In Het Jaar van de Muziek 1985 gaf het MIAT (Museum voor Industriële Archeologie en Textiel) aan artistiek directeur en huisauteur van Theater Taptoe Freek Neirynck de opdracht om een Bühnespektakel te maken rond de liederenschat uit de periode van de industriële revolutie van het einde van de negentiende eeuw. Het opzoekingswerk hierover werd in 1984 en 1985 verricht door een jong licentiaat in de kunstgeschiedenis Erik Demoen.

In een periode toen noch radio, televisie of andere moderne communicatiemiddelen bestonden, speelden liederen een belangrijke rol bij de verspreiding van het nieuws, zowel wereldnieuws (oorlogen, politieke gebeurtenissen en spectaculaire voorvallen en rampen in andere landen) als gebeurtenissen van eerder lokaal gehalte. Het spektakelgehalte van het behandelde onderwerp was steeds van groot belang. De liedteksten, veelal geschreven door marktzangers op bekende melodieën, werden vaak onder de vorm van ’vliegende blaadjes’ verkocht. Liedzangers als Karel Waeri (1842-1898)  in Gent of  Dré De Weerdt (1825-1893) in Antwerpen schuwden geen enkel onderwerp van de toenmalige actualiteit. Vaak hadden hun populaire liederen een sterke economische of sociale inslag en kunnen ze onder de noemer ‘industriële cultuur’ gerangschikt worden.

De tentoonstelling die het MIAT in 1985 aan het ‘industriële‘ lied wijdde, kreeg ook een catalogus, eigenlijk een volwaardige publicatie met als titel “A la vapeur, dat heet progrès! Liederen van de industriële revolutie”. In beide werd aan de hand van een keuze uit de populaire en/of volksliederen uit de 19de en begin 20ste eeuw een ‘melodieus’ beeld opgehangen van deze op sociaal-economisch, industrieel en politiek vlak zeer woelige periode. In de publicatie worden een negentigtal liederen besproken, waarbij Demoen uitvoerig inging op het volkslied en de omschrijving van volkscultuur (de mondelinge volkscultuur tegenover de literaire elitaire cultuur en de semi-literaire populaire cultuur). Daarbij schonk hij aandacht aan onder meer de herberg als plaats waar de arbeiderscultuur tot uiting kwam; de socio-culturele rol van het volkslied; de diverse liedschrijvers en zangers en hun publiek; de melodieën van de populaire en volkse liederen; de censuur op deze liederen; de evolutie van het volkslied. Twee populaire Gentse volkszangers kregen een accent, namelijk de Gentse marktzanger Pieter Eggerickx (1796-1868) en de ‘Gentschen Beranger’ Karel Waeri (1842-1898).

Ook Taptoe koos voor een aanpak met een groep straatzangers op een overdekt podium op de Groenselmoort: Luk De Bruyker, Etienne De Bolster op trekzak, Bart Rosseau en Rosa Geinger. Zij bezongen onder meer: de uitvinding van de stoommachine en de diverse toepassingen ervan zowel in het openbaar vervoer (stoomtrein en stoomtram) als in de fabriekssector, de voor- en nadelen van de vooruitgang of fenomenen die typisch waren voor die periode zoals wereldtentoonstellingen, stadssaneringen en de vernieuwing van het stadsbeeld. Enkele titels geven de tendens aan: De voordelen van den Yzeren Weg (ca. 1850); Den Nieuwen à Vapeur van Aelst; De Electrieke Tram (ca. 1898); De Gentsche Tramway (tekst K. Waeri, 1874); De Velocipeden of Trapwagens; De Broodrover (graanzuiger) (1883); De Stoom-Machinen (tussen 1830-1880); Dat heet Progrès (tekst A. De Weerdt); De Vooruitgang (ca. 1883); De Wereld binnen Duizend Jaar (tekst K. Waeri, 1878); De IJselijke Brandramp in den Hobookschen Polder (1904): petroleumtanks gingen in vlammen op; Den Eiffeltoren (opgericht in 1889; tekst K.Waeri, 1890); De Wereldexpositie van Antwerpen (1893- 1894); Den Innovation; Cinéma Pathé (vóór 1930) , enz.  Alhoewel zowel positieve als negatieve feiten werden bezongen, was het toch opvallend hoe ‘de vooruitgang’ meestal als rooskleurig en hoopvol werd geïnterpreteerd.

Freek Neirynck

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.