Vandaag is het al dertig jaar geleden dat in de VS “Not without my daughter” van Brian Gilbert met in de hoofdrollen Alfred Molina en Sally Field in première ging.

Sally Field, vroeger enkel bekend als het liefje van Burt Reynolds en vanwege de TV-film “Sybil”, liet zich nadien meermaals “voor het goede doel” strikken (“Norma Rae” over de vakbeweging, “Places in the heart” over racisme, “Absence of malice” over riooljournalistiek). In dezelfde lijn vertolkte ze in 1991 dan ook met veel overtuiging de rol van Betty Mahmoody in “Not without my daughter” (van Brian Gilbert) in het Nederlands nogal poëtisch vertaald als “In een sluier gevangen”. De twee titels samen geven wel een goed beeld van de problematiek die de film wil ophangen: enerzijds het gevecht om “de ziel van het kind” en anderzijds de aanduiding dat het hier meer bepaald gaat om de eeuwenoude strijd tussen islam en christendom.
“Hij zei dat haar niets zou overkomen. Hij loog.” De dramatische manier waarop de radiostem dit zinnetje erin hamert, klopt hoegenaamd niet met de openingsscène van de film, waarin dokter Mahmoody aan zijn vrouw Betty voorstelt om samen met hun vierjarig dochtertje Mahtob zijn geboorteland Iran te bezoeken. Het is 1984. Ayatollah Khomeiny leeft dus nog en het fundamentalisme viert hoogtij. Evenals de haat tegen al wat Amerikaans is. Maar dat is wederzijds. In zijn kliniek wordt Dr.Mahmoody ook op een kinderachtige wijze gepest door zijn collega’s, die – gezien hun hoge opleiding – toch beter zouden moeten weten. Mahmoody wordt gespeeld door de Engelse Shakespeare-acteur Alfred Molina van Spaans-Italiaanse afkomst. Hier doet hij zijn uitstekende reputatie geen eer aan, maar dat hij meer in zijn mars heeft dan hij hier kan laten zien, bewijst hij o.m. als de echtgenoot-boekhouder in “Enchanted April” en vooral als de gluiperige Angel in “Maverick”.
Maar goed, dit is verder de enige schaduwvlek op het huwelijk van Betty en “Moody”, die al twintig jaar in de States verblijft en sedert tien jaar niet meer naar zijn geboorteland is geweest. Het lijkt integendeel een overdreven idyllisch beeld van een typisch Amerikaans gezinnetje. Terloops wordt door Betty zelf gezegd dat haar dochtertje verslingerd is op haar papa. Niks aan de hand dus als Moody vraagt om even op familiebezoek te gaan. Hij zweert zelfs op de Koran dat er hun niets kan overkomen. Maar “hij loog” zegt de publiciteit. Ja? Ik weet het niet. Om daarover te oordelen hebben we enkel de film, die gebaseerd is op het boek van Betty Mahmoody zelf (merkwaardig dat ze die naam aanhoudt), dat de feiten naar waarheid zou vertellen. Uiteraard hààr waarheid, maar dan nog: de van afkomst Britse regisseur Brian Gilbert laat al van bij de aanvang een aantal zaken in het midden. B.v. dat liegen.
Eigenlijk is dat helemaal niet duidelijk. Moody kan het net zo goed geméénd hebben, maar in Iran van gedacht veranderd zijn onder druk van zijn fanatiek-religieuze familie. Hij zegt b.v. ook pas in Iran dat hij in het ziekenhuis werd ontslagen omwille van zijn nationaliteit. Ook hier is het niet duidelijk of dat nu een leugen is of niet. Normaal gesproken zou zoiets positief moeten zijn, namelijk in die zin dat het de kijker zelf tot nadenken aanspoort. Toch komt het eerder over als een slordigheid. Brian Gilbert, die tot dan toe geen enkele film van enig belang had gedraaid, schijnt gewoonweg het vak nog niet echt onder de knie te hebben.
Zo wordt Moody in Iran plotseling een totaal ander personage. In plaats van idyllische tafereeltjes slaat hij zijn vrouw meedogenloos af en als het moet deelt ook nog zijn dochtertje in de klappen. Dat dochtertje is op haar beurt plotseling helemaal tot de moeder aangetrokken en is ondanks haar jeugdige leeftijd blijkbaar in staat om deel te nemen aan het ‘complot’ om te ontsnappen (niet alleen houdt ze op gepaste tijden haar mond, ze weerstaat zelfs aan de ondervraging door haar vader).
Ook die uiteindelijke ontsnapping is een groot raadsel. Uit pure filantropie (?) wagen een twintigtal mensen hun leven om Betty en haar dochtertje over de grens te helpen. Uiteraard was er in Iran een verzetsbeweging tegen de Ayatollah. Uiteraard waren er Amerikaans-lievenden. Uiteraard waren er de banden met het Koerdische verzet. Maar waarom slaan die allemaal de handen in elkaar om een vrouw en haar dochtertje te redden, zonder dat hen dit enige baat oplevert? Al is ze zelfs niet in staat om hen te vergoeden, toch zetten ze er de ontdekking van hun hele netwerk voor op het spel. Voor wapens en munitie, zelfs voor een terrorist kan ik me dit inbeelden, maar voor een gewone vrouw en haar kind?
Maar goed, dat vindt Gilbert dus allemaal niet belangrijk om ons te tonen. Wat hij wél belangrijk acht, is het afschilderen van Islamieten als ongelikte beren en vrouwenhaters die om de haverklap aan het bidden slaan. Dat er ook hier weer een paradox zit, lijkt hem te ontgaan. Het blijft natuurlijk een feit dat zelfs indien de film van Gilbert de realiteit tien keer erger zou voorstellen dan ze is, dat dan nog de basis onaangetast blijft: de verdrukking van de vrouw en van haar seksualiteit (hierop slaat vooral de sluier in de Nederlandse titel). Een film als “Not without my daughter” zal de verdraagzaamheid tussen bepaalde bevolkingsgroepen zeker niet in de hand werken. De simplistische wijze waarop Gilbert het in beeld brengt, draagt daar alleszins zijn steentje toe bij.
Hoe moeten we de wapperende Amerikaanse vlag op het einde van de film anders interpreteren dan als symbool van de vrijheid? Of het (christelijke) gebed dat Betty en haar dochtertje steeds weer samen bidden? Misschien is het dààrdoor wel dat die onbaatzuchtige redders plots opdagen? Misschien zijn het wel engelen door de Heer gezonden? Maar is die Heer dan niet dezelfde als de Allah die door de tegenpartij wordt aanroepen? Ja, sorry hoor, maar het is voor zo’n heidense hond als ondergetekende een beetje moeilijk om dat allemaal uit elkaar te houden.
De show wordt echter gestolen door Sheila Rosenthal als Mahtob. Ze geeft een ongelooflijk levensechte vertolking voor een kind van zes jaar. Ze is hiermee wel aan haar filmdebuut toe, maar heeft reeds een grote ervaring opgedaan in commercials en in TV-series als “Baby Boom” en “The Wonder Years”. Op zes jaar reeds zo professioneel zijn, is dat eigenlijk ook geen vorm van kindermishandeling?

Referentie

Ronny De Schepper, In een sluier gevangen, Stepsmagazine juni 1991

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.