Het is vandaag precies honderd jaar geleden dat Jan van Oort werd geboren (foto Jac. de Nijs via Wikipedia). Onder de naam Jean Dulieu is hij vooral bekend geworden als de bedenker van de boeken-, radio- en televisiereeks Paulus de boskabouter.

Van Oort was de zoon van de klassieke baszanger Hendrik van Oort en een kleinzoon van de vooral politieke tekenaar Johan Braakensiek. Hij studeerde viool aan het conservatorium en werd in 1944 violist bij het Amsterdamse Concertgebouworkest. Tijdens de Hongerwinter werd het orkest op non-actief gesteld, waardoor hij tijd kreeg om zich op het tekenen toe te leggen. Hij maakte een ontwerp van twaalf verschillende kabouters en liet zijn vrouw de beste uitkiezen. Deze werkte hij uit tot een kinderboekfiguur en gaf hem de naam Paulus.

Paulus de boskabouter verscheen vanaf 1946 als stripverhaal in het dagblad Het Vrije Volk. Hij deed dat onder het pseudoniem Jean Dulieu, de Franse vertaling van Jan van OortGens du lieu heeft dezelfde uitspraak en betekent plaatselijke bevolking. Hij koos een pseudoniem om bij een mogelijk fiasco zijn goede naam in de muziekwereld niet te schaden. In totaal maakte Dulieu bijna 3600 Paulus-stripafleveringen. Kort na de oorlog verhuisde Dulieu met vrouw en dochter naar het eiland Terschelling en een jaar later nam hij afscheid van het orkest. Vanaf dat moment besloot hij zijn inkomen te gaan verdienen met tekenen en schrijven, hoewel hij daar geen enkele opleiding in had genoten.

Vanaf 1948 verschenen de eerste geïllustreerde Paulus-kinderboeken, waaronder Paulus de hulpsinterklaas en Het winterboek van Paulus. De laatste titel was voorzien van gekleurde illustraties. In de loop der jaren volgden tal van andere titels, zoals Paulus en EucalyptaPaulus en het draakjePaulus en Kenarrepoere en Paulus en Schipper Makreel. In 1964 verscheen Paulus en de eikelmannetjes, dat opviel door het doodsthema. Meerdere boeken van Van Oort zijn vertaald in het Engels, Duits, Afrikaans, Japans en Zweeds.

Naast Paulus maakte Dulieu in 1953 voor Albert Heijn het boek Boffie en Buikie in de knoop, een album waarvoor 96 stroken konden worden verzameld die bij AH-artikelen zaten. Naar aanleiding van zijn reizen naar Italië publiceerde Dulieu in 1956 het boek Francesco over het leven van Franciscus van Assisi. Het boek werd opgedragen aan zijn zoon, die naar Franciscus genoemd was. Voorts was hij medewerker van het kindertijdschrift Kris Kras en maakte daarvoor in 1961 de Kris Kras Kolderkrant, een satirisch katern waarvan de formule globaal overeenkwam met het Amerikaanse tijdschrift MAD, dat drie jaar later ook in Nederlandse versie zou verschijnen.

Van 1955 tot 1964 werd Paulus de boskabouter als radiohoorspel uitgezonden. Dulieu deed alle stemmen zelf, behalve die van Prinses Priegeltje die door zijn dochter Dorinde van Oort werd ingesproken. Vanaf 1967 maakte Dulieu 39 Paulus de Boskabouter-poppenfilmpjes van 10 minuten voor het NTS-programma Monitor. Hiervoor maakte hij alle marionetten, decors en attributen zelf. De filmpjes werden ook uitgezonden in het Verenigd KoninkrijkNieuw-ZeelandCanada en Australië. Hij had inmiddels een studio betrokken in het Soesterbos onder Baarn.

Begin jaren zeventig begon de tekenaar aan een nieuwe serie stripverhalen voor de krant, die 23 verhalen zou gaan omvatten. In 1984 zette hij een punt achter zijn Paulus-creatie, maar tot op de dag van vandaag verschijnen er nog Paulus-boeken met ongepubliceerd materiaal.

Dulieus boek Paulus de hulpsinterklaas werd in 1962 bekroond tot beste kinderboek en hijzelf ontving een Edison voor een grammofoonplaat van een van de Paulus-verhalen. Zijn werk als striptekenaar werd in 1981 bekroond met de Stripschapprijs.

Sinds 1990 houdt het Paulus Archief zich bezig met het schrijven en publiceren van leven en werk van Dulieu, onder meer via het tijdschrift Bouterbode. Jean Dulieu overleed in 2006 op 85-jarige leeftijd.

In september 2006 publiceerde zijn dochter Dorinde van Oort de roman Vrouw in de schaduw over haar familie, waarin Dulieu voorkomt als Lepel Mansborg. In november 2012 is Paulus de Boskabouter of Het dubbelleven van Jean Dulieu, een biografie van Dorinde van Oort over haar vader, verschenen. In tegenstelling tot Vrouw in de schaduw bevat deze biografie uitsluitend feiten. Dorinde tracht objectief en uitsluitend aan de hand van bronnen het leven van haar vader te beschrijven. Dorinde beschikte o.a. over dagboeken van haar vader en brieven, die haar ouders elkaar stuurden. Weer komen de mysteries uit de familieroman voor, maar nu vanuit de rol van haar vader en grootvader. (Wikipedia)

In de jaren tachtig vatte ik het plan op een luisterspel te schrijven voor volwassenen, maar toch met de kinderlijke personages. Wat mij daarbij bezielde is een raadsel. Het moest dan ook op een fiasco uitdraaien.


Driemaal klop van houten hamer op tafel.
BOELIE: De zitting is geopend, geopend.
SALOMO: Vandaag op de agenda: de moord op de das, genaamd Gregorius, door Paulus, ook nog genoemd: de boskabouter. Iedereen mag gaan zitten.
Gestommel met stoelen.
OEHOEBOEROE: Beklaagde, sta op. U hebt zonet de beschuldiging gehoord, en zoals steeds hebt u zonder emotie zitten luisteren. U hebt helendal nooit een enkele poging gedaan om de beschuldiging te weerleggen maar anderzijds hebt u ook nooit enig teken van berouw of spijt getoond. Dit is zeer buitengemeen belangwekkend. Mag ik u vragen waarom u dergelijke houding aanneemt?
PAULUS: Edelachtbare, ik heb mijn zogenaamde misdaad niet proberen te verbergen, noch heb ik er enige spijt over omdat het niets anders dan mijn plicht was.
Verontwaardiging in de rechtszaal.
OEHOEBOEROE: Beklaagde, dit vergt enige verklaring.
PAULUS: Maar, Oehoeboeroe, zoals ik…
OEHOEBOEROE: Hm, hm, ik roep u tot de orde, Paulus, ik bedoel: beklaagde. U heeft hier niet het recht mij met mijn voornaam aan te spreken. Dat is helendal een buitengewone belediging van het Hof.
PAULUS: Maar daar gaat het ‘em nou precies om, Oehoe… edelachtbare. Vroeger waren wij allen gelijk, we noemden elkaar bij de voornaam, we amuseerden de kinderen en bleven tegelijkertijd zelf kind, maar sinds de Knutselkabouter naar het mensenuniversum is geweest…
SALOMO: Ja maar, Paulus, je lijkt wel jaloers! Maar dat is toch onze schuld niet: we hadden je gevraagd als burgemeester en je hebt geweigerd!
PAULUS: Natuurlijk heb ik dat geweigerd! We hebben er toch niets bij te winnen? Waren we dan vroeger niet gelukkig?
SALOMO: Nou, jij hebt mooi praten, Paulus: jij had vroeger alles voor het zeggen…
PAULUS: Dat… dat…. dat komt dan toch omdat jullie het zo gewild hebben. Jullie kwamen steeds bij mij als er iets mis ging. Ik heb daar toch zelf nooit op aangestuurd?
OEHOEBOEROE: Dat is misschien allemaal wel buitengemeen belangwekkend, maar dit verklaart nog niet waarom u Gregorius hebt vermoord.
PAULUS: Jawel! Want wat bleef er over voor die arme Gregorius?
SALOMO: “Die arme Gregorius”, het lijkt wel of wij hem vermoord hebben.
PAULUS: Nou, dat is ook zo, Salomo! Met heel jullie belachelijke reorganisatie van ons boswereldje. Welke rol hadden jullie voor Gregorius uitgedacht?
SALOMO: Wel…
OEHOEBOEROE: Maar Paulus, het was toch duidelijk dat Gregorius niet in zo’n belangrijke onderneming paste. Gregorius was een beetje, hoe zou ik zeggen? Achterlijk?
PAULUS: Precies, edelachtbare, Gregorius was nog een kind. Hij was goed, trouw, eerlijk. En hij paste dus inderdaad niet in jullie systeem van gekochte diploma’s en door relaties opgebouwde machtsposities. Gregorius wist helemaal niet meer waar hij het had. Hij at niet meer – hij had trouwens geen eten meer, sinds de planten in het bos, of liever: wat ervan overblijft na al die huizen die Boelie en de Knutselkabouter gebouwd hebben, privé-eigendom waren geworden en men ervoor moest betalen. Gregorius werd ziek en kwijnde weg. Hij had geen lang leven meer voor de boeg. En hij had geweldig veel pijn en daarom heb ik nog één van mijn oude kabouterdrankjes bovengehaald…

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.