Het is vandaag al vijftig jaar geleden dat de Franse acteur, komiek en zanger Fernandel (pseudoniem van Fernand Joseph Désiré Contandin) is overleden.

Fernandel begon als zanger en komiek in cafés en het vaudeville-theater. In 1925 trouwde hij met Henriette Manse. Zijn acteursnaam ontleende hij aan zijn schoonmoeder, die vaak naar hem verwees als “Le Fernand d’elle”.
In 1930 maakte hij zijn filmdebuut in “Le blanc et le noir” van Robert Florey. Hij ontpopte zich snel tot één van de belangrijkste Franse filmkomieken, met als handelsmerk zijn grote tanden die hij met een brede glimlach ontblootte en zijn Provençaalse accent. Franse humor was tot dan toe vooral verbaal, met als voornaamste voorbeeld Sacha Guitry, bij wie men zelfs nog invloed van Molière kan herkennen, maar Fernandel schakelt wel al vlug over op smoelentrekkerij! Net als later Louis de Funès (met “Les Belles Bacchantes”) speelde hij b.v; in een film over striptease: halfweg de jaren dertig draaide Maurice Cammage “Une nuit de Folies” met Parysis en Dolly Davis. In 1940 regisseert Marcel Pagnol “La fille du puisatier” met, naast zijn “vertrouwde” Raimu, ook Fernandel in de hoofdrol. In 1946 zouden “De Paradijsvogels” van Gaston Martens in Frankrijk verfilmd worden door René Le Hénaff als “Les gueux au paradis” met in de hoofdrollen alweer Raimu en Fernandel.

In 1949 draait Richard Pottier “Meurtres” met Fernandel, die kort daarop helemaal doorbreekt met de Don Camillo-tetralogie: “Le petit monde de Don Camillo” van Julien Duvivier, 1951; “Le retour de Don Camillo” van Julien Duvivier, 1953; “La grande bagarre de Don Camillo” van Carmine Gallone, 1955, en “Don Camillo, monseigneur” van Carmine Gallone, 1961.

Tussendoor is in 1952 Justin (rol van Francis Linel), de in alle opzichten “snelle” zoon van bakker Fernandel, de winnaar van een wielerwedstrijd in de Provence in de film “La boulanger de Valorgue” (Henri Verneuil, 1952). In de stripreeks Nero door Marc Sleen wordt Nero in het album Het Ei van Oktober (1956) in strook 92 geconfronteerd met een breed glimlachend paard. Terwijl hij verwonderd naar diens gebit staart stamelt hij: “Och god, Fernandel”.

In 1956 is Fernandel echter ook buitengewoon irritant als “Le couturier de ces dames” in de gelijknamige film van Jean Boyer. Akkoord, hier zitten wel weer Sacha Guitry-dialogen in, maar het geheel is toch een machistische en homofobe bedoening (in de wereld van couturiers ligt het voor de hand dat dit thema aan bod komt, maar de aanpak is hoegenaamd niet meer denkbaar in de huidige omstandigheden). De scheefpoeperij van het personage van Fernandel wordt immers toch maar lekker vergoelijkt, net als in “L’homme à l’imperméable” van Julien Duvivier uit 1957, waarin Fernandel als klarinettist van een moord wordt verdacht omwille van zijn “imperméable”, terwijl hij eigenlijk weer de scheve schaats aan het rijden is. Dus moet hij zelf maar de moordenaar zien te vatten, vooraleer zijn vrouw lucht krijgt van zijn escapades. Hij kreeg ook enkele rollen in Hollywood-films, waaronder Around the World in Eighty Days (1956) van Michael Anderson met David Niven en Shirley MacLaine en Paris Holiday (1958) van Gerd Oswald met Bob Hope en Anita Ekberg. Ernstiger is natuurlijk wel “La vache et le prisonnier” van Henri Verneuil uit 1959, de lievelingsfilm van mijn vader, omdat die tijdens zijn krijgsgevangenschap zelf met koeien te maken had (zie foto).

93 Vader als Fernandel

In de zoete komedie Le Voyage à Biarritz (1962) speelde hij nog eens met Arletty. Voor haar werd het haar laatste film. Bourvil daarentegen was oorspronkelijk als Fernandel-imitator gestart. Hij stelde zich dan ook heel wat voor van “La cuisine au beurre” van Gilles Grangier uit 1963. Helaas stelde Fernandel zelf alles in het werk om het leven van Bourvil zuur te maken. Hij wou de fakkel niet uit handen geven.

53-bourvil-en-fernandel1

Nu, ik moet eerlijk zeggen dat ik daar in de uiteindelijke montage van de film niets heb gemerkt. Integendeel, het scenario legde het er zo op aan dat die aflossing van de wacht er juist zat aan te komen. In de film komt Fernandel immers jaren na de oorlog uit Duitsland terug, waar hij een verhouding had met “ein Deutsches Mädel” (Anne-Marie Carrière) wier echtgenoot vast zat in Siberië. Als haar man echter vrijgelaten wordt, zit er voor Fernandel (die in de film de naam Fernand draagt, net zoals Bourvil ook gewoon André heet; ze komen beiden ook uit hun echte regio: Fernand uit Marseille en André uit Normandië) niets anders op dan terug te keren naar zijn vroegere restaurant in Martigues (men kan niet zeggen dat de afscheidsscène op het perron van Krems erg emotioneel verloopt – toch niet van de kant van Fernand). Maar in Martigues staat zijn naam al op het monument van de gesneuvelden en is zijn vrouw (een veel te jong gecaste Claire Maurier) met de Normandische inwijkeling André getrouwd. Fernand wordt eerst met open armen ontvangen, tot blijkt dat volgens de wet en volgens de kerk hij nog steeds de wettelijke echtgenoot van Christiane is. Dan gaan de poppen aan het dansen natuurlijk. Hoe het uiteindelijk afloopt, ga ik niet verklappen al zou men nauwelijks van een spoiler kunnen gewagen, zo flauw is het.

Een jaar later bleef “L’âge ingrat” van Gilles Grangier onder de verwachtingen. Misschien had men gedacht dat de confrontatie tussen Fernandel en Jean Gabin vuurwerk ging opleveren, maar dat was toch niet echt het geval, ook al houden de twee reuzen zich ongeveer als enigen staande in deze flauwe zedenkomedie over twee jongeren (“L’âge ingrat”) die zich hals over kop in een huwelijk storten (gespeeld door Frank Fernandel en Marie Dubois) tot ongenoegen van hun respectievelijke patres familias

In 1970 is er het afscheid van Fernandel, dat eigenlijk heel goed wordt geëvoceerd in “Heureux qui comme Ulysse…” van Henri Colpi. Uiteraard heb je het gegeven van het oude paard dat door zijn baas eigenlijk wordt voorbestemd om te sterven in de arena van Arles, maar die door de knecht Antonin (Fernandel) wordt “ontvoerd” en vrijgelaten in de Camargue (niet nadat er eerst een pseudo-sterfscène heeft plaatsgehad). Maar daarnaast wordt er ook teruggeblikt op de carrière van Fernandel: de tocht met het paard roept natuurlijk reminiscenties op naar die met de koe Marguerite; net als Don Camillo praat Antonin met de Voorzienigheid en op een bepaald ogenblik zelfs letterlijk met een gekruisigde Jezus, maar daarbij maakt Antonin zich ogenblikkelijk de bedenking: “Wat brengt dat nou op?”; en tenslotte is er de overweldigende reclame voor Fernandels biotoop: het Zuiden van Frankrijk, met name de Provence en de Camargue. In het eerste deel van de film stelt Fernandel zich ook uiterst onaangenaam op en dat is natuurlijk ook iets dat erbij hoort, als men terugblikt op de loopbaan van deze “komiek”. En tenslotte is er ook nog de merkwaardige misogyne passage halfweg de film, als Antonin afscheid neemt van een oude rivaal, die hem destijds het knapste meisje van het dorp afhandig maakte. Hij heeft nu een even prachtige dochter (Evelyne Séléna), die hem echter evenzeer op de zenuwen werkt dan destijds zijn vrouw. Het slot van deze scène is dan ook Fernandel die lachend aan het graf van de vroegere geliefde staat en zonder spijt de foto die hij de hele tijd van haar heeft bewaard achterlaat.

In 1970 maakte Jan Van Rompaey voor het BRT-televisieprogramma “Echo” een legendarisch geworden interview met Fernandel, toen die een bezoek bracht aan België. Toen Van Rompaey hem vroeg of hij zich “thuis voelde bij ons” (“Est-ce que vous vous sentez chez vous, chez nous?”), pikte Fernandel hier onmiddellijk op in en bouwde ter plaatse, samen met Van Rompaey, een geïmproviseerde sketch rond de verwarring tussen “chez nous”, “chez vous”, “chez moi” en “chez toi”

In 1970 begon Fernandel nog aan de opnamen van een zesde Don Camillo-film, Don Camillo et les contestastaires onder regie van Christian-Jaque. Na enkele weken moest hij echter stoppen wegens gezondheidsredenen. Kort daarna zou hij aan kanker overlijden. De film werd nadien met andere acteurs (o.a. Gastone Moschin als Don Camillo) en een andere regisseur (Mario Camerini) afgemaakt.

94 fernandel

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.