In de roman ‘Love, again’ (‘Terug naar de liefde’, Bert Bakker, Amsterdam) die Doris Lessing in 1995 publiceerde zou je drie verhalen kunnen zien die volledig in elkaar grijpen.

Daar is vooral het relaas van Sarah Durham, een vrouw van bijna zestig, jong weduwe geworden, moeder van twee inmiddels gesettelde kinderen. Zij is en blijft de hoofdpersoon die we gedurende het ganse boek, enkele jaren van haar leven, volgen – we kruipen in haar hoofd, lezen haar gedachten, beleven het ganse gebeuren door haar ogen hoewel de roman niet in de ik-vorm geschreven is.

Dan is er het verhaal over ene Julie Vairon, een indringend levens- en liefdesverhaal over een op Martinique geboren kunstenares die terechtkwam in een Frans stadje, daar een kluizenaarsbestaan leidde – deels uitgestoten door de burgerij – , die na enkele tragische liefdesgeschiedenissen zelfmoord pleegde. Zij liet een schat aan schilderijen en composities in de stijl van de middeleeuwse Franse troubadours na. Evenwel: een fictief personage al presenteert Lessing haar zo scherp en met zo’n historische achtergrond dat zij als een geschiedkundig volwaardige figuur aantreedt.

Ten derde – en dit stuwt het emotioneel gebeuren van Sarah (en de andere figuren) – is daar de toneelvoorstelling die opgebouwd wordt op grond van het leven van deze Julie Vairon. Sarah maakt immers deel uit van het (in oorsprong vierkoppig) toneelgezelschap The Green Bird, een progressief experimentele Londense toneelgroep die zeer succesvol is. Zij schreef een toneelstuk op basis van o.m. de dagboeken van Julie Vairon. Zo komt zij in contact met Stephen Ellington-Smith, rijk, gehuwd met een lesbische die met haar partner onder het echtelijk dak leeft, en zelf verliefd op, of beter: bezeten door de figuur van Julie Vairon, een inmiddels reeds honderd jaar dode jonge vrouw. Ook hij schreef een toneeltekst. De twee auteurs, Sarah en Stephen, besluiten samen te werken, vinden elkaar en daaruit groeit een hechte vriendschap, een platonische liefde. Die zal duren tot de getormenteerde Stephen die zich als mecenas voor de voorstelling opwerpt, tenslotte het leven en zichzelf niet meer aankan. Het is op zijn domein, waar voortdurend festiviteiten georganiseerd worden (concerten, toneel, opera) dat het stuk zal gespeeld worden na de première in Frankrijk. Want inderdaad. Er verschijnt een Amerikaanse regisseur, Henry; er komt een ganse cast tevoorschijn, een Amerikaanse bank sponsort net als het stadje in Zuid-Frankrijk waar Julie inmiddels vereerd wordt, waar nu reeds een museum over haar bestaat, haar huisje beschermd is, de drie hotels in hun naam naar haar verwijzen… 

Een flink deel van ‘Love, again’ speelt zich nu af onder de zuiderse zon waar de voorstellingen van ‘Julie’ een éclatant succes worden, niet in het minst door de sterke acteerprestaties van o.m. de jeune premier Bill, én door de muziek van Julie Vairon, die als etherische middeleeuwse klanken het ganse stuk begeleidt. Maar wat is de essentie van de roman? Dit verhaal, de intriges? Hoewel het alles zeer boeiend is, en ook een interessante kijk biedt op het wel en wee van de toneelwereld (intriges, moeilijkheden, critici), met soms een vleug humor, blijkt dit alles secundair. Lessing heeft de problematiek willen schetsen van een ouder wordende vrouw, een vrouw ‘op haar retour’, die al enkele decennia liefde en seks ontbeert, die met haar werk gehuwd leek. Een vrouw die nu plots lijkt te ontluiken. Nadat haar enige, haar bovendien opgedrongen, zorg een probleem-nichtje (dochter van haar broer) was. Zij wordt verliefd op de jongere Bill, hij op haar – zijn moedertype. Een liefde die enkel in blikken uitgesproken wordt. Tot zij ontdekt dat de naar leeftijd meer geschikte regisseur Henry haar bemint – wat wederzijds is uiteindelijk; maar hier staan echtgenote en kind in de weg. Terwijl nog een verliefde Amerikaanse mecenas het hof komt maken – nee Sarah is nog niet afgeschreven. Maar wel zijn haar gevoelens een rollercoaster, raakt zij getormenteerd, depressief. We worden geconfronteerd met alle (soms tegenstrijdige) gevoelens van een vrouw die hunkert naar… ja naar wat? Liefde, verliefdheid, geborgenheid, lust, seks… Het is ongetwijfeld een sterke ontleding van de gevoelswereld van een vrouw op deze leeftijd, haar strijd, haar eenzaamheid. Lessing stelt tenslotte het belang van dit gevecht, van de persoonlijkheid, scherp tegenover wat in de ganse roman, in het verhaal zo essentieel leek: applaus, succes, roem…

‘Julie’ wordt bewerkt tot een musical voor het theater in het West End, kent successen in andere landen; terwijl in haar Franse woonplaats de platte commerce de bovenhand haalt: bomen rond haar huisje worden gerooid voor een grote tribune en een parking, het dorpsplein wordt ‘gemoderniseerd’… En het kleine gezelschap The Green Bird kwam langzaam in handen van een strijdvaardige jonge vrouw – toneel dat veeleer propaganda diende dan de kunst die de vier origineel wilden dienen. Wanneer ook haar soulmate Stephen het opgeeft zal Sarah het alleen moeten rooien, in een soort rimpelloos bestaan. “Als je hartzeer hebt, heeft dat zelden één enkele oorzaak, vooral als je al wat ouder bent, want dan heeft elk verdriet zijn echo’s in het verleden” oppert zij. Een weerkerend thema bij Lessing, herinneringen, de jeugd, trauma’s, het verwerken en verdringen… ook dat vinden we in deze roman onvermijdelijk terug. Al bij al een scherpe ontleding van een ouder wordende vrouw die zich hier blootgeeft. Een oprecht boek.         

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.