75 jaar geleden: terugkeer van koning Leopold

Op 23 juli 1950 keert koning Leopold III terug naar het paleis in Laken in gezelschap van zijn zonen Boudewijn en Albert. Op een foto uit de Gazet van Antwerpen dragen deze zonen een zwart rouwlintje, de koning echter niet. Wie is er dood misschien? Ik vroeg het aan chatgpt…

Goede vraag — dit detail heeft een heel concrete verklaring.

Toen Leopold III op 23 juli 1950 terugkeerde naar Laken samen met zijn zonen Boudewijn en Albert II, droegen de prinsen inderdaad een zwart rouwlint. Dat was niet wegens een recente familiale overlijdenszaak, maar als teken van nationale rouw en politieke spanningen rond de zogenaamde Koningskwestie.

Wat speelde er?

In juli 1950 stond België op de rand van burgerlijke onrust door de terugkeer van Leopold III na de volksraadpleging. Kort vóór zijn aankomst:

Op 30 juli 1950 (dus enkele dagen later, maar de spanningen liepen al hoog op) vielen er doden bij de stakingen en betogingen, vooral in Grâce-Berleur.
Het land verkeerde feitelijk in een rouw- en crisissfeer.
De prinsen droegen het rouwlint als symbolisch gebaar van ingetogenheid en verzoening.

Waarom droeg Leopold III zelf geen lint?

Daar zijn historisch twee verklaringen voor die vaak samen worden genoemd:

Protocol en rol: als regerend vorst droeg Leopold doorgaans geen rouwlint in zulke politieke context.
Beeldvorming: men wilde de prinsen tonen als meelevend met het volk, terwijl de koning zelf een meer formele, neutrale houding aannam.

Koning Leopold III verbleef tijdens zijn “ballingschap” op verschillende plaatsen, afhankelijk van de fase van de Tweede Wereldoorlog en de naoorlogse Koningskwestie.

Kort overzicht:

1️⃣ Tijdens de Tweede Wereldoorlog (1940–1944)

Na de Belgische capitulatie in mei 1940 bleef Leopold in België.
In 1944 werd hij door de Duitsers gedeporteerd naar Hirschstein (Saksen, Duitsland).
Later werd hij overgebracht naar Strobl in Oostenrijk.
Daar werd hij in mei 1945 door Amerikaanse troepen bevrijd.

2️⃣ De echte “ballingschap” (1945–1950)
Na de bevrijding mocht Leopold wegens de politieke crisis niet naar België terugkeren. Hij verbleef met zijn gezin in Zwitserland, vooral in:

Pregny-Chambésy (kanton Genève)
meer bepaald in de villa Le Reposoir

👉 Dit verblijf in Zwitserland (1945–22 juli 1950) is wat men meestal bedoelt met zijn ballingschap. Leopold zat echter niet in een kale ballingschap, maar in een soort koninklijk “tussenbestaan” dat tegelijk comfortabel én politiek benauwend was.

Materieel had Leopold het zeker niet slecht:

ruime, comfortabele villa met park
uitzicht op het Meer van Genève
eigen personeel en hofhouding
mogelijkheid om gasten te ontvangen
financiële middelen bleven beschikbaar

Hij leefde dus niet in armoede of gevangenschap. Sommige tijdgenoten spraken zelfs wat spottend van een “gouden ballingschap”.

Maar…

Wat het zwaar maakte, was de politieke onzekerheid:

vijf jaar lang wist hij niet of hij ooit zou terugkeren als koning
België werd bestuurd door zijn broer Karel van België als prins-regent
zijn reputatie bleef fel betwist
hij stond voortdurend in het centrum van politieke polemiek

Leopold bleef vanuit Zwitserland:

dossiers lezen
contacten onderhouden met politieke medestanders
de Belgische situatie op de voet volgen

Hij leefde dus fysiek rustig, maar mentaal in permanente spanning.

👨‍👦 Gezinsleven

In Pregny groeiden zijn kinderen op:

prins Boudewijn
prins Albert II
prinses Joséphine-Charlotte

Leopold besteedde in deze jaren opvallend veel tijd aan hun opvoeding — meer dan hij ooit als regerend koning had gekund.

📊 De ironie van 1950

Na de volksraadpleging van maart 1950 mocht hij eindelijk terugkeren. Maar de ironie is scherp:

5 jaar wachten in comfortabele ballingschap
→ terugkeer in juli 1950
→ binnen tien dagen breekt het land in crisis
→ binnen twee weken draagt hij zijn macht over

Zijn Zwitserse jaren waren dus tegelijk:

uiterlijk rustig
persoonlijk familiaal
maar politiek een tijdbom

Door de hevige onrust deed hij al op 1 augustus 1950 afstand van zijn bevoegdheden ten gunste van prins Boudewijn, en in 1951 abdiceerde hij.

Als je wil, kan ik een kort beeld schetsen van het dagelijkse leven in Le Reposoir — hoe een doorsneedag van Leopold er daar uitzag. Dat maakt het nog tastbaarder.

Nee, dank je, maar je spreekt over “Karel van België”, moet dat niet “Karel van Vlaanderen” zijn?

Goede nuance — maar in dit geval is “Karel van België” correct.

De broer van Leopold III heette officieel:

Karel van België (in het Frans: Charles de Belgique)
titel: prins van België
functie: prins-regent van België (1944–1950)

Waarom niet “van Vlaanderen”?

De benaming “van Vlaanderen” hoort bij een andere historische traditie:

Middeleeuwse graven van Vlaanderen
of latere eretitels zoals graaf van Vlaanderen

Maar prins Karel:

droeg niet de titel graaf van Vlaanderen
was officieel lid van het Belgische koningshuis
werd in alle staatsdocumenten aangeduid als prins van België

Waar komt de verwarring vandaan?

Soms duikt “Karel van Vlaanderen” informeel op omdat:

hij in Vlaanderen relatief populair was
of door analogie met andere historische figuren
of door verwarring met de titel graaf van Vlaanderen die aan andere prinsen werd gegeven

Maar strikt historisch en titulair is:

✅ Karel van België — correct
❌ Karel van Vlaanderen — niet zijn officiële naam

Ronny De Schepper & chatgpt