“Athalia” van Georg Friedrich Händel

Ton Koopman wilde/mocht voor zijn tachtigste verjaardag het oratorium “Athalia” van Georg Friedrich Händel dirigeren en omroep Max was zo vriendelijk om dit concert uit te zenden. Alhoewel de Engelse tekst op het scherm verscheen, begreep ik er geen snars van (*), dus dan maar naar Wikipedia gegrepen.

Athalia (HWV 52) is een Engelstalig oratorium gecomponeerd door George Frideric Händel op een libretto van Samuel Humphreys, gebaseerd op het toneelstuk Athalie van Jean Racine. Het werk werd in 1733 in opdracht geschreven voor de Publick Act in Oxford – een afstudeerceremonie van de Universiteit van Oxford , die Handel een eredoctoraat had aangeboden (een eer die hij afsloeg). Het verhaal is gebaseerd op dat van de Bijbelse koningin Athaliah. Athalia, Handels derde oratorium in het Engels, werd voltooid op 7 juni 1733 en voor het eerst uitgevoerd op 10 juli 1733 in het Sheldonian Theatre in Oxford. The Bee van 14 juli 1733 meldde dat de uitvoering “met het grootste applaus werd ontvangen en gelijkgesteld wordt aan de meest gevierde uitvoeringen van die heer: er waren 3700 personen aanwezig”.

Athalia, dochter van koning Achab van Israël en koningin Izebel, was getrouwd met Joram, koning van Juda. Na de dood van haar man was Athalia vastbesloten de Joodse koningslijn, die van David afstamde, uit te roeien. Zij liet, naar haar overtuiging, alle troonopvolgers vermoorden. Ze besteeg zelf de troon en regeerde over Juda, en begon het land te wijden aan de afgoderij van 
Baäl in plaats van de God van Israël. Het kind Joas, de rechtmatige troonopvolger, was echter door Joad, de hogepriester, en zijn vrouw Josabeth van de dood gered en als hun eigen zoon opgevoed onder de naam “Eliakim”. 

Joad, geïnspireerd door God, profeteert de ondergang van Athalia. Hij en Josabeth leggen de jongen “Eliakim” uit dat hij in werkelijkheid Joas is, de rechtmatige koning, en kronen hem, tot groot gejuich van het volk. Athalia komt binnen en eist dat de jongen aan haar wordt uitgeleverd. Wanneer ze hoort dat hij gekroond is, beveelt ze dat het verraad bestraft moet worden, maar haar soldaten hebben haar allemaal in de steek gelaten. Zelfs Mathan, de hogepriester van Baäl, verklaart dat de God van Israël heeft gezegevierd. Athalia weet dat ze ten onder zal gaan, maar gaat de dood tegemoet en verklaart dat ze zelfs vanuit het graf wraak zal zoeken. Allen prijzen de rechtmatige koning en de ware God.

Het Bijbelse verhaal van Athalia, met zijn vertelling over de afzetting van een usurperende en tirannieke vorst, werd door aanhangers van de Jacobitische zaak gebruikt als rechtvaardiging voor het herstel van de Stuart-monarchie. Oxford was destijds een centrum van High Church en Jacobitische sentimenten, waardoor de keuze voor dit onderwerp door een aanhanger van de 
Hannoveraanse monarchie zoals Händel voor sommige schrijvers vreemd lijkt. Het libretto van Samuel Humphreys wijzigt echter Racines origineel door grote nadruk te leggen op het verwijderen van “afgoderij” uit het land, waarmee duidelijk wordt verwezen naar het verwijderen van katholieke invloed, en is daarmee een steunpilaar voor de protestantse Hannoveraanse monarchie. Het onderwerp van het oratorium was hoogstwaarschijnlijk een bewuste keuze van Händel, een onderwerp dat de Jacobitische aanhangers in Oxford zou aanspreken zonder ontrouw te zijn aan zijn Hannoveraanse beschermheren

Ronny De Schepper (op basis van Wikipedia)

(*) Ik moet wel toegeven dat dit o.m. ook kwam omdat ik af en toe even de ogen sloot. Ik keek immers vooral om te zien of ik nog mensen uit het Amsterdam Baroque Orchestra zou herkennen, maar dat was uiteraard een hopeloze opgave. De meesten waren te jong om ze nog in de jaren negentig te hebben kunnen zien en degenen van wie het wél kon, die waren ondertussen natuurlijk dertig jaar ouder en niet meer te herkennen!