In de hoogdagen van disco was er een hitje met als titel “Where were you when the lights went out?” Die vraag werd ook gesteld aan het sociaal-cultureel werk op zondag 24 november 1991, de verkiezingsdag die de geschiedenis zal ingaan als “zwarte zondag”. Toen wilde de overheid weten waar het zogenaamde middenveld zat “toen het licht uitging”. De vormingsinstellingen bijvoorbeeld, ooit opgericht om het Vlaamse volk te ontvoogden (niet voor niets kregen zij de naam “volkshogeschool” mee), hadden de oorspronkelijke cursussen over politiek en economie geleidelijk vervangen door persoonsgerichte problematieken, gaande van emotionele weerbaarheid over “handige Henriëtte”-toestanden tot de onvermijdelijke computeropleidingen. Bij het begin van het nieuwe millenium gingen we een kijkje nemen bij twee van onze belangrijkste instellingen, de Stichting Lodewijk de Raet en Elcker-Ik, om een balans op te maken van de stand van zaken en om te zien of er eventueel een kentering op komst is.
STICHTING LODEWIJK DE RAET: “SPECIFIEKE DOELGROEPEN VERGEN SPECIALE BUDGETTEN”
Tim Deschaumes is een licentiaat Germaanse Filologie en pers en communicatie met als specialiteit de beeldcultuur. Hij is al zes jaar stafmedewerker bij de Gentse afdeling van de Stichting Lodewijk de Raet en geeft er cursussen over powerpoint-presentaties, postmoderne films en… de Simpsons!
Hij voelt zich dan ook persoonlijk aangesproken als ik het heb over de breuk die wij in het midden van de jaren tachtig mogen situeren en waarbij de belangstelling voor maatschappijgerichte problemen verschoof naar persoonsgebonden materies, zoals we ze maar zullen noemen. In beide gevallen was de Stichting Lodewijk de Raet zowat de trendsetter. Opgericht in 1952 vormde deze Volkshogeschool immers nog voor de woelige jaren zestig reeds de bakermat van de Vlaamse ontvoogding in navolging van de econoom waaraan ze haar naam ontleent.
Werkgroepen
Daarmee is Tim Deschaumes het uiteraard volledig eens, maar hij ontkent dat de maatschappelijke component voortaan afwezig zou zijn. “De doelstellingen blijven dezelfde. We leggen wel degelijk nog altijd de nadruk op het feit dat wat persoonlijk van belang is, dat ook maatschappelijk is. Het is dus eerder een verandering van pedagogische techniek. Zo worden in assertiviteitstrainingen maatschappelijke problemen geïntegreerd. Zelfs in onze computercursussen is er belangstelling voor problemen in verband met de privacy of de vrije meningsuiting.”
In het editoriaal van de voorjaarsbrochures wordt er natuurlijk geklaagd over een gebrek aan subsidies (dat doet iedereen tegenwoordig), maar met “40 miljoen eigen inkomsten” en “15.000 deelnemers, gespreid over alle Vlaamse provincies” is dat niet evident. Dat hebben we echter verkeerd begrepen, vindt Tim. “Zelfs cursussen die volzet zijn, zijn daarom niet winstgevend. Wij werken bijvoorbeeld doelbewust met kleine groepen om de sociale contacten op zijn minst binnen de groepen levendig te houden. Meestal worden de cursussen trouwens in werkgroepen aangepakt en niet ‘gedoceerd’.”
Middenklasse
“Wij willen alle cursussen betaalbaar houden, want als het al zo moeilijk is de mensen maatschappelijk te interesseren, dan wordt het helemaal onmogelijk als er ook nog een financiële drempel bijkomt. Maar toch bereiken wij inderdaad, bijvoorbeeld, geen migranten. Als men echter naar specifieke doelgroepen toe wil werken, zijn daar dan weer speciale promotiebudgetten voor noodzakelijk.”
“Wij bereiken dus een middenklasse en het cursusaanbod speelt daar inderdaad in zekere mate op in, maar het komt er juist op aan een evenwicht te vinden, zodat de succesrijke cursussen de minder populaire kunnen financieren.”
Toch zijn de cursussen van de Stichting Lodewijk de Raet nog altijd geen bezigheidstherapie geworden voor “bemiddelde vrouwen die met hun tijd geen blijf weten”, zoals men wel eens zegt. “Het is wel zo dat van alle maatschappelijke tegenstellingen deze het vlugst evolueert,” zo weet Tim Deschaumes. “Dit jaar zijn er voor het eerst meer vrouwen dan mannen die een computercursus volgen.”
Verhuis
Op zondag 11 maart wordt in Gent het nieuwe cursusgebouw van de Stichting Lodewijk de Raet feestelijk geopend. “Op dit moment zijn we op de Nederkouter eigenlijk niet veel meer dan een deur naast de Marnix-boekhandel. Hier op het Maria-Hendrikaplein zullen we veel beter zichtbaar zijn in het straatbeeld en bovendien uitstekend bereikbaar met het openbaar vervoer. Samen met onder andere Taxistop en het Ecologisch Centrum willen we ook zorgen voor een herwaardering van de stationswijk. Het is natuurlijk een zware investering maar in the long run is het goedkoper dan huren.”
De voorjaarsbrochure kan wegens de verhuis het best gratis worden aangevraagd bij nationale zetel van de Stichting Lodewijk de Raet, Liedtsstraat 27-29, 1030 Brussel. Telefonisch kan men wel hier in Gent terecht: 09/224.22.65. Mail: oost@stichtingderaet.be
ELCKER-IK: “DE MEEST LINKSE CURSUSSEN WORDEN GEVOLGD DOOR DE BEST BEMIDDELDEN”
Sinds oktober 1999 is Volkshogeschool Elcker-ik Gent gevestigd in Ledeberg. Bij de routebeschrijving laat men ons aan de verkeerslichten na de Keizersvest linksaf slaan, terwijl het eigenlijk rechts moet zijn. “Als men zelfs bij Elcker-ik niet meer het verschil kent tussen links en rechts is het erg gesteld,” denk ik.
In het nieuwe gebouw treffen we vier medewerkers aan. Maryvonne Kasier is er al bij sinds de oertijden (14 jaar). Zij heeft de overgang aan den lijve meegemaakt. Katrien Willaert daarentegen werkt er pas sinds september en zij is een vertegenwoordigster van de nieuwe lichting. Zelf geeft zij cursussen over emotionele intelligentie, moeilijke kinderen en “liefde… tussen harmonie en conflict”. Ronny Dooms is al drie jaar in dienst en is verantwoordelijk voor de vrijwilligerswerking. Eén van die vrijwilligers, Agnes Raemdonck, zorgt die dag voor de permanentie. Maryvonne en Ronny zijn trouwens zelf ook als vrijwilliger begonnen, dat was vroeger blijkbaar een conditio sine qua non. Bij Katrien is dat niet meer het geval.
Hoogdagen in de Hoogstraat
Maryvonne brengt in herinnering dat Elcker-ik in 1973 nog gestart is met cursussen gewoon bij de lesgevers thuis, tot men in de late jaren zeventig een eigen plek vond in de Hoogstraat, waar met mensen als Dirk Van Damme, Ferre Weustenraad en niet te vergeten de verblindend mooie Suuz Borms geschiedenis werd geschreven. Dat waren de hoogdagen van het vormingswerk, die echter nog geen decennium lang bleven aanhouden.
“Rond het midden van de jaren tachtig werd het zeer moeilijk om de politiek getinte cursussen aan te houden,” herinnert Maryvonne zich. “Lange tijd was inspelen op de actualiteit één van onze populairste programma’s, maar plotseling was geen kat daar nog in geïnteresseerd. De zopas genoemde mensen verdwenen en de nieuwen zagen het nut niet van zoveel energie te investeren voor zo’n pover resultaat. Daarom werden laagdrempelige cursussen ingevoerd, zoals Afrikaanse dans of percussie, ook met de bedoeling om jongeren aan te trekken, maar we moeten durven toegeven dat dit niet altijd gelukt is.”
Dagprogramma’s
Toch is Elcker-ik nog altijd geen bezigheidstherapie geworden voor “bemiddelde vrouwen die met hun tijd geen blijf weten”, zoals men wel eens zegt. “Ons publiek telt zeker evenveel mannen als vrouwen. In onze ‘handig in huis’-reeks neemt het aantal mannen zelfs toe. Misschien omdat mannen ook steeds onhandiger worden, maar zeker omdat ze daar nu beter durven voor uitkomen. En de cursussen die wij voor vrouwen alleen geven, zijn wel degelijk nog altijd feministisch getint in plaats van veredelde koffiekransjes. Maar het is waar dat voor de lagere sociale klassen de drempel blijkbaar toch nog altijd te hoog is. We blijven echter proberen. Zo hebben we voor het eerst sinds vijf jaar opnieuw dagprogramma’s ingevoerd. Daarmee hopen we werklozen en gepensioneerden te bereiken. Maar dan wel met een aangepast programma. De zware politieke cursussen worden nog altijd ’s avonds gegeven, in samenwerking met IMAVO (het Instituut voor Marxistische Vorming). Want op die cursussen komen juist de best bemiddelden af, die overdag een mooie loopbaan hebben.”
Grappig is overigens wel dat de voornaamste reden voor de verhuis van Elcker-ik uit de vorige locatie in het Gewad het gebrek aan parking was. En dat voor een organisatie die toch het gebruik van het openbaar vervoer en de fiets wil promoten!
Afrikaanse prof
Ook Elcker-ik ontsnapt niet aan de alomtegenwoordige (want winstgevende) computercursussen. Maar hier wordt de maatschappelijke component wel op een zeer vreemde wijze geïntegreerd. Deze cursussen worden immers gegeven in samenwerking met de Afrikaanse Raad, een organisatie die de integratie van de Afrikanen in Gent wil bevorderen. De lesgever is dan ook niemand minder dan de voorzitter van deze Raad, prof.Mavambu Mavungu, een man die vlot Nederlands, Frans en Engels spreekt. “Dat is goed voor de beeldvorming,” lacht Ronny Dooms. “Wij zijn hier in het westen gewend aan beelden van hongerige hulpeloze arme mensen in Afrika, terwijl men hier een Afrikaanse prof voorgeschoteld krijgt.”
De “winterbrochure” kan gratis worden aangevraagd bij Elcker-ik Gent, Van Lokerenstraat 85, 9050 Ledeberg, 09/232.28.32, elcker-ik@pandora.be. Voor de computercursus: Mavambu@skypro.be.
Ronny DE SCHEPPER
Als foto-onderschrift staat hier nog bij: “Maryvonne Kasier, Katrien Willaert, Agnes Raemdonck en Ronny Dooms (vlnr) voor het raam van het cursushuis van Elcker-ik in Ledeberg. Foto De Bock.” Maar helaas is deze foto verloren gegaan, evenals het artikel zelf dat toch wel redelijk ambitieus was voor Het Laatste Nieuws.
dagelijks iets degelijks 