“Un flic”

Gisteren een leuke cartoon gezien op FB. Een gangster overvalt een bank en de bediende zegt tegen hem terwijl ze hem het geld overhandigt: “U weet toch wel dat u deze verrichtingen voortaan ook online kunt doen?” Daaraan moest ik denken bij het bekijken van “Un flic”, dat eveneens met een bankoverval begint…

Un flic is een Frans – Italiaanse film geregisseerd door Jean-Pierre Melville en uitgebracht in de bioscoop op 25 oktober 1972. Het is de laatste speelfilm van Jean-Pierre Melville, die het jaar daarop overleed. Hij was bezig met de voorbereiding van zijn volgende film, Contre-enquête, met Yves Montand. Na zijn dood probeerde  Philippe Labro het project over te nemen, maar gaf het uiteindelijk op.

Un flic was ook Alain Delon’s eerste ontmoeting op het scherm met Catherine Deneuve. Zij werd gecast voor de bijrol van Cathy, de minnares van zowel de politieagent als de gangster, toen ze vijf maanden zwanger was. De actrice accepteerde de kleine rol in de hoop later met de regisseur samen te werken aan een belangrijker project, dat echter nooit tot stand kwam vanwege Melvilles dood. De film The Shameless (2015) is een variatie op Melvilles Un flic. Regisseur Oh Seung-uk, een bewonderaar van Delon, wilde de spanning tussen zijn personage en de criminele wereld verdiepen en fantaseerde over hoe ver zijn relatie met 
Catherine Deneuve zou gaan.

Een citaat van Eugène-François Vidocq dient als motto voor de film: “De enige gevoelens die een mens ooit bij een politieagent heeft kunnen opwekken, zijn dubbelzinnigheid en spot…”

Simon (Richard Crenna), Louis (Michael Conrad), Marc (André Pousse) en Paul (Riccardo Cucciolla) vormen een bende die overvallen pleegt die tot in de puntjes gepland en getimed zijn. Simon is eigenaar van een nachtclub aan de Rue d’Armaillé, Simon’s, terwijl Paul een zestigjarige voormalige assistent-bankdirecteur is die is ontslagen vanwege bezuinigingen. Hij laat zijn vrouw geloven dat hij is benoemd tot hoofd personeelszaken bij een bedrijf in Straatsburg. Deze misleiding dient zowel als excuus voor zijn afwezigheid als rechtvaardiging voor hun comfortabele levensstijl.

Terwijl een winterstorm woedde, overvallen de vier mannen een bank in Saint-Jean-de-Monts, in de regio Vendée. Tijdens de overval raakt Marc ernstig gewond. Zijn handlangers laten hem onder een valse naam opnemen in de kliniek Geoffroy Saint-Hilaire in Parijs. Maar de volgende dag, als ze via de pers vernemen dat de politie op zoek is naar een man die tijdens de overval was neergeschoten, besluiten de drie andere criminelen hem te bevrijden. Als hun poging mislukt, laten ze hun handlanger vermoorden door Cathy (Catherine Deneuve), Simons maîtresse, die zich voordoet als verpleegster.

Elke avond begint commissaris Édouard Coleman (Alain Delon) zijn dagtaak met een wandeling over de Champs-Élysées. Zijn domein is het Parijse nachtleven: moorden op prostituees, gokken, zakkenrollen en zedendelicten. Hij eindigt zijn rondes steevast bij sluitingstijd in de nachtclub Simon’s, waarvan hij de criminele activiteiten schijnbaar niet kent. Een giftige vriendschap verbindt de twee mannen, beiden geliefden van dezelfde vrouw, Cathy.

Commissaris Coleman verneemt via een informant, de travestiet Gaby (Valérie Wilson), dat een grote hoeveelheid drugs zal worden vervoerd met de nachttrein Parijs-Lissabon . De overdracht zal worden uitgevoerd door een professionele koerier, een man genaamd Mathieu la Valise (Jean Minisini), met medewerking van een douanebeambte. Coleman zet een operatie op om de koerier en de douanebeambte op heterdaad te betrappen in Bayonne.

Wat Coleman niet weet, is dat Simon en zijn bende een nieuwe, bijzonder gewaagde overval hebben gepland. Ze zijn van plan de drugs te onderscheppen die Mathieu la Valise tijdens de reis vervoert, en maken daarbij gebruik van het feit dat de trein over het langste rechte stuk spoor van Frankrijk rijdt, tussen Lamothe en Morcenx, op de lijn Bordeaux-Saint-Jean naar Irun slechts 65km/uur rijdt wegens werkzaamheden. Vanuit een helikopter die boven de trein hangt, daalt Simon af naar een van de wagons en gaat naar binnen om de smokkelaar uit te schakelen. De operatie (die gedurende twintig minuten in real time wordt gefilmd) slaagt en de goederen worden door Simon meegenomen. De volgende dag in Parijs, wanneer Coleman hoort dat Mathieu la Valise in Bayonne is aangehouden zonder zijn lading, is hij woedend. Overtuigd dat hij erin is geluisd, confronteert hij Gaby: hij geeft hem een ​​pak slaag en dreigt hem met zes maanden gevangenisstraf als hij zich blijft verkleden als vrouw.

Ondertussen onthult de autopsie de identiteit van Marcs lichaam. Coleman slaagt erin het verband tussen Marc en Louis te leggen, die vervolgens gemakkelijk wordt gearresteerd. Tegen alle verwachtingen in praat Louis eindelijk. De commissaris keert terug naar Simon’s om hem, enigszins dubbelzinnig, duidelijk te maken dat hij nu volledig op de hoogte is van zijn activiteiten. Simon waarschuwt Paul telefonisch. Paul, die op het punt staat gearresteerd te worden, pleegt zelfmoord. Simon plant zijn ontsnapping met Cathy. Maar bij zonsopgang wacht Coleman hem op buiten een hotel aan de Avenue Carnot. Hij confronteert hem, maar wanneer Simon zijn revolver tevoorschijn lijkt te halen, schiet Coleman hem dood voor de ogen van Cathy en beweert vervolgens “dat hij er zelf niet zeker van was of hij zelfmoord zou plegen.”

Tegen mijn gewoonte in heb ik dus (in navolging van Wikipedia) het volledige verhaal vertelt, inclusief dus tal van spoilers. Ik heb nog naar een plaats gezocht om te stoppen, maar dan kwam ik bij dat laatste zinnetje uit, wat dus amper nog de ontknoping is. Dat vond ik dan ook de moeite niet meer waard…

Het project had aanvankelijk de titel Night Over the City, als eerbetoon aan Jules Dassins film Night Raiders (1950). Het scenario volgt een klassieke Melvilleaanse filmstructuur, met periodes van intense concentratie en stemmingswisselingen.

Jean-Pierre Melville bood Alain Delon zijn eerste rol als politieagent aan in Un flic, wat een verandering betekende voor de acteur, die tot dan toe vaak geassocieerd werd met personages van marginalen of gangsters: “Melville gaf me de keuze tussen de rol van de politieagent en die van Simon, de gangster. Ik gaf de voorkeur aan de eerste. Om van type rol te veranderen en om degenen tevreden te stellen die me ervan beschuldigen dat ik me te veel met slechte jongens bezighoud.” Maar Delon uitte na afloop zijn teleurstelling en vond dat zijn rol als politieagent beperkt bleef: “Het publiek dat Delon voor het eerst in een politierol ziet, blijft met een onbevredigend gevoel achter […] ze krijgen maar een kwart van een agent te zien!”

Terwijl Delon zich al leek te concentreren op zijn volgende project in Italië, ontstond tot Melvilles grote ontsteltenis het eerste echte conflict tussen de twee mannen sinds het begin van hun samenwerking. Tijdens de scène met de treinoverval weigerde Melville een echte trein en helikopter te filmen en koos in plaats daarvan voor studiomodellen in een ruimte met een diameter van ongeveer tien meter. Toen Delon deze modellen zag, uitte hij zijn diepe ontsteltenis, omdat hij geloofde dat ze niet geloofwaardig zouden overkomen op het scherm, vooral omdat de speciale effecten van die tijd nog rudimentair waren. Daarin had hij trouwens volkomen gelijk. Ook de laatste scène, die als onovertuigend werd beschouwd, werd bekritiseerd vanwege het gebrek aan plausibiliteit. Melville gaf later commentaar op deze periode van spanning: “Helaas moet onze samenwerking eindigen. Un flic zal voorlopig onze laatste film zijn. Delon heeft bepaalde gewoonten met mij ontwikkeld en ik heb op mijn beurt zijn type personage uitgeput.” Diep in hun binnenste waren ze echter overtuigd dat ze ooit nog wel eens zouden samenwerken. Toen dit niet gebeurde omwille van Melvilles vroegtijdige dood, was Alain Delon totaal kapot.

Tristan Renaud schreef in Cinéma 72 dat hij teleurgesteld was over de ontwikkeling van het werk van Jean-Pierre Melville, met name over de ontwikkeling van zijn onderwerpen, die louter verhalen over dieven waren geworden. Hij beschouwde het scenario als onbeduidend. En Louis Chauvet beschrijft in Le Figaro de overvalscène als “de traagste en meest lome van de eeuw”. In totaal bereikte de film meer dan 1,4 miljoenkijkers in heel Frankrijk, ver verwijderd van de 4,3 miljoen van Le Cercle rouge, maar dicht bij de 1,9 miljoen van Le Samouraï, de twee andere films van Jean-Pierre Melville met Alain Delon in de hoofdrol.

De dvd, uitgegeven door Studio Canal Video in mei 2005 bevat een documentaire met Jean-François Delon (eerste assistent-regisseur, broer van Alain Delon) en Florence Moncorgé-Gabin (script girl, dochter van Jean Gabin).

Ronny De Schepper