Het is vandaag 290 jaar geleden dat de Engelse schrijver Daniel Defoe is overleden. Hij is vooral bekend als de geestelijke vader van Robinson Crusoe…

Daniel Defoe schreef zijn boek “The life and surprising adventures of Robinson Crusoe, mariner of York” (1719) naar aanleiding van het waar gebeurde verhaal van de gestrande zeeman Alexander Selkirk.
We mogen uiteraard niet zo maar een gelijkheidsteken zetten tussen Selkirk en Crusoe, dat wordt al meteen duidelijk als je weet dat Selkirk “slechts” vijf jaar op het eiland Juan Fernandez in de Stille Zuidzee heeft doorgebracht (en dan nog zeer moeizaam zoals eilandofiel Boudewijn Büch heeft aangetoond), terwijl Crusoe door Defoe zo maar eventjes 28 jaar daar wordt neergepoot. Zo is hij in staat om alle trappen van de cultuurontwikkeling te doorlopen.
Vandaar ook dat Defoe hem na zowat vijftien jaar Friday laat ontmoeten, omdat dit hem de mogelijkheid tot dialoog geeft, iets wat hij oorspronkelijk niet nodig had. Het is wel de aanleiding voor het stellen van enkele belangrijke kritische vragen. Over godsdienst bijvoorbeeld (al was Defoe nochtans zelf een “puritein”): als Crusoe aan Vrijdag de strijd tussen goed en kwaad wil uitleggen door de Satan (eigenlijk Hebreeuws voor “tegenstander”) erbij te sleuren, vraagt de “nobele wilde” waarom de almachtige God die duivelse tegenstander dan niet vernietigt (hij had ook kunnen vragen waarom hij hem sowieso had geschapen). Daarop antwoordt Crusoe dat hij daarmee wil wachten tot op de Dag des Oordeels, waarop Vrijdag: “Bewaren tot laatst! Ik niet begrijpen: maar waarom niet doden de duivel nu? Waarom niet doden lang geleden?”
Het boek is in de eerste plaats bedoeld als een verheerlijking van de Whigs, de partij der zakenlui, waartoe Defoe zelf ook behoorde (al heeft hij ook nog voor de Tories “gewerkt”, eigenlijk kan men hem het best als een “dubbelspion” beschouwen). Hij probeert in dit boek (enkel het eerste deel over Robinsons verblijf op het eiland is interessant, deel twee en drie zijn hoegenaamd niet te pruimen wegens te moraliserend) dan ook de deugden van de zakenman (vooral organisatiegeest) op te hemelen en aantrekkelijk te maken, wat wel merkwaardig is als men weet dat hij pas is beginnen schrijven toen hij reeds zestig was en hij bankroet was gegaan, wat hem als straf de schandpaal – zie verder – had opgeleverd…
“Robinson Crusoe” was zo populair dat het boek het ontstaan gaf aan tal van “onbewoond-eilandromans” ofte “Robinsonades”. Het is ook een begrip in de psychologie: de Robinson-leeftijd situeert zich tussen tien en veertien jaar.
Het leven van Daniel Defoe zelf wordt in geromantiseerde vorm verteld door Cyriel Verleyen onder de titel “Driemaal aan de schandpaal” (uitgeverij Altiora).
Andere werken van Defoe: de pikareske roman “Moll Flanders” (1722) over een hoer die uiteindelijk een gerespecteerde dame wordt. Pikant detail: haar vader werkte als apotheker in Gent (vandaar haar familienaam wellicht, wat grappig is, aangezien veel later een andere Gentenaar, Raymond de Kremer, reeds bekend als Jean Ray, de naam John Flanders als pseudoniem zou aannemen omwille van dit boek).
“Roxana” (1724) is een vergelijkbaar boek, alleen is het hoofdpersonage een beetje eleganter.
“Captain Singleton” (1720) komt met zijn exotische setting (Afrika) en zijn piratenverhaal dan weer eerder in de buurt van “Robinson Crusoe”.
Maar het voornaamste werk (kwantitatief gezien dan) van Defoe is journalistiek van aard, ook al lezen boeken als “The apparation of Mrs.Veal” en “A journal of the Plague Year” als romans.

Ronny De Schepper

Een gedachte over “Daniel Defoe (1660-1731)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.