110 jaar geleden stierf in Londen de Britse verpleegkundige, sociaal hervormer, statistica en mystica Florence Nightingale.

Florence Nightingale was born on 12 May 1820 into a wealthy and well-connected British family at the Villa Colombaia, in FlorenceTuscany, Italy, and was named after the city of her birth. The family moved back to England in 1821, with Nightingale being brought up in the family’s homes at Embley, Hampshire, and Lea Hurst, Derbyshire.

De jonge Nightingale had, als intelligente en goed opgeleide dochter uit een zeer welgestelde Engelse familie, alle troeven in handen voor succes in de betere kringen. Als tiener echter hoorde ze de “stem van God” en wist ze dat ze niet het lege bestaan wenste te leiden van de aristocratie maar het lot van de armen, zieken en gewonden wilde verbeteren. Als protest tegen de beperkingen die haar daarin in die tijd als vrouw werden gesteld, schreef ze een feministische klassieker: Cassandra. Dit boek beïnvloedde onder meer de filosoof John Stuart Mill en schrijfster Virginia Woolf.

Ondanks sterk verzet van haar familie, deed Nightingale ervaring op in het verzorgen van zieken. Verpleging als vak moest nog uitgevonden worden. Korte tijd bracht ze door in het diaconessenhuis in het Duitse Kaiserswerth en bij de zusters van St. Vincent de Paul in de buurt van Parijs. Na haar terugkomst in Engeland legde zij zich toe op de reorganisatie van een klein ziekenhuis in Londen

Toen tijdens de Krimoorlog William H. Russell, de correspondent van het Engelse dagblad The Times, melding maakte van mensonterende toestanden onder de zieke en gewonde Britse soldaten, bood Florence Nightingale, als 34-jarige verpleegster, haar diensten aan.

Gesteund door minister van oorlog Sidney Herbert vertrok Nightingale aan het hoofd van een groep van 38 verpleegsters naar Scutari (de oude naam voor een stadsdeel in het Aziatische deel van Istanboel, thans Üsküdar). Met geduld, tact en vooral veel organisatievermogen wist zij orde in de hospitaalafdeling van de Selimiye-kazerne te scheppen en bereikte dat de verzorging van gewonden aanmerkelijk verbeterde. Toch stierven juist in haar ziekenhuis relatief de meeste soldaten zodat een populair gezegde onder de soldaten was dat je meer kans had om te overleven op het slagveld dan in haar handen. Pas toen ze naar haar terugkeer in Londen de rapporten nakeek, besefte ze wat ze haar patiënten had aangedaan en is ze beginnen hameren op het belang van hygiëne. Haar verpleegwerk in de Krimoorlog inspireerde Henri Dunant in 1863 tot het stichten van het Rode Kruis. Nightingale was daarop kritisch omdat ze vond dat de zorg voor soldaten de verantwoordelijkheid van regeringen is en niet in de schoenen van vrijwilligers moet worden geschoven. 

Toch werd ze als een heldin opgevoerd omdat daar dringend behoefte aan was: de Krimoorlog was volledig overbodig en eiste talloze nutteloze slachtoffers, daarom was het nodig dat de Britse regering met haar kon uitpakken. In de schaduw van Florence Nightingale opereerde op de Krim een verpleegster uit Jamaica: Mary Seacole (1805–1881). Ze werd wel “de zwarte Nightingale” genoemd. Er is wel beweerd dat Nightingale op haar neer zou hebben gekeken, maar daar is geen bewijs voor. De twee vrouwen ontmoetten elkaar slechts eenmaal. Seacole vroeg daarbij om een maaltijd en onderdak, die Nightingale gaf. Voor Seacoles werk, juist in de jaren dat de slavernij werd afgeschaft, is de laatste tijd meer belangstelling. 

De geboortedag van Florence Nightingale, 12 mei, is tot Internationale Dag van de Verpleging uitgeroepen ondanks het feit dat ze een “tomeloos ambitieuze, achterbakse, suïcidale en biseksuele helleveeg was” (Mark Bostridge, de schrijver van haar biografie “Iron Maiden”, 2004). En vooral: ze was tégen stemrecht voor vrouwen!
Echte feministes verwachtten nochtans veel van het kiesrecht. Ze dachten dat het na het verkrijgen van dit recht niet meer nodig zou zijn in afzonderlijke verenigingen overleg te plegen en actie te voeren. Als gelijke van de man zou de vrouw samen met hem alle maatschappelijke verbeteringen beramen en uitvoeren.
Nadat rond 1850 het utopische socialistische gedachtengoed verdween, kwam rond 1870 het marxistische socialisme op en ontstonden er in de meeste West‑Europese landen socialistische partijen. Maar anders dan ten tijde van het utopisch socialisme, kwamen nu beide bewegingen vaak tegenover elkaar te staan. Terwijl de socialisten beweerden te zullen strijden voor het algemeen kiesrecht hielden zij zich daar meestal niet aan: ‘algemeen’ bleek te gaan over het mannenkiesrecht, niet over het vrouwenkiesrecht.
Ook op het punt van vrouwenarbeid buitenshuis stonden beide bewegingen op gespannen voet: ondanks Marx’ ideeën over vrouwenarbeid in het later te bereiken socialisme, zagen socialisten vrouwenarbeid als een bewijs van de gewetenloze uitbuiting van de arbeidersklasse door de kapitalisten, terwijl de feministen vrouwenarbeid zagen als een nog niet‑verworven recht. Feministen openden dan ook een debat over de uitbreiding van de onderwijs- en beroepsmogelijkheden voor meisjes, men eiste recht op gelijke beloning voor gelijke arbeid en meer rechten voor de vrouw in het huwelijk en het kiesrecht. Zowel de gynaecologie als de aseptiek en de anesthesie doen hun intrede als nieuwe medische disciplines.
1862: De Zweedse vrouwen mogen voor het eerst naar de stembus (gemeenteraadsverkiezingen).
In Nederland werden in 1863 de HBS (Hogere Burgerscholen) opgericht maar meisjes werden pas vanaf 1871 toegelaten en hadden hiervoor toestemming van de minister nodig (bij de eerste vrouwelijke leerlingen waren Hetty, Betsy en Magda Van Vloten, die later zullen huwen met resp. Albert Verwey, een schilder en Frederik Van Eeden). Vanaf 1906 was de toelating vrij. “Reeds” in 1864 was er daarentegen de eerste middelbare school voor meisjes in Brussel.
1866: In het Britse Lagerhuis dient John Stuart Mill een petitie in voor het vrouwenstemrecht.
1867: Het eerste Britse amendement voor vrouwenkiesrecht wordt verworpen.
1868: In Londen wordt een Nationale Vereniging voor vrouwenstemrecht opgericht.
1870: De faculteiten geneeskunde worden in Frankrijk en Zweden opengesteld voor vrouwen. In de Verenigde Staten van Amerika waren er toen al 575 vrouwelijke geneesheren.
In 1872 Victoria Woodhull becomes the first woman nominated for President of the United States.
In 1873 waren er in Nederland de eerste feministische meetings door Betsy Perk (de tante van Jacques). In 1878 was Aletta Jacobs, de eerste vrouw in Nederland die een Hoogere Burgerschool bezocht, afgestudeerde als arts. Toen ze zich wilde vestigen, werd ze in kranten grof bespot en een van haar broers verklaarde haar voor dood. In België werd het vanaf 1880 voor vrouwen mogelijk te studeren en Sidonie Verhelst was de eerste vrouwelijke student aan de Gentse universiteit. Ze zal na haar tweede kandidatuur Wetenschappen echter stoppen, daardoor was Marie Popelin de eerste vrouw met een academische graad. Ze werd echter geweigerd toen ze haar beroep als advocaat wou gaan uitoefenen. Tot laat in de twintigste eeuw zullen vrouwelijke studenten verplicht worden plaats te nemen op de eerste rij (ik heb een vriendin gehad die dit nog heeft moeten meemaken!).
Uit een grootschalig Zweeds gezondheidsonderzoek uit 1880 blijkt dat zowat zestig procent van de schoolmeisjes behoorde tot de categorie van “langdurig zieken” (bleekzucht en hoofdpijn zorgden elk voor een derde van de klachten). Conservatieven zagen in dit rapport een bewijs van de schadelijke effecten van hogere scholing voor vrouwen.
In 1889 komt er in België een wet op vrouw- en kinderarbeid (beneden de 12 jaar verboden; niet meer dan 12 uur per dag), terwijl in Nederland de Vrije Vrouwenvereniging wordt opgericht door Mina Drucker alias Dolle Mina.
1890: Bij de oprichting van de Amerikaanse staat Wyoming krijgen de vrouwen stemrecht, ook voor het Congres en voor presidentsverkiezingen.
1893: Het vrouwenkiesrecht wordt ingevoerd in Nieuw-Zeeland.
9 december 1897: Marguerite Durand (1864-1936) founds the feminist daily newspaper, La Fronde, in Paris. Circulation for La Fronde briefly reached a peak of 50,000 but in September 1903, financial problems forced the paper to cut back to a monthly publication, and to close altogether in March 1905.
1901: De Noorse vrouwen mogen deelnemen aan gemeenteraadsverkiezingen.
10 december 1902: Women are given the right to vote in Tasmania.
1907: Kiesrecht voor de Finse vrouwen.
1910-’12: Nog zes Amerikaanse staten voeren het vrouwenstemrecht in.
1913: De Noorse vrouwen mogen aan alle verkiezingen deelnemen.
Over de situatie tijdens de Eerste Wereldoorlog getuigt Marnix Gijsen in “Klaaglied om Agnes”: In een volkomen burgerlijk gezin opgebracht, wist ik niets van de spontane gelijkheid der geslachten, die ik later in arbeidersgezinnen ontdekte, in een omgeving waar de last der ellende harder drukte op de vrouw dan op de man, zodat de vrouw, buiten alle sociale conventies om, haar persoonlijkheid deed gelden op dezelfde voet als de man.” (p.63-64)
1915: In Denemarken krijgen de vrouwen het kiesrecht.
1917: Nederland en Rusland voeren op hun beurt het vrouwenstemrecht in.

Een gedachte over “Florence Nightingale (1820-1910)

  1. Ik wou het museum in Istanbul, gelegen tussen Üsküdar en Kadiköy bezoeken en deed daar een jaar of vier geleden de nodige inspanningen voor. Minstens twee dagen vooraf diende ik een fax – ja een fax ! – te sturen. Ik deed dit, stelde vast dat de fax vezonden was en nam de print van die verzending mee. Ik kwam in die kazerne van het Turkse leger. Scan van mezelf, de inhoud van mijn broekzakken en mijn rugzakje. Ik toonde het attest van verzending van de fax en mijn identiteitskaart, maar de kazerne had de fax niet ontvangen. Geen uitleggen aan, zei de militair. Terug naar buiten. Ooit doe ik wel eens een nieuwe poging.

    Geliked door 1 persoon

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.