Ik hoor zopas op het VRT-nieuws dat het vandaag precies honderd jaar geleden is dat “De Witte” van Ernest Claes is gepubliceerd. Dat wist ik niet. Dus daar moet ik vlug iets aan doen!

“De Witte” is immers één van de lievelingsboeken uit mijn jeugd. Het is het absolute favoriete boek van mijn vader, die zijn eerste exemplaar (zie foto) zoveel keer heeft herlezen dat hij zich later een tweede diende aan te schaffen. Dat eerste exemplaar heb ikzelf dus ook gelezen en ik moet zeggen: met veel genoegen. Idem dito voor “De Fanfare der Sint-Jansvrienden”. Daarna kocht mijn vader een omnibus en die heb ik uiteraard ook gelezen, maar met name “Wannes Raps” en “Bei uns in Deutschland” vond ik toch al minder. “Floere het Fluwijn” stond er jammer genoeg niet in, meen ik mij te herinneren. Daarna kwam het veel later geschreven “Voordrachtgevers zijn avonturiers” en dat was helemaal niet meer aan mij besteed. Ik was stilaan tot de kliek van de “politiek correcten” gaan behoren (alhoewel dat in die tijd nog gewoon de “linksen” of “progressieven” heette) en dus was Ernest Claes met zijn oorlogsverleden persona non grata geworden. Zo liet ik destijds ook de televisieserie “De Heeren van Zichem” aan mij voorbijgaan. Ik ben dan ook heel blij dat ik dankzij de lockdown de kans heb gekregen om deze serie nog eens te bekijken en ik moet zeggen dat ik dit met veel plezier heb gedaan. Natuurlijk was er Jo De Meyere als Herman Coene, maar ook Jo Decaluwe als zijn “rooie” maat was voor mij een openbaring.

Maar terug naar “De Witte” (“De Heeren van Zichem” was gebaseerd op meerdere werken van Ernest Claes en dus ook “De Witte”; omwille van de populariteit van het werk was de oorspronkelijke titel zelfs “Het land van de Witte” of zoiets, maar dat mocht niet om copyright-redenen). De Witte is een jeugdwerk van Ernest Claes (*), gebaseerd op de kinder- en bengelstreken van een dorpsjongen uit Zichem en de vaak harde reacties daarop van volwassenen in zijn omgeving. De Witte is het bekendste en populairste werk van Claes. De roman werd pas afgewerkt en uitgegeven in 1920. Hij werd twee keer verfilmd, in 1934 door Jan Vanderheyden (De Witte) en in 1980 door Robbe De Hert onder de titel De Witte van Sichem.

De figuur die Claes koos als type voor zijn verhaal heeft werkelijk bestaan, maar de enkele details uit het echte leven van de echte Witte werden ruimschoots aangevuld met verbeelding, observatie en eigen belevenissen van de schrijver (**). Dat is ook het geval voor de andere figuren die een rol spelen in het verhaal.

Claes schreef de eerste hoofdstukken al in 1908 voor het besloten gezelschap De Violier, een kleine vriendenkring van literatuurliefhebbers die Claes met enkele medestudenten van de Katholieke Universiteit Leuven had opgericht. Daarna volgden nog enkele voorlezingen ervan in de studentenstad. Pogingen om het verhaal te laten opnemen in De Nieuwe Gids of in Jong Dietschland mislukten. Lodewijk Dosfel, hoofdredacteur van dit laatste tijdschrift, vond enkele passages toch te onkies en ongepast (het gaat hier met name vooral over de scène als de Witte en zijn vrienden naakt gaan zwemmen). De volgende hoofdstukken kon Claes wel laten verschijnen in het Leuvense studentenblad Ons Leven, wat hem op een reprimande van de vice-rector kwam te staan.

Vanaf 1911 verschenen het vierde en de volgende hoofdstukken in diverse tijdschriften, zoals Het Land (opgericht in 1911 door Juul Grietens), Dietsche WarandeGroot Nederland en Vlaamsche Arbeid. Tijdens de oorlogsjaren schreef Claes andere verhalen, waaronder enkele oorlogsnovellen. In 1919 hervatte hij het schrijven aan De Witte en schreef nog twee bijkomende hoofdstukken. Het boek werd ten slotte afgewerkt toen Emmanuel de Bom hem in 1919 vroeg of hij de novelle De Witte uit kon brengen in de nieuwe serie Vlaamse Bibliotheek, als onderdeel van de Wereldbibliotheek. Claes schreef toen de laatste vijf hoofdstukken. (Wikipedia)

(*) Ik heb deze formulering overgenomen van Wikipedia, alhoewel die in de strikte zin van het woord niet klopt. Ernest Claes was immers al 35 jaar toen het werk verscheen. Uiteraard gaat het over zijn jeugdjaren en theoretisch is het mogelijk dat hij het op jonge leeftijd heeft geschreven, maar dat het om een of andere reden in zijn lade is blijven liggen. Toch denk ik persoonlijk dat dit niet het geval is. Het boek lijkt me geschreven vanuit een nostalgisch standpunt en niet eigentijds om het zo uit te drukken. (RDS)

(**) In de serie “De Heeren van Zichem” wordt er nogal ondubbelzinnig een gelijkheidsteken geplaatst tussen de figuur van de Witte en Ernest Claes zelf. Ik denk dat beide interpretaties (Wikipedia en de televisiereeks dus) waar zijn, in zoverre dat de fratsen die aan de Witte worden toegeschreven door tal van jongeren (maar dus ook door de jonge Ernest Claes zelf) destijds kunnen zijn uitgehaald. Om nog maar te zwijgen over het aandeel van de fantasie van de schrijver zelf. (RDS)

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.