In één van onze laatste nummers van de vorige jaargang (het nummer 50 om precies te zijn) hebben we in het kader van Europalia ruime aandacht besteed aan de bedevaarten naar Santiago de Compostella. In het jongste nummer van het Nederlandse vaktijdschrift « Jeugd en Samenleving » heeft men ook een hoofdartikel hieraan gewijd, maar dan wel vanuit een heel andere gezichtshoek. In de zomer van vorig jaar maakten immers vier jongeren, afkomstig uit de Nijmeegse rijksinrichting, een voettocht naar dat oude pelgrimsoord, niet in het kader van het ethisch reveil, maar wel als alternatieve straf.

So far, so good, maar… onderweg loopt er een en ander mis. Te voet gaat blijkbaar niet snel genoeg voor onze knaapjes en in Zuid-Frankrijk stelen ze dan ook een wagen. De begeleiders vergeven hen grootmoedig. Dat bekomt ze slecht want een paar dagen later overgieten ze hen met benzine om een winkelkassa te kunnen beroven (in zijn editoriaal formuleert Hans van Ewijk het probleem dan ook misschien een beetje ongelukkig : « Als levensgroot probleem komt naar voren dat de daarbij betrokken werkers zeer snel opgebrand zijn »). Alweer een goedbedoeld project dat in rook is opgegaan…
POSITIEF ZELFBEELD
In het artikel willen de schrijvers Peter Kuin en Marcel Goedhart (de naam zegt het al) echter niet blijven stilstaan bij deze negatieve ervaring. Zij besteden vooral aandacht aan de historiek die aan de opkomst van avonturen- en werkprojecten en overlevingstochten in de kinderbescherming voorafgaan. Ook beschrijven zij over welk soort projecten het gaat en wie eraan deelneemt, om dan tenslotte toch nog voldoende aandacht op te brengen voor mogelijke kritiek.
Alles begint, en dat mag wellicht als bekend worden verondersteld, met het totale mislukken van de traditionele aanpak in de zogenaamde « instituten voor zeer intensieve behandeling ». De jongeren die daar verzeild geraken, zijn reeds van tehuis naar tehuis gesukkeld en « hebben het allemaal wel reeds bekeken ». Weglopen en agressie vormen dan ook de enige respons. Bovendien betekent de concentratie van extreme gevallen « om moeilijkheden vragen ».
Los van elkaar kwamen theoretici en praktijkwerkers dan ook tot dezelfde conclusie : kleinschaliger werken en meer inspelen op de behoefte aan avontuur. Geen woorden, maar daden. Reeds in het begin van de jaren zestig begon men met ski-, zeil- en kanotochten en zelfs een oude vissersboot werd opnieuw in gebruik genomen (en is dat nog steeds). Van dan af is het hek van de dam : brommerwerkplaatsen, bergen beklimmen, het kan allemaal — om dan nog het hoogst avontuurlijke « bollen pellen » niet te vergeten. De volgende stap is dan ook logischerwijze « overlevingstochten ».
Deze projecten zijn geen doel op zich, maar om ze te verwezenlijken worden de jongeren automatisch geconfronteerd met zaken als verantwoordelijkheid nemen, afspraken nakomen, met materiaal omgaan, enz. Kortom, ze krijgen een positief zelfbeeld, de born losers worden opnieuw mogelijke winners.
BRANDHOUT
De « achilleshiel » van de projecten (zoals de schrijvers het beeldrijk uitdrukken) is echter de zware belasting van de groepsleiders. Niet alleen is men overdag natuurlijk continu bezig, maar ’s avonds wordt er ook nog eens van je verwacht om een en ander te « evalueren ». Geen wonder dat je er dan op de koop toe ook slapeloze nachten aan overhoudt.
Afgezien van de zware fysieke belasting die hieruit voortvloeit, is het voor het overige ook geen werk voor « soft guys ». Een korte getuigenis : « Het kan gewoon gebeuren dat je een stuk brandhout moet pakken en ze te lijf gaan. Je moet wel. Anders ga jij er zelf aan onderdoor. Ze schoppen je vierkant onder de tafel, tuigen je af. Diezelfde aardige jongetjes ». Het zal je kind maar wezen.
Wie zich eraan zet, mag er dus zeker van zijn dat zijn gezinsleven, zijn vriendenrelaties, zijn brede culturele belangstelling voor de bijl gaan. Bovendien, waar word je tegelijkertijd opgeleid als zachtaardig therapeut en als volleerd karateka ? Financieel zal het ook wel niet schitterend zijn, ook al wordt er gewerkt met contracten van twaalf maanden werken en vijftien maanden betaald worden. Hoeveel maanden je nadien nog werkonbekwaam bent (al was het alleen maar psychisch) wordt er trouwens niet bijverteld. Er zijn dan ook weinig moedigen die nog eens voor een jaar bijtekenen. Opmerkelijk is dan weer dat vrouwen dit regime beter verteren dan hun mannelijke lotgenoten (al moeten we er natuurlijk aan toevoegen dat zij uiteraard met meisjes werken en die vormen dan ook nog een veel kleiner percentage).
Is het dan al kommer en kwel ? Dat ook niet. Zelfs na projecten van amper een week kan je bij sommige jongeren reeds attitudewijzigingen vaststellen. Misschien heeft prof. Van der Ploeg het nog het meest bij het rechte eind als hij stelt dat het knooppunt zich bij de selectie bevindt : enkel jongeren die wel degelijk van dergelijke ervaringen willen en kunnen leren zijn aangewezen. En een ander gegeven (dat misschien zo voor de hand ligt dat men het al eens over het hoofd pleegt te zien zoals in de Spanje-historie) is dat de jongeren en begeleiders elkaar vooraf reeds zouden moeten kennen. Tenslotte mag men ook niet de indruk wekken dat het om een vakantietrip gaat.
Alternatieve straffen zijn dus geen passe-partout. Het is nog altijd mogelijk dat jeugdige delinquenten Stella boven Compostella verkiezen (en dat kan dan zowel wijntje als Trijntje zijn) en bezwijken voor de wereldse verleidingen, waardoor de leiders zoals is gebleken vlug tot lijders worden omgetoverd en de pelgrimstocht in een calvarietocht verandert.
Andere onderwerpen in dit januarinummer van « Jeugd en Samenleving » zijn : jeugdwelzijnswerk, echtscheiding en 40 jaar KAJ. Abonnement : 900 fr (studenten 745 fr) te storten op girorekening 2956320 van J&S, Malie-singel 27, N-3581 BH Utrecht. Op datzelfde adres kan je voor 7,50 gulden ook een afzonderlijk nummer bestellen.

Referentie
Ronny De Schepper, Liever Stella dan Compostella? De Rode Vaan nr.4 van 1986

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.