De Britse auteur Jonathan Coe (foto Walnut Whippet via Wikipedia) werd geboren te Lickey, in de buurt van Birmingham, op 19 augustus 1961. Hij studeerde Engelse literatuur aan de universiteit van Warwick waar hij ook zou doceren. Maar naast de letterkunde kende hij een andere passie: de muziek waarmee hij opgroeide. Dat was de ‘Canterbury progressive rock’, een genre dat zijn ontstaan vond bij de psychedelische bands als Pink Floyd en The Grateful Dead.

Hij speelde zelf in een groepje, schreef een aantal songs, en het thema muziek loopt als een rode draad doorheen zijn literair werk. Namen als Eric Clapton, Kevin Coyne, Steve Miller duiken op, er wordt naar concerten gegaan, rokerige kroegen, kelders en pubs; er wordt zelf geëxperimenteerd, geknoeid, geruzied, naar muziek geluisterd, commentaar geleverd… en toegekeken hoe de punk zich manifesteerde. Zelfs als succesvol auteur lieten de noten hem niet met rust: in 2008 schreef hij het een uur durend muziektheater voor drie personen ‘Say Hi to the Rivers and the Mountains’ dat in Dublin in première ging en daarna nog voorstellingen beleefde in de UK en Spanje.
Maar met meer dan tien romans, enkele kinderboeken, en ook non-fictie over o.m. James Stewart en Humphrey Bogart, ligt de focus uiteindelijk toch vooral op Coe als auteur. Zijn eerste pennevrucht leverde hij af als achtjarige met een thriller ‘The Castle of Mystery’. Vermeldenswaard? Enkel omdat hij een aantal bladzijden van dit jeugdig meesterwerk zou opnemen in zijn roman ‘What a Carve Up’ (1994) (‘Het moordend testament’), dat vooral het leven onder het bewind van Thatcher belicht. Dit boek werd geadapteerd voor de radio.

Hij debuteerde in 1987 met ‘The accidental woman’ over drie generaties vrouwen in het post-oorlog London. Dan waren er o.m. het opmerkelijke ‘The rain before it falls’ (2007) en ‘The House of Sleep’ (1997) dat hem in Frankrijk de Prix Médicis opleverde. In 2018 verscheen – over de aanloop naar de brexit – ‘Middle England’. ‘The dwarves of death’ werd in 1999 door Tom Connelly verfilmd onder de titel ‘Five seconds to spare’ en van ‘The terrible privacy of Maxwell Sim’ bestaat een verfilming door Michel Leclerc (2015). Wellicht het meest spraakmakend werk is ‘The Rotter’s Club’ (2001) waarvoor hem The Bollinger Everyman Wodehouse Prize toegekend werd. Zo komisch is deze roman evenwel niet, al mag bij Coe een  tragi-komische achtergrond niet ontkend worden…
The Rotter’s Club
Deze roman speelt grotendeels in de industriestad Birmingham, gedomineerd door de gigant British Leyland. De jaren 1970, een roerige tijd – stakingen, de IRA… Daar laat Jonathan Coe talrijke personen evolueren. Hij voert enkele gezinnen ten tonele die op een of andere wijze met elkaar te maken hebben: meestal via de kinderen (die de hoofdfiguren blijken), ook via de ouders die ongetwijfeld hun rol spelen in het dagelijks drama. Centraal – al moet dat met enig voorbehoud gesteld worden vermits alle personen essentieel zijn in het verhaal – is het gezin Trotter. Vader Colin, arbeider in de autofabriek; moeder Sheila, dochter Lois, zonen Paul en Benjamin. Deze laatste kan beschouwd worden als het alter ego van de auteur: hij schrijft, hij heeft een passie voor muziek (speelt in een bandje, keyboard net als Coe; en suggereert hij niet n.a.v. het beluisteren van de ‘Londense Symfonie’ van Vaughan Wlliams dat hij best een ‘Birmingham Symphony’ zou kunnen schrijven – een aankondiging van Coe’s later werkelijk ontstane muziektheater als vermeld?). Dit gezin verwijst naar de naam, extra reden om hen in het middelpunt te plaatsen. Op school was het de gewoonte Benjamin niet tot Ben te verkorten maar de naam Ben Trotter te herleiden tot BenT Rotter – een ietwat stekelig grapje… Idem voor de andere gezinsleden, de Rotter’s Club. 

Een cruciale plaats wordt eveneens ingenomen door Bill Anderton, vakbondsafgevaarde. Niet louter omwille van zijn functie, ook wegens zijn turbulente liefdesleven (o.m. met een meisje dat spoorloos zal verdwijnen), de relatie met zijn echtgenote en zoon. En vooral ook met de leden van de vakbond wat ons een vaak scherpe, soms cynische, maar ook hilarische blik gunt op het spel van macht en manipulatie – hijzelf, deze Bill, blijft als een idealist overeind. Meteen is één der cruciale thema’s van het boek reeds vermeld: de situatie van de arbeider, bewustwording; de jaren zeventig: er worden stakingen georganiseerd, betogingen… het zijn roerige tijden. De auteur belicht alle facetten, werk- en leefomstandigheden, het kapitalisme, economische aspecten. En daarbinnen dringt zich meteen het probleem van het racisme op, met de steeds manifestere aanwezigheid van het National Front – bovendien scherp gesteld door de aanwezigheid van die ene gekleurde leerling op de ‘betere’ school waar de Trotter’s studeren, de bestaande King Edward’s School in Birmingham. Ook dit komt aan bod: het verschil tussen elitaire en public schools.

In de marge, maar helaas soms al te ingrijpend, zijn er ook in Birmingham aanslagen door de IRA – dit alles creëert een gevoel van onzekerheid.In dit klimaat volgen we de ontwikkeling, de groei van zo’n tiental jongeren in de loop van het decennium. Op weg naar volwassenheid. Elk met specifieke problemen, verlangens. Ieder met eigen noden en belangstelling. De individuele tekeningen zijn sterk, de psychologische ontleding boeiend – terwijl ze toch tenslotte als portret van de jeugd iets universeel bewaren. Mogelijk omdat er die bindende elementen zijn: interesse voor muziek, sport, literatuur, het andere geslacht… Niet bij ieder in gelijke mate uiteraard, maar telkens raken ze elkaar, of botsen desnoods.

Hoewel dit boek van meer dan 400 pagina’s leest als een roman bedient de auteur zich deels van een collagetechniek. Hij verweeft in het verhaal pamfletten, dialogen, schoolopstellen, krantenartikels, interviews, recensies, citaten, dagboekfragmenten. Het lijkt een spel dat culmineert in het laatste hoofdstuk: één lange zin van bijna veertig bladzijden, a.h.w. uitgespuwd door Benjamin. Zelfs een speech, uitgesproken jaren later – in 1999 – door één van de jongeren, inmiddels gearriveerd burger, dient als een soort reflectie. Terwijl tussendoor ook een blik gegund wordt op de geschiedenis van Ierland en Wales, het nationalisme, én er zelfs een zijsprong gemaakt wordt naar de pogrom in Denemarken. Desondanks haakt alles logisch in elkaar en is het werk, met zijn talloze thema’s, niet overbeladen dankzij de duidelijke verhaallijn en het belang van de diverse hoofdpersonages die als bindmiddel en rode draad het geheel blijven beheersen.

Complex? Coe laat Benjamin Trotter het zelf verwoorden en duidt daarmee aan waarom zijn roman ook zo geconcipieerd is: “Het was de wereld, de wereld zelf, die buiten zijn bereik lag, dat hele absurd grote, ingewikkelde, toevallige, onmetelijke bouwsel, die nooit eindigende getijdenbeweging van menselijke betrekkingen, politieke betrekkingen, culturen, geschiedenis… Hoe kan iemand  zelfs maar dromen dat hij ooit greep zou weten te krijgen op dat alles? Het was iets heel anders dan muziek. Muziek klopte altijd. De wereld zou hij nooit leren begrijpen, maar van deze muziek zou hij altijd blijven houden.”

Deze muziek was dan ongetwijfeld deze van ‘Hatfield and the North’, een band uit de ‘Canterbury progressive rock’-scene die in 1975 op Virgin de LP ‘The Rotter’s Club’ uitbracht! Een LP in de roman gekoesterd door Benjamin, in het leven allicht door Jonathan Coe zelf…

De roman werd voor de radio bewerkt en in 2005 voor BBC2 verfilmd. In ‘The closed circle’ (2004) zou Coe dezelfde personen uit ‘The Rotter’s Club’ ten tonele voeren – nu volwassen, zich opmakend om het jaar 2000 te be- en overleven. Terwijl hij reeds in 1994 met ‘What a carve up’ het politieke en sociale klimaat in de UK beschreef (Thatcher, John Major) in de jaren tachtig.    

Johan de Belie

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.