Nemen we even de teletijdmachine naar het begin van de jaren zeventig. Toen zat ik pas aan de universiteit en wat doe je dan, als je als snotneus (zeker in die tijd, dat was helemaal niet te vergelijken met de met internetporno opgegroeide jeugd van vandaag) voor het eerst in de Grote Stad vrij mag rondlopen? Dan ga je naar het theater natuurlijk. En niet naar “Slisse en Cesar”, want dat spelen de amateurgezelschappen in je boerendorp al jààààren. Nee, je gaat naar een “progressief” theater. In mijn geval was dat het Arcatheater dat toen nog in een middeleeuwse kelder in de Hoogpoort was gevestigd. En waarom ga je naar een “progressief” theater? Om bloot te zien natuurlijk. Stel je voor: een actrice zo maar naakt voor je neus, op een paar centimeter afstand. En dat terwijl je je tot dan toe zoals Jean Blaute met de catalogus van de Unigro of Trois Suisses moest behelpen!

En wat speelde er in Arca? Wel, vandaag 45 jaar geleden was dat “Anna Lusa” van David Mowat in een regie van Jean-Pierre De Decker. En, jawel hoor, er was weer naakt te zien. Maar later, toen op 23 maart 1976 dit stuk werd uitgezonden op de BRT, is die hele discussie over de masturbatiescène van het hoofdpersonage in de douche buiten proportie opgeblazen, zodat het niet meer leuk was.
Die hoofdrol werd vertolkt door Laurette Muylaert als Anna Lusa (op de foto links samen met Leen Persijn en Els Magerman). “Laurette Muylaert geeft werkelijk een opmerkelijke vertolking,” schrijft Donald Hendrickx, de gitarist van onze popgroep Salade, in Germaniak. “Door haar jeugdig uiterlijk en acteertalent is zij de actrice bij uitstek om de figuur van Anna Lusa diepte en kleur te geven.” Later zal Laurette deel uitmaken van Stekelbees, maar lang zal ze niet actief zijn als actrice. Zij is zich vooral gaan toeleggen op het vakbondswerk, uiteraard met de nadruk op artistieke beroepen.
Het stuk werd in 1968 gecreëerd in het kader van het Festival van Edinburgh, als resultaat van een reeks improvisaties door de Traverse Workshop Company, o.l.v. Max Stafford Clark. “Anna Lusa” bracht, verpakt in de vorm van een psychodrama, een behoorlijke schok teweeg, niet alleen in theatermiddens, maar ook bij sociale werkers. David Mowat tekent op scherpe wijze het innerlijke leven van het blinde meisje Anna Lusa, dat zich in haar onschuldige naïeviteit bewust is van elke situatie en meteen ook onderhevig blijkt te zijn aan een onvoldane drang naar lichamelijk contact. (*)
Naast Anna Lusa maken we eveneens kennis met haar blinde vriendin Solveig, met de kinds geworden kleptomaan Jiri (Piet Herman) en met een opvoedersteam, waarvan sommige leden van grote onbekwaamheid blijk geven. Zo moet Roy (Marcel De Stoop) bewegingsoefeningen geven, maar hij doet dit zonder enig benul van wat er zich psychologisch bij zijn leerlingen afspeelt. Hij is meer geïnteresseerd in zijn helpster Inga (Leen Persijn). Een andere helpster van Roy is Jean (Nicole Delvaux), een verwaand schepsel dat ook geen begrip toont voor de gehandicapten. Het overgeleverd zijn aan de onbekwaamheid of de onmacht van de niet-gehandicapte volwassene is het thema van het stuk, dat men niet bijwoont zonder ontroerd of een beetje opstandig te worden.
Het decor is van Jacques Berwouts: realistisch genoeg voor het gegeven, kaal genoeg om alle acteursexpressie de volste kans te geven. De vlotte vertaling is van Achiel Van Malderen. (**)
In december 1974 zou het stuk nog eens worden hernomen, maar deze keer met Chris Thys als Anna Lusa (op de foto samen met Rita Wouters als Solveig). Chris zal later vooral carrière maken in het NTG, nu is ze eerder bekend als de zus van madame Marianne (rol gespeeld door haar échte zus Leah Thys) in “Thuis”.
Pas in maart 1976 zou het stuk dan toch op televisie te zien zijn en wel in de oorspronkelijke rolbezetting, want zo lang was het op de plank blijven liggen (met name sedert juli 1974) omwille van het omstreden onderwerp en meer bepaald de fameuze masturbatiescène. “De reden waarom dit tv-spel niet op antenne ging, was ons al direct duidelijk: de beginsequens toont een meisje onder de douche en al huppelde toendertijd Pleunie Touw op de Nederlandse buis al uit het bad, gedwongen door een stille kracht, op de BRT-zender waren we aan zulke scènes nog niet toe.” (***)
Ene Fred Sörensen schreef in naam van de Kristelijke Actiegroep Vlaamse Opvoed(st)ers nadien dan ook een brief naar het Zondagsblad waarin hij het had over “niets zo boeiend als opgeschroefde seksuele vulgariteit. Het is ook moeilijker, edelmoedige karakters te schetsen en dagelijks geduldig deskundig begeleidingswerk artistiek-dramatisch gestalte te geven… daarom verkiezen tekstschrijvers, producers, regisseurs de gemakkelijkste sensatie-oplossing…
Als de Vlaamse televisie en de productieploeg van dit groteske gedoe ergens enige bedoeling hadden in een betere betekenis, zouden ze op zijn minst telefonische reacties hebben gesolliciteerd en een inleiding plus nabespreking hebben bijgevoegd. (…)
We lijden dezer jaren niet alleen aan luchtbezoedeling, maar bijzonder aan cultuur- en talentverloedering. Het wordt hoog tijd daartegen een bewust strijdvaardige tegenstroming op aan te brengen.”

Ronny De Schepper

Referenties
Roger Arteel, Anna Lusa, Knack, 18 december 1974 (*).
Donald Hendrickx, Anna Lusa van David Mowat in Keldertheater Arca, Germaniak, derde jaargang, nummer 2.
A.V.D., Anna Lusa (D.Mowat) door Keldertheater Arca te Gent, Gazet van Antwerpen, 16 oktober 1972. (**)
XXX, “Moeilijk” TV-spel toch op antenne, Zondagsblad, 20 maart 1976. (***)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s