65 jaar geleden deed Jan Nolten Nederland voor het eerst dromen van een mogelijke Touroverwinning. In de rit naar de Puy de Dôme moest hij immers Fausto Coppi laten voorgaan, maar hij eindigde wel voor Gino Bartali en Raphael Geminiani. Helaas zou Nolten nooit de belofte waarmaken…

97 jan noltenEen tijdje geleden keek ik op Nederland naar een documentaire over de eerste Tourstart in het buitenland, met name dus in 1954 in Amsterdam. Drie renners kwamen daarbij aan het woord: Jan Nolten, Gerrit Voorting en Henk Faanhof. Alle drie zijn ze overleden nog voor de documentaire op televisie werd vertoond! Daar werd ik echt stil van. De eerste die zou gaan was Jan Nolten. Hij was op het moment van het interview al totaal onherkenbaar en zijn woorden werden ondertiteld, omdat hij blijkbaar reeds een stroke had gehad, wat sporen had nagelaten op zijn uitspraak.
Jan Nolten is dus vooral bekend van die 17de juli 1952, toen hij tweede werd in Limoges-Puy de Dôme, de 21ste etappe van de Tour, na een ongenaakbare Fausto Coppi. Jan Seuren beschrijft in Dagblad De Limburger van 12 augustus 2002 precies hoe de vork aan de steel zat:
Raphaël Geminiani heeft zijn zinnen op de rit gezet. Hij woont immers in Clermont-Ferrand, aan de voet van de Puy de Dôme. Het moet een triomftocht worden en tienduizenden fans staan klaar om een erehaag te vormen. Maar er is nog iemand die tuk is op de overwinning: Gino Bartali.
De Italiaan is de volgende dag jarig maar weet dat hij in de tijdrit die dan op het menu staat geen enkele kans maakt. Van zijn kopman (*) Fausto Coppi krijgt Bartali toestemming om op de verschrikkelijke berg in het centraal massief een gooi naar de overwinning te doen. Het is ver boven de dertig graden en het peloton trekt lusteloos door de heuvels van de Haute-Vienne. Al snel hebben de renners anderhalf uur achterstand op het traagste tijdschema.
Tourbaas Jacques Goddet is radeloos en roept zijn commissarissen bij elkaar. Hij wil de etappe redden en laat zijn medewerkers de renners aansporen. Maar het helpt niets. Er moeten dan nog drie cols worden beklommen: de Mont Dore, de Col de Dyane en de Puy de Dôme.
Op de flanken van de laatste beklimming slaakt Goddet een zucht van verlichting. Want bij de tweede bevoorrading heeft Geminiani eindelijk de aanval geopend. De Italiaan Marinelli (**) en de Fransman Gilbert Bauvin reageren. Als Bartali de achtervolging inzet sluit Jan Nolten aan. De Nederlander met zijn lange benen en zijn grote versnelling mat, tot verbazing van iedereen, zijn tegenstanders af. Eerst moeten Bauvin en Marinelli eraf.
Op de Puy de Dôme verhogen de Italianen Coppi en Carrea en de Fransen Robic en Gelabert (***) in het peloton het tempo en gaan op weg naar de leiders. Vier kilometer voor de top kan Geminiani tot grote teleurstelling van zijn duizenden fans het tempo van Nolten niet volgen. Iedereen is verbijsterd. Nog nooit heeft een Nederlander zó hard bergop gefietst (****). Twee kilometer verder moet ook Gino Bartali er aan geloven. Een sensatie hangt in de lucht. Wie is toch die blonde Nederlander die vedetten lost?
27 jan noltenNolten lijkt op weg naar een historische zege. Motoren en radioverslaggevers passeren de koploper en de Nederlandse radioreporter Jan Cottaar roept zijn landgenoot in het voorbijgaan iets toe maar door het kabaal hoort de Limburger niets. Nog één kilometer. De overwinning lijkt nog slechts een kwestie van enkele minuten. Als Nolten even onder zijn arm doorkijkt ziet hij de schaduw van een wiel naast zich. Het kan toch niet dat iemand van de gelosten is teruggekomen? Nolten is even verwarring. Dan komt gele truidrager Fausto Coppi langszij.
Nolten uit Elsloo kan niet meer reageren. Minder dan honderd meter voor de eindstreep wordt hij ingelopen door de beste renner ter wereld. Na de finish hoort de Limburger waarom hij de overwinning is kwijtgeraakt. Als ploegleider Binda van de Italiaanse ploeg hoort dat Bartali de Nederlandse debutant niet meer kon volgen, geeft hij zijn kopman Coppi opdracht om alsnog voor de ritzege te gaan. ‘Cottaar heeft later gezegd dat hij mij in het voorbijgaan heeft toegeschreeuwd dat Coppi naderde. Ploegleider Kees Pellenaars kon mij niet bijstaan want hij stond weer eens met een kokende jeep naast de kant. Als ik had geweten dat Coppi de achtervolging had ingezet, had ik het tempo verhoogd. Ik was er van overtuigd dat ik de rit zou gaan winnen.’
De volgende dag komt de grote Coppi naar Nolten toe. De Italiaan excuseert zich dat hij de 22-jarige neoprof van zijn ploegleider moest kloppen en troost de Nederlandse debutant. Nolten denkt, achteraf gezien, dat de tweede plaats hem meer publiciteit heeft bezorgd dan een zege had kunnen opleveren. Want hij kreeg vooral contracten in Italië. De ‘kleine renner uit Elsloo’ (*****) was, zonder het toen goed te beseffen, een legende geworden. Vijftig jaar later staat zijn naam tussen die van de allergrootsten uit de wielergeschiedenis.”
Ik heb mij altijd al afgevraagd waarom Jan Nolten zo vroeg was gestopt. Zijn prentje in de fameuze reeks van 1959 (foto 1) verscheen b.v. op een moment dat hij al niet meer koerste. Samen met een tiental collega’s werd hij dan ook verwijderd bij de heruitgave van de reeks een jaar later. Het grote verschil met Robic, Kübler, Bartali e.a. was echter dat Nolten er nog zo jong uitzag. Hetty Gommans geeft me op de Wielersite nu eindelijk een antwoord op mijn 45 jaar oude vraag: “Een ernstig auto-ongeluk maakte een eind aan zijn loopbaan als renner.”

Ronny De Schepper

(*) “Mede-kopman” zou een betere omschrijving zijn…
(**) Bedoeld wordt: de Fransman Jacques Marinelli.
(***) Bedoeld wordt: de Spanjaard Antonio Gelabert.
(****) Jan Nolten in genoemde documentaire: “Ik had nog nooit een berg van dichtbij gezien. Het was voor mijzelf ook een verrassing dat ik zo goed bleek te kunnen klimmen.”
(*****) Dat kan dan toch enkel figuurlijk bedoeld zijn, want in werkelijkheid was Jan Nolten een rijzige gestalte.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s