Van september 1765 tot april 1766 verbleven de Mozarts in Nederland, en dan vooral in Den Haag op speciale aanvraag van de zus van de Prins van Oranje. Op weg daarheen verbleef de negenjarige Wolfgang op 5 september in Gent, waar hij van de gelegenheid gebruik maakt om de beiaard te bespelen (foto).

Ze verblijven vermoedelijk in het hotel van de Sint-Sebastiaansgilde op de Kouter, al wordt het Sint-Jorishof aan de Botermarkt ook wel genoemd als overnachtingsplaats…

Tijdens hun korte verblijf nemen ze de tijd om de stad te bezoeken. Vader Leopold schrijft in zijn reisnotities “vanaf de toren de stad aanschouwd. Het carillon bekeken en een paar kerken bezocht”. Om te weten welke toren, lezen we verder bij Nannerl: “de toren, die driehonderd en 26 treden hoog is”. De meeste gidsen vermelden dan ook trots dat niemand minder dan Wolfgang Amadeus Mozart op de beiaard van het belfort heeft gespeeld. Maar is dat niet te mooi om waar te zijn? Het belfort telt 366 treden. Bezocht Mozart dan misschien de Sint-Baafstoren, die in de 18de eeuw ook nog een eigen beiaard bezat? Maar die toren telt 444 treden… Welke toren ze beklommen hebben zullen we waarschijnlijk nooit te weten komen.

Waar we wel zeker van zijn, is dat de Mozarts de Baudeloo-abdij bezoeken. Leopold noteert: “Wolfgang speelde ’s namiddags op het grote nieuwe orgel bij de paters bernardijnen.” Deze volgelingen van de heilige Bernardus – de cisterciënzers dus – hadden hun abdijkerk pas twee jaar daarvoor laten verfraaien met een instrument van orgelbouwer Van Peteghem.

We kunnen ons voorstellen hoe de jonge Mozart daar voor dat grootse Van Peteghem-orgel met drie klavieren heeft gestaan… “Hij duwde het zitbankje weg, preludeerde staande en gebruikte daarbij het pedaal en dat alles alsof hij er al maandenlang op geoefend had. Iedereen was stomverbaasd, het is een goddelijke genade die menigeen pas na veel inspanning verkrijgt.” Zo beschreef Leopold op 10 juni 1763 zijn zevenjarige zoon, zij het aan een ander orgel, tijdens een kort oponthoud in Wasserburg, bij het begin van hun Europese reis…

Wie de klanken van dit door Mozart bespeelde orgel wil horen, moeten we echter teleurstellen: je zult het niet vinden in de tot Holy Foodmarket (*) verbouwde Baudelokapel. Het orgel werd na de Franse Revolutie verkocht aan een Nederlandse kerk in Vlaardingen. (Gids in Gent)

Op 7 en 8 september verblijft de familie Mozart in Antwerpen en vandaar gaat het naar Den Haag waar Wolfgang twee symfonieën componeerde: in Bes en in D (KV.22 en 32). De eerste kreeg een officiële nummering (de vijfde) en viel blijkbaar zo in de smaak van Georg Anton Kreusser, de jongere broer van Johann Adam Kreusser, die het Amsterdamse Schouwburgorkest leidde dat deze symfonie creëerde, dat hij de opening ervan “leende” voor zijn eigen symfonie in E flat, op.5, nr.4 (1770).
De tweede symfonie is eigenlijk de vier eerste delen van de feestmuziek die de tienjarige Mozart schreef t.g.v. de installatie van Willem V als regent van de Nederlanden, het zgn. “Galimathias musicum” (11 maart 1766), gebaseerd op bekende melodieën. Zo is in het menuet b.v. “Lieber Joseph” te horen.
Daarna gingen de Mozarts terug naar Parijs, waar ze tot 8 juli verbleven, om nadien over Dijon, Lyon, Lausanne, Zürich en Donaueschingen op 8 december terug in Salzburg te arriveren, waar resp. op 12 maart 1767 “Die Schuldigkeit des ersten Gebots” en op 13 mei “Apollo et Hyacinthus” worden gecreëerd, waarvan de ouverturen (in C en in D, KV.35 en 38) door Hogwood als symfonieën worden gerekend, al krijgen die geen officieel nummer van Breitkopf en Härtel, de uitgevers uit Leipzig die in de 19de eeuw een eerste nummering van de Mozart-symfonieën hebben doorgevoerd. Een voorvader van die Breitkopf was overigens een tijdgenoot van Mozart en gaf toen ook reeds werk van hem uit. Ook symfonieën, maar die werden in die tijd niet gedrukt, maar met de hand overgeschreven voor elk instrument. Mozart schreef overigens enkel maar het eerste deel van “Die Schuldigkeit” (met in de “sinfonia” een contrasterend zuchtmotief), want het tweede en het derde deel van deze tekst van de Salzburgse burgemeester Ignaz Anton Weiser (1701-1785) werden resp. door Michael Haydn en Anton Adlgasser (1729-1777) getoonzet.
Ook de eerste klavierconcerten van Mozart worden gesitueerd in 1767, dus op 11-jarige leeftijd! Dat waren er dan vier in één keer, maar anderzijds staat sedert 1908 wel vast dat het hier bewerkingen betreft van op dit moment vergeten componisten als Johann Schobert (niet te verwarren met Franz Schubert uiteraard), Leontzi Honauer, Hermann Raupach en Johann Eckard, die Mozart als rondreizend wonderkind destijds was tegengekomen en waarvan hij de partituren had meegenomen op zijn tournees om daar dan eigen bewerkingen van te maken. Op reis nam vader Mozart een clavichord mee (een tangent, die tegelijk als tweede kam dient, slaat de snaar aan en blijft ondersteunen, zolang de toets ingedrukt blijft) en mogelijk speelde de jonge Mozart deze concerti dus op dit instrument. Omwille van het geringe volume is het uitgesloten dat zijn eigen concerti echter voor dit instrument zijn bedoeld.

Ronny De Schepper

(*) Ondertussen ook al ter ziele gegaan.

Bronnen: Kris Clerckx, In het spoor van Mozart, Roeselare, Globe, 2006 ; Piet Verwijmeren, Mozart op reis. De tournee van een wonderkind, 1763-1766, Zutphen, Walburg Pers, 2006 ; Fons de Haas en Irène Smets (Red.), Mozart in België. Een wonderkind op reis door de Zuidelijke Nederlanden, 1763-1766, Antwerpen, Mercatorfonds, 1990.

Een gedachte over “255 jaar geleden: Mozart in Gent

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.