“Religie is als een placebopil met levenslange werking, op voorwaarde dat je de bijsluiter niet leest.” (Maarten Boudry, Illusies voor gevorderden – Of waarom waarheid altijd beter is)

Dit is een boek van de jonge (31 j.) Gentse filosoof Maarten Boudry, die eerder met collega Johan Braeckman het boek De ongelovige Thomas heeft een punt schreef. In dit eerste boek (dat ik nog ga lezen) tonen de auteurs aan dat vele zaken waarin mensen geloven illusies zijn. In dit nieuwe boek vraagt Boudry zich af of deze illusies toch geen voordeel kunnen brengen of positief kunnen zijn voor wie erin gelooft. M.a.w. : is het beter de waarheid te kennen, of laten we mensen maar in hun illusies leven? Dit is een interessante vraagstelling die op tal van gebieden kan gelden. Boudry onderzoekt niet alle illusies, maar die voor gevorderden. Toch vertrekt hij van vrij individuele illusies die zich op het raakpunt tussen filosofie en psychologie bevinden, zoals het de invloed van het positief denken op b.v. (sport-)prestaties. Hier kan het individu een zeker voordeel uit halen, maar veel ligt in de gradatie want zelfoverschatting kan dan weer tot ontluisterende resultaten leiden. Boudry baseert zich hier op vele studies, ook uit de psychologie.

Ook elders in het boek zijn z’n beschouwingen telkens onderbouwd door een indrukwekkende hoeveelheid lectuur van studies allerhande. Zo gaat het o.m. verder over het interessante vraagstuk van het placebo-effect (o.m. bij homeopathie). In een aantal gevallen is dit onschuldig maar bij ernstige aandoeningen, zo besluit de auteur, is het beter de waarheid onder ogen te zien en de juiste medische hulp te zoeken. Uiteindelijk besteedt Boudry nog het meeste pagina’s aan de illusies bij uitstek, nl. van de religies. Ook daar zijn er auteurs (ik denk aan Joël De Ceulaer, die ik eerder las), die wijzen op een individueel weldoend effect van het geloven, het behoren tot een geloofsgemeenschap. Boudry is het er – zoals te verwachten – niet mee eens en wijst op de talloze gevaren die religieuze geloofsovertuigingen met zich mee brengen en hij haalt hiervoor talrijke historische voorbeelden aan, o.m. de heksenvervolgingen in de christelijke wereld.

Een duidelijk voorbeeld van een geloof/illusie die tot dramatische gevolgen leidde. Boudry richt zijn pijlen het meest op de monotheïstische godsdiensten omdat die meer dan de polytheïstische tot onverdraagzaamheid en (gewelddadige) radicaliteit leiden. Tegelijk vermeldt hij ook het gevaar van ideologieën die een haast religieus karakter hebben, zoals het communisme, dat evenzeer tot vele doden en vervolgingen leidde. Boudry is uiteraard de mening toegedaan dat godsdienst een illusie is (waarin ik hem volg) en toont aan dat voor hem waarheid beter is. Ik heb wel een probleempje met het woord altijd in zijn ondertitel Waarom de waarheid altijd beter is. Het is moeilijk om dat waar te maken, er zijn voorbeelden te bedenken waarin mensen met een illusie soms beter af zijn, maar misschien zijn dat illusies voor beginners veeleer dan voor gevorderden

Fons Mariën, 28/12/2015

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.