaad ! We moeten andere voorwaarden scheppen. Op wetgevend vlak is er niet zó denderend veel veranderd, omdat de voorwaarden daartoe niet fundamenteel gewijzigd werden. Vandaar dan ook de keuze naar een emancipatiebeleid of tenminste de discussie daarover. Niet dat we daar nu weer alles van moeten verwachten maar het is beter dat wijzélf de zaken in handen houden, dat wijzélf voorstellen uitwerken en dit om « achterafreacties » te vermijden. Doen we dit niet dan lopen we het risico dat een partij of één of ander ministerieel comité voorstellen doet die dan toch weer niet aan onze eisen beantwoorden. Met eigen voorstellen kunnen we trachten een afbraakpolitiek te beperken, maar ook een ander beleid mee bepalen. Dit is een optie waar we zeker verder over moeten praten. Zo’n emancipatiebeleid zou een aantal nieuwe mogelijkheden met zich kunnen brengen.
— Duidelijk geen stappen terug dus ?
Anne-Sophie
: Integendeel, de kleuterjaren van de vrouwenbeweging zijn voorbij, we staan op een keerpunt…
Geen woorden maar taarten
In het kader van de feesten rond de jaarwisseling 85-86 en de vrome intenties die daarmee gepaard plegen te gaan, schonk een delegatie van het Vrouwenoverlegcomité (VOK) dan ook een taart aan Miet Smet van het kersverse staatssecretariaat voor maatschappelijke emancipatie. Niet dat wij Miet Smet deze zoetigheid misgunnen, maar dergelijke euforische toestanden verbazen ons toch wel van het VOK. Zien zij dit staatssecretariaat dan als een oplossing voor hun problemen ? We vroegen het opnieuw aan Anne-Sophie Van Neste, die ondertussen voorzitster van het VOK was geworden…
Anne-Sophie Van Neste : Neeneenee, ik weet niet waar je dat enthousiasme vandaan haalt. Onmiddellijk na de samenstelling van de regering hebben we reeds een communiqué uitgebracht, waarin wij onze reactie hebben verdeeld in twee aspecten. Wat wij wél positief vinden, is dat er nu op beleidsniveau verantwoordelijkheden kunnen worden genomen ten gunste van vrouwen en dat de vrouwenproblematiek nu ook op het politieke toneel komt. Aan de andere kant hebben wij echter wel bedenkingen bij een emancipatiebeleid dat zich moet realiseren binnen een regering die besparingsvoorstellen doet voornamelijk i.v.m. sociale zekerheid, bevordering van deeltijdse arbeid, tewerkstelling, enz., die toch niet zo positief zijn voor vrouwen. We waren evenwel van mening dat nu er iets is, het goed zou zijn eens een rondschrijven te doen in de vrouwenbeweging met de vraag wat al die actiegroepen e.d. nu eigenlijk verwachten van dit staatssecretariaat. Daarop is, een beetje tot onze verrassing, zeer positief en zeer snel gereageerd. De prioriteiteneisen die op die manier naar voren zijn gekomen, hebben wij dan gebundeld en opgedeeld in twee aspecten : enerzijds eisen die specifiek met emancipatiebeleid te maken hebben en anderzijds wat in andere departementen zoals arbeid, justitie of economische zaken moet gebeuren. En toen dachten we : waarom zouden we deze eisenbundel niet aan Miet Smet bezorgen en dat op een grappige manier ?
— Maar als ik het dus goed begrijp, hebben jullie niets tegen een staatssecretariaat dat zich specifiek met die problematiek bezighoudt ? Een andere opvatting van feminisme zou immers kunnen zijn dat u gewoon wenst dat vrouwen op beleidsniveau aanwezig zijn…
A.S. :
Op de twee jongste Vrouwendagen hadden we dit toch al duidelijk gemaakt, dacht ik. We wilden wel degelijk een minister voor emancipatiezaken, dus dat wil zeggen iemand met een budget en met wetgevende bevoegdheid om iets voor vrouwen te doen. Anderzijds vonden we wel dat niet eender welk beleid daarvoor in aanmerking kwam, maar dat het moest gebaseerd zijn op drie principes : autonomie (economische zelfstandigheid), gelijkheid (gelijke kansen op alle vlakken) en respect voor de persoon van de vrouw (alles wat ligt in de sfeer van zelfbeschikkingsrecht van het lichaam, bestrijding van het seksuele geweld, seksisme, enz.). Wij hebben dat dus tamelijk maximaal gesteld, maar als men nu eenmaal beleid voert dan is het de taak van het feminisme om dat dan ook heel kritisch te volgen en dat zullen wij dan ook doen.
— Dat staatssecretariaat is er ook voor andere « minderheidsgroepen » (wat op zich reeds een kaakslag is, want vrouwen vormen wiskundig zelfs een kleine meerderheid). U geeft er niet om dat de vrouwenproblematiek onder dezelfde noemer wordt gebracht als b.v. de homoproblematiek ?
A.S. :
Ik denk dat vrouwen op dat terrein wat vóór hebben op de mentaliteit van heel wat mensen. Zij zijn ook bezorgd om andere leefvormen. Trouwens, een aantal vrouweneisen zijn ten gunste van zowel mannen als vrouwen. Anderzijds is de term « maatschappelijke emancipatie » van Miet Smet zelf afkomstig, dat dit dus ruimer is dan emancipatie van vrouwen is een persoonlijke politieke keuze van haar.
— Dan kunnen, op het eerste gezicht misschien paradoksaal genoeg, ook een aantal ontevreden mannen (b.v. gescheiden mannen die problemen hebben i.v.m. bezoek- of hoederecht van de kinderen) op dat departement terecht ?
A.S. :
Dat denk ik wel, ja. Wat wij vooral belangrijk vinden, is dat er roldoorbrekend wordt opgetreden, wat natuurlijk op de eerste plaats ten gunste van de vrouw is maar dat kan soms ook ten gunste van de man zijn. Roldoorbrekend werken was trouwens één van de accenten in onze eisenbundel. Meer bepaald wat de arbeidswetgeving betreft (sensibiliseringscampagnes), het onderwijs (toekomstgerichte beroepen) en de bestrijding van seksueel geweld. En dat zijn terreinen waar volgens ons dit staatssecretariaat alleszins heel veel kan aan doen.
Vrouwendag und kein Ende
Op 11 november 1986 was het voor de vijftiende keer « Vrouwendag ». Mijn kop eraf als de rv er dan ook niet voor de vijftiende keer een bijdrage aan wijdde. Misschien dat het daarom niet onverstandig is ter gelegenheid van dit derde lustrum even terug te grijpen naar de « roots ». Men kan immers vijftien jaar zodanig goochelen met begrippen dat de inhoud erbij verloren gaat. Wie weet b.v. nog waarom die Vrouwendag nu precies op 11 november plaatsheeft ? Of waarvoor het Vrouwenoverlegcomité eigenlijk staat ? We vroegen het aan de toenmalige voorzitster Anne-Sophie Vanneste, wat dus betekende dat ze voor de tweede keer in één jaar “aan het lijntje” werd gehaald. Een unicum!
Anne-Sophie Vanneste : Het VOK is een pluralistische, feministische overleggroep. Dat betekent dat het comité eigenlijk toegankelijk is voor alle vrouwen die feministisch geëngageerd zijn, zij het in een vrouwenhuis, in een abortuscomité, in een partij, in een vakbond, in een krant, enz.
— Men is dus ten individuelen titel lid ?
Anne-Sophie :
Je lidmaatschap is eerder op basis van je feministisch engagement dan op basis van de hoek van waaruit je komt, inderdaad, maar we proberen natuurlijk wel van vrouwen uit zoveel mogelijk verschillende hoeken te hebben.
— En lukt dat ?
Anne-Sophie :
Goh, dat is de laatste jaren een beetje moeilijk geworden. Ik kan je echter wel zeggen dat de christelijke vrouwen dit jaar hoogstwaarschijnlijk mee zullen doen, althans « Vrouw en Maatschappij » heeft al toegezegd. Miet Smet komt ook. Wij vonden trouwens dat zij moest komen, dat zij haar verantwoordelijkheid moest opnemen.
— By the way, waarom valt de Vrouwendag steeds op 11 november ?
Anne-Sophie :
Om twee redenen. Het is in de eerste plaats een dag waarop de nationale mannelijke helden jaarlijks weer worden gevierd, alsof vrouwen nooit iets in de oorlog hebben gedaan. Dus om dat mannelijke heldensymbool te demystifiëren, da’s één. En twee, praktisch gezien is het een vrije dag voor iedereen en dan kunnen b.v. — maar dat hoeft niet, want er is kinderopvang — mannen zich ook eens schikken om op de kinderen te passen, terwijl de vrouwen wat gaan militeren (lacht).
— Zijn mannen sowieso toegelaten op een Vrouwendag ?
Anne-Sophie :
Ja hoor ! Altijd geweest.
— Zijn dergelijke Vrouwendagen nog altijd noodzakelijk ?
Anne-Sophie :
Dat is eigenlijk een vraag die je aan verschillende vrouwen zou moeten stellen. Ik denk dat het nog altijd nodig is in die zin dat vrouweneisen nog steeds niet ingewilligd zijn of dat verworven rechten nu weer beknot worden. Daarbij denk ik aan heel het pakket maatregelen van het Sint-Annaplan. Aan de ene kant geeft men zo’n miniem staatssecretariaat aan de vrouwen, maar aan de andere kant gaat men de individuele sociale zekerheid bedreigen, de pensioenleeftijd, afdanken in het onderwijs waarin toch veel vrouwen zijn tewerkgesteld, enz. En eigenlijk is is het dan toch de enige dag waarop vrouwen nog eens met hun eisen naar buiten komen. In die zin blijft het noodzakelijk dat je een dag hebt waarop je toch eens de aandacht krijgt.
— In welk teken staat deze vijftiende Vrouwendag ?
Anne-Sophie :
Op een Vrouwendag moeten eigenlijk heel wat verschillende dingen aan bod kunnen komen. Maar als je er dan per se toch een slogan op wil kleven dan is dat : « Hopen op werk… werk met hopen ?! », die we in vijf werkgroepen zullen uitdiepen. Daarbij willen we niet enkel klagen. We hebben b.v. ook vrouwen die heel gehaaid zijn in de informatica-wereld, naast een werkgroep waarin werkneemsters juist wel over hun problemen komen praten n.a.v. de invoering van nieuwe technologieën. De derde werkgroep wordt gerund door zelfstandige vrouwen, die fietsen herstellen of mode ontwerpen of wat dan ook. In een vierde werkgroep worden vrouwen met hun eigen zeg ten tonele gevoerd, zoals daar zijn Angèle Manteau, Liva Willems of Clara Haesaert. En tenslotte is er een vijfde groep die zich zal buigen over de vraag : doen vrouwen het wel in de politiek ? En natuurlijk wordt er gefuifd en is er een aperitiefconcert en een vrouwengroep uit Nederland die ’s avonds komt optreden, omdat we vinden dat de Vrouwendag ook een feest is.

Referenties
Ronny De Schepper, Vrouwendag op een keerpunt, De Rode Vaan nr.47 van 1983
Jan Draad, Anne-Sophie Vanneste aan het lijntje, De Rode Vaan nr.3 van 1986
Jan Draad, Anne-Sophie Vanneste aan het lijntje, De Rode Vaan nr.45 van 1986

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s