Somerset Maugham was reeds erg populair als toneelauteur, toen hij in augustus 1915 als romanschrijver doorbrak met het zeer autobiografische “Of human bondage”. 

Het resultaat was dat (…) er vier van mijn stukken tegelijk in Londen gingen. Ik, die tien jaar lang gemiddeld ongeveer honderd pond per jaar had verdiend, verdiende nu verscheidene honderden ponden per week. Ik nam het besluit voor de rest van mijn leven op te houden met romans schrijven. Ik wist niet dat dit iets was dat ik niet in eigen hand had en dat ik, als de drang om een roman te schrijven mij overviel, er alleen maar aan zou kunnen toegeven. Vijf jaar later kwam die drang. Ik weigerde om voorlopig nog meer toneelstukken te schrijven en begon aan de langste van al mijn romans. Ik noemde die Of Human Bondage.” (The Magician, p.261-264)
Ikzelf las het boek in een “ingekorte” Amerikaanse versie uit juli 1950, maar deze omschrijving mag zeker geen gefronste wenkbrauwen opleveren. Eerst en vooral is “ingekort” een relatief begrip. De roman telt nog altijd 373 bladzijden en pas na honderd bladzijden is er sprake van het feit dat het hoofdpersonage (Philip Carey) naar Parijs gaat. Nochtans is dit het vertrekpunt voor alle drie de verfilmingen die mij van dit werk bekend zijn (John Cromwell in 1934, Edmund Goulding in 1946 en Bryan Forbes en Henry Hathaway in 1964). De beroemde vrouwelijke hoofdrol van Mildred Rogers (gespeeld door achtereenvolgens Bette Davis, Eleanor Parker en Kim Novak) is op dat moment zelfs nog niet in het boek opgedoken (dat zal nog zo’n vijftig pagina’s duren).
Men mag er dus van uitgaan dat deze versie nog altijd zonder blozen naast het origineel mag liggen. Of misschien zelfs meer dan dat. Het inkorten is immers “without a minute’s hesitation” gedaan door Somerset Maugham zelf. “A novel,” aldus Maugham, is immers in tegenstelling tot een fuga of een schilderij “a very loose form of art”. Hij verwijst daarbij terecht naar schrijvers als Dickens of Balzac die in afleveringen werkten en per regel werden betaald, wat soms aanleiding kon geven tot hele stukken over Italiaanse kunst bijvoorbeeld, die helemaal niks met het verhaal te maken hadden. Dat alles heeft te maken met het feit dat de romanschrijver ook een kind is van zijn tijd, aldus Maugham, en dat hij dus ook toegevingen doet aan de heersende smaak. Ook hier geeft hij weer een pakkend voorbeeld over de natuurbeschrijvingen in romantische werken “which most of us now are content to skip. It took them a long time to discover that in this matter a line may give the reader a more vivid picture than a page.”
In zijn eigen geval, geeft Maugham zonder blikken of blozen toe, betreft het een geval van therapeutisch schrijven. “I retired from the theatre for a couple of years because I knew that by writing it I could rid myself of a great number of unhappy recollections that had not ceased to harrow me. This it did. But obviously there is a danger in writing a novel with this aim in view. The author writes to disembarrass himself of painful memories; he is not concerned with the reader, but only with his own liberation.” Alhoewel hij het niet expliciet zegt, kan men dus zelfs veronderstellen dat deze versie superieur is aan de oorspronkelijke. En in elk geval: “A writer is a fool if he thinks that every word he wrote is sacrosanct and that his work will be ruined if a comma is omitted or a semi-colon misplaced.”

De titel is ontleend aan het vierde deel van de Ethica van SpinozaDe servitute humana, seu de affectum viribus (Over de menselijke afhankelijkheid of de kracht van affecten). Somerset Maugham meende dat menselijk gedrag vaak meer gevoelsmatig dan rationeel was. De verliefdheid van het hoofdpersonage Philip Carey op Mildred illustreert dit (*), net als zijn tijdelijke bevlieging om kunstschilder te worden. Het vormt ook de aanleiding voor een heel geestige passage in “Educating Rita” van Willy Russell. André Lefèvre stuurde mij enkele jaren geleden een fragment uit zijn bewerking voor het Mechels Miniatuur Theater om te gebruiken in één van mijn klassen. In het origineel gaat het hier inderdaad over “Of human bondage”. Rita heeft dat boek immers gekozen omdat ze dacht dat het kinky was. André moest hier dus niet enkel vertalen, maar ook een boek vinden met evenzeer een dubbelzinnige titel en toch met min of meer dezelfde problematiek. De keuze viel op “Maria Speermalie” van Herman Teirlinck en André heeft dit dus uitstekend aangepakt. Wie overigens “Of human bondage” in het Nederlands wil lezen, zal op zoek moeten gaan naar een boek met een nogal ongelukkige titel, “Gekluisterde levens”.

Zoals gezegd is deze Bildungsroman grotendeels autobiografisch. Somerset Maugham werd wees op zijn achtste. Hij groeide verder op bij zijn oom en tante, en zat op een kostschool. Hij studeerde korte tijd aan de Universiteit van Heidelberg, en deed een volledige studie geneeskunde in Londen. Hij had echter geen klompvoet, maar hij was wel homoseksueel. Hij kwam echter niet uit de kast, want daar stonden toen nog gevangenisstraffen op in Engeland. Het was dus nog een stuk erger dan een klompvoet hebben…

Ronny De Schepper

(*) In de drie verfilmingen wordt de rol achtereenvolgens gespeeld door Leslie Howard, Paul Henreid en Laurence Harvey. De eerste en de derde verfilming begint pas als Philip al volwassen is. Bij de eerste verfilming kon Mildred echter geen prostituée zijn en evenmin aan syfilis sterven. Dat werd dan maar tuberculose, zoals in de opera’s “La Traviata” en “La Bohème”, waar deze ziekte wellicht ook “Salonfähiger” werd beschouwd dan syfilis…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.