Joseph Beuys (1921-1986)

Beuys-Feldman-Gallery

Het is vandaag ook al dertig jaar geleden dat de Duitse kunstenaar Joseph Beuys is overleden. Hij is bij ons vooral bekend van zijn werk “Wirtschaftswerte” uit 1980 dat in het SMAK in Gent is te zien.

Toen directeur Jan Hoet het destijds kocht voor 700.000 fr. werd hij op de vingers getikt door het stadsbestuur, maar nadien heeft een museum in Duitsland hem er reeds 300 miljoen fr. voor geboden.
Deze bekende installatie brengt een presentatie van een aantal alledaagse producten uit de toenmalige Duitse Democratische Republiek. Daaronder zaten uiteraard ook bederfbare waren zoals suiker en chocolade.
Op aanraden van de kunstenaar werd de suiker ondertussen vervangen door champagnekrijt en de repen chocola door verpakte stukjes hout. Beuys tilde er dus niet zwaar aan om met zijn eigen kunstwerk te sollen, omdat voor hem het concept (“het armoedige uitzicht van de producten in de rekken”) belangrijker doorwoog dan de materialen op zich.
Over wat er met het vet moest gebeuren, werd er op de persconferentie met geen woord gerept, wat mij de volgende anecdote in herinnering bracht.
Enkele jaren geleden zag ik in Temse tijdens de tentoonstelling Ponton Temse (overigens net zoals het SMAK, een Jan Hoet-product) de installatie “Boter en bijenwas” van dezelfde artiest.
Alhoewel aan “Boter en bijenwas” volgens de persinformatie van 1975 tot 1986 werd gewerkt en het kunstwerk dan nog “onvoltooid” bleef, toch slaagde ik er niet in van hierin méér te zien dan “boter en bijenwas”.
Alleen had de boter ondertussen een onbestemde kleur gekregen en verwachtte de jongeman die met de bewaking was belast, dat er alle momenten paddestoelen konden uit opschieten.
“Dat is echter helemaal niet erg,” stelde de jongeman me in opdracht van de tentoonstellingbouwer gerust, “het is immers een evolutief kunstwerk”.
Ik vroeg hem of het ook niet erg was dat het kunstwerk ook al op de vloer “evolutief” was.
Nee, inderdaad niet, hij had dit ook al vastgesteld en toen hij paniekerig Jan Hoet hiervan op de hoogte bracht, vond die dit juist een prachtig voorbeeld van evolutieve kunst.
“En zo is er hier tien miljoen aan het wegsmelten,” sprak de jongeman gelaten, want dat is de kostprijs van dit werk.
Ook andere kunstwerken waren reeds aan de tand des tijds onderhevig. Zo zouden de “289 Coquilles d’Oeufs” van Marcel Broodthaers stilaan beter de “287 Coquilles d’Oeufs” heten, want de herhaalde verhuis van dit werk had met zich meegebracht dat toen al twee eierschelpen zo goed als verdwenen waren. Ondertussen is dit euvel verholpen en zijn in het SMAK opnieuw alle 289 Coquilles d’Oeufs te zien. Dat is dus het werk van Frederika Huys, die er wel kan inkomen dat Jan Hoet dus blijkbaar een verschillend standpunt inneemt tegenover de twee werken van Beuys. “Indien Wirtschaftswerte in het museum zelf zou beginnen lekken, zou hij het wellicht ook zo laten,” zegt ze. “Vergankelijkheid kan of mag je immers niet tegenhouden. Je moet dat proces gewoon zo goed mogelijk begeleiden door b.v. het kunstwerk in optimale klimatologische omstandigheden tentoon te stellen. Maar het is hetzelfde met schilderijen: als je die gaat restaureren, mag je daar ook het patina niet afnemen. Ze mogen er immers niet uitzien alsof ze vandaag tot stand zijn gekomen, want dat is niet zo, als hedendaagse kunst zijn ze trouwens niet relevant meer, die patina maakt deel uit van hun levensgeschiedenis. Maar onze voornaamste taak is dan ook: praten met de kunstenaar. Wat is schade voor hem? Voor sommigen maakt dat deel uit van de geschiedenis van het kunstwerk, maar voor anderen, vooral dan bij minimalistische monochromen, is de minste beschadiging al een ramp.”
Overigens wist ze me te vertellen dat Jan Hoet zo clever is geweest om bij de aankoop van Wirtschaftswerte meteen ook een stock van de tentoongestelde producten aan te kopen, zodat sommige kunnen vervangen worden als ze niet meer aan de normen beantwoorden.
Een andere mogelijkheid is het gebruik van “tentoonstellingskopieën”, wat volgens haar mogelijk moet zijn. Als iets in een “ongezonde” omgeving moet worden tentoongesteld (b.v. de stallen van Watou), dan is een kopie meer aangewezen.
Het spreekt vanzelf dat een en ander aanleiding was om even na te denken over het begrip “hedendaagse kunst”. Niet zonder leedvermaak vertelde mijn gids in Temse immers dat een aantal mensen reeds bewonderend naar zijn vouwstoeltje hadden staan kijken, toen hij daar eventjes zijn middaglunch, zijnde enkele verpakte boterhammen, had achtergelaten. “Het is nochtans gewoon mijn stoeltje om op te zitten, meer niet,” zei hij met een ernstig gezicht.
Men kan lachen om dergelijke misverstanden, maar in het verleden hebben die reeds geleid tot financiële rampen. Zo kocht de Vereniging voor het Museum van Hedendaagse Kunst in Gent in 1969 “Grand Empaquetage Noir” aan van Christo, zoals altijd bij Christo bestond het uit een groot werk, volledig ingepakt in zwarte jute met dikke koorden rond. Bij gebrek aan een eigen museum werd het toevertrouwd aan het Museum voor Schone Kunsten. Toen het kunstwerk arriveerde, sneed het personeel echter alle koorden en het lijnwaad door om te kunnen zien wat erin zat.
Geen wonder dat Frederika Huys, de eerste “behoudsmedewerker” die in het SMAK werd aangesteld, als stelregel aan het personeel voortaan meegeeft: al wat je rondom je ziet is kunst. Op die manier hoopt men te voorkomen dat er nog iets wordt weggegooid.
Want er was vroeger ook het voorval met het kunstwerk bestaande uit wrakhout (“Driftwood line” van Richard Long uit 1977) dat op de vuilnisbelt werd gegooid.
Die regel om niks zo maar weg te smijten wordt blijkbaar strikt toegepast. Nadat 120 kinderen in het SMAK de milleniumwisseling hadden meegemaakt, zagen we immers ‘s morgens her en der gebruikte pampers rondslingeren. Allicht wachtte het kuispersoneel op de officiële zegen om deze te mogen weggooien…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.