Robert Altman (1925-2006)

Vandaag is het precies vijf jaar geleden dat de Amerikaanse filmregisseur Robert Altman is overleden. Zijn doorbraak situeert zich in 1970 als hij de Gouden Palm wint in Cannes met “MASH”. Een jaar later zag ik van hem “McCabe and mrs.Miller”, een naargeestige western met in de titelrollen Warren Beatty en Faye Dunaway, die in mijn ogen enkel wegens het gebruik van een aantal songs van Leonard Cohen te pruimen was.

Daarna volgde “The Long Goodbye” (1973) naar een boek van Raymond Chandler. Alhoewel mijn toenmalig “idool” Elliot Gould de rol van Philip Marlowe voor zich nam, was ik ook hier alweer niet echt tevreden over, evenmin als over “Thieves like us” en “California split” uit 1974 en zelfs niet over “Nashville” (1975), alhoewel dit zeer lovende kritieken kreeg in de zogenaamde “betere” pers.
Het herwonnen krediet verspeelde Altman alweer een jaar later met “Buffalo Bill and the Indians”. Hij herpakte zich met “Three women” (1977) en “A wedding” (1978), maar ik kan me niet herinneren dat ik deze films heb gezien. Wat ik echter wél heb gezien (en dat kunnen niet veel mensen zeggen) is zijn “Popeye” uit 1980 met Robin Williams in de titelrol. Ook “Come back to the Five and Dime, Jimmy Dean, Jimmy Dean” uit 1982 heb ik gezien, want ik herinner mij toch de vertolking door Cher, maar wat ik ervan vond, zou ik dertig jaar later niet meer kunnen zeggen.
Enkele jaren later, in 1987, draait hij onder de titel “Basements” twee kortfilms naar toneelstukken van Harold Pinter. In “The Dumbwaiter” herkennen we John Travolta (Ben) en Tom Conti (Gus) en in “The room” Linda Hunt (Rose), Donald Pleasance (Kidd) en Annie Lennox (mevr.Sands).
In 1992 draait hij “The player” (geen baseball-player, maar een acteur!) met Greta Scacchi, Tim Robbins en Vincent D’Onofrio. De film werd ten onrechte beschouwd als een tweede “Sunset Boulevard”. Toch staat de vergelijking met het meesterwerk van Billy Wilder borg voor hoge kwaliteit. Geheel volgens de heersende mode is “The Player” in de vorm van een thriller gegoten, waarbij Whoopi Goldberg de rol van de detective voor zich neemt die een moord in het filmmilieu van Hollywood dient op te lossen. Dit is de aanzet voor een meesterlijke satire, die o.a. de draak stak met het feit dat men bijna enkel nog sequels draait (nl. via de scenarist van “The Graduate” die “The Graduate 2” komt voorstellen). Diegenen waarover de satire gaat schreven ook hun eigen teksten (zonder te weten dat ze daarmee zichzelf belachelijk maakten, neem ik aan). Hoezeer dit echter een cultfilm is geworden mag vooral blijken uit het feit dat in tal van bijrollen mensen als Rod Steiger, Malcolm MacDowell, Cher, Burt Reynolds of Jack Lemmon zichzelf spelen. “Het was voor hen een politiek statement,” zegt Altman en ze deden dit dan ook niet tegen hun normale gage (het zou een onbetaalbare film geworden zijn). In Cannes mocht Altman alleszins de veer op zijn hoed steken als beste regisseur en zijn hoofdvertolker Tim Robbins die van beste acteur. Daarna kreeg de film ook een Golden Globe voor de beste komische film: “The player” van Robert Altman, met tevens een golden globe voor Tim Robbins als beste komische acteur. Robert Altman zelf kreeg slechts een nominatie als beste regisseur: dit was de enige ernstige nominatie voor deze film, die blijkbaar te kritisch was voor Hollywood; een oscar was er trouwens niet bij.
Op het Festival van Venetië 1993 kreeg Altman de prijs voor de beste film met “Short cuts”, een film van drie uur en een kwart (maar dat merk je niet) over het cynisme, het egoïsme en het geweld van de huidige Amerikaanse maatschappij, geïllustreerd door een dertigtal personages tijdens drie apocalyptische dagen met “hemelse plagen” (een ramp met een insecticide) en “de aarde die schudde en beefde”. Het scenario is van novelist Raymond Karver. De hele cast kreeg een speciale prijs en voor de Golden Globes werd dat speciale feit nog eens overgedaan.
“Prêt-à-porter” uit 1994 was echter een grote tegenvaller als satire op de mode. Anouk Aimée valt nog mee, maar Richard E.Grant (die toch wel erg op Hugh gelijkt: een neefje?) cabottineert vreselijk als homo. Zijn minnaar Forest Whitaker doet het een stuk beter. Voor de rest zijn er in “Prêt-à-porter” nog een 40-tal andere acteurs te zien, waarmee wel het systeem van “Short cuts” wordt nagebootst, maar zeker niet de kwaliteit.
“Het is een film over naaktheid,” zegt Altman en dat is alleszins in de laatste scène duidelijk te zien (we zien dan trouwens ook dat al die topmodellen eigenlijk mismaakt zijn: de benen steken door hun vel, de houding van hun schouders is totaal onnatuurlijk, kortom zij zijn duidelijk gekozen als “kapstok”). Altman verduidelijkt nog dat zijn film wil tonen “waarom we onze naaktheid verbergen en hoe”. Mode, kortom.
Sophia Loren doet hierin haar striptease uit “Gisteren, vandaag en morgen” nog eens over, maar – teken des tijds – Marcello Mastroianni valt deze keer in slaap. La Loren was nochtans nog altijd het zien waard.
De running gag met het in de stront trappen is “overdone”. De boodschap is zo al duidelijk genoeg.
Het probleem is alleen dat het modewereldje op zich al zo belachelijk is dat het moeilijk is om de parodie van de realiteit te onderscheiden. Bij de collecties b.v. De meeste zijn écht, maar de parodieën erop kunnen amper buitenissiger zijn.
Altman lag overigens erg overhoop met de journaliste Barbara Shulgasser die hij als scenariste inhuurde, maar traditiegetrouw heeft hij het draaiboek maar als een losse aanwijzing gebruikt. En dan vliegen de verwijten natuurlijk over en weer: Altman zei dat het scenario noppes was, terwijl Shulgasser beweert dat indien hij zich eraan had gehouden de film een stuk beter zou zijn geweest. Bij de Amerikaanse release van de film schreef Shulgasser een vernietigend artikel (o.a. over het hanengedrag van vedetten als Lauren Bacall en Danny Aiello) dat er volgens Altman toe bijgedragen heeft dat de film slecht werd ontvangen. Ook in Duitsland was er herrie: daar mocht de film niet worden uitgebracht omdat de rechtbank de klacht van Karl Lagerfeld aanvaardde over een scène in de film, waarin hij een dief wordt genoemd. Uiteindelijk capituleerden de makers: de bewuste scène werd echter niet weggeknipt, er kwam gewoon een “biep” over het woord.
In 1996 volgde dan de jazz-film “Kansas City” en in 2000 “Dr.T and the women” met Richard Gere in de hoofdrol. Zijn laatste succes was “Gosford Park” uit 2001, een soort van “Upstairs Downstairs”, maar dan geschreven door Agatha Christie (the name Gosford Park is never once said in the film). Kenneth Branagh was first choice for the blundering Inspector Thompson but had to decline owing to a scheduling conflict. The role was eventually played by Stephen Fry. Stephen Fry is dressed and moves like Jacques Tati’s character Monsieur Hulot. When asked if there was a particular reason for this, producer David Levy replied, “It amused Bob” (Robert Altman). Rather than just use a typical boom mike to pick up dialogue, Altman had all the actors wear portable microphones to assist in creating overlapping dialogue. He first developed this technique during A Wedding (1978) and used it several times. This movie is singular in that no fewer than seven British Knights of the Theatre are in the cast: Alan Bates, Derek Jacobi, Michael Gambon, Eileen Atkins, Helen Mirren,Kristin Scott Thomas, and Maggie Smith all have received the highest national honor for contributions to drama, though Bates, Mirren, and Thomas would only receive the honor after the film was released. Maggie Smith, Richard E. Grant, and Jeremy Swift have all appeared in Downton Abbey(2010), which was also written by Julian Fellowes and inspired by this film. (It was originally intended to be a spin off set in the same universe, but this was dropped.) Eileen Atkins, who plays Mrs Croft the cook, was co-creator (with actress Jean Marsh) of the classic British drama series Upstairs, Downstairs (1971). The movie also featuresMeg Wynn Owen, who starred in the series from 1973-1975. Het minste wat men van Robert Altman dus kan zeggen dat zijn carrière langs “pieken en dalen” verliep…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.