Weer iets voor het Grote Blufboek. De laatste tijd staat het chique om Wolfgang Amadeus Mozart niet langer als een klassiek componist te beschouwen, maar als een voorloper van de romantiek. Akkoord, het is niet enkel een kwestie van bluffen, van anders willen zijn dan de anderen, er zijn in het werk van Mozart immers wel meer voorbeelden van de op til zijnde romantiek te vinden. Het lied “Das Veilchen” (het viooltje) is daarvan een goed voorbeeld. Mozart schreef het immers op een tekst van… Johann Wolfgang von Goethe! Hoeveel dichter kan je dan bij de romantiek komen?

In 1771 had Goethe het gedicht “Heidenröslein” geschreven, dat vertelt van een jonge man die een heideroosje plukt, uiteraard symbool voor het “plukken” van een onschuldig meisje en haar dan zonder omzien achter te laten. In “Das Veilchen” van twee jaar later is het een onzorgvuldig meisje die een viooltje vertrappelt, een metafoor voor het hart van een jongeman.

 It was first published in March 1775 in Goethe’s first Singspiel Erwin und Elmire which was first set to music in 1775 by the German composer Johann André. A revival in 1776 used music by Anna Amalia of Brunswick-Wolfenbüttel and by Carl David Stegmann and another in 1785 had music by Ernst Wilhelm Wolf and Karl Christian Agthe. It not clear where exactly Mozart encountered the poem, but is likely through one of its settings by other composers of the time.

Mozart made a telling addition by adding as last line: “Das arme Veilchen! es war ein herzigs Veilchen.” Een opgemerkte “revival” kende het lied door de immens populaire roman “Sputnik sweetheart” van Haruki Murakami. De roman (eerder een uitgesponnen novelle) gaat over een jonge vrouw, Sumire, die verliefd wordt op een zeventien jaar oudere vrouw Miu. Sumire is een would-be schrijfster, die op dat moment dweept met Jack Kerouac en Miu vraagt haar daarop: “Wasn’t he a Sputnik?” Sumire is even de kluts kwijt, tot Miu eraan toevoegt: “Isn’t that what they called the writers back then?” Waarop Sumire begrijpt dat ze “beatnik” bedoelt: “Ever since that day, Sumire’s private name for Miu was Sputnik Sweetheart.” Sputnik is overigens ook Russisch voor “reisgezel”. Dat zal eveneens een rol spelen in het werk. Net als het feit dat een Sputnik eigenlijk overeenkomt met een “gouden ei”, zoals Tim Krabbé dit in zijn gelijknamige novelle omschrijft…
Moeilijker had ik het echter met de verklaring van Sumire’s eigen naam (p.19): “According to her father, her mother had chosen the name Sumire. She loved the Mozart song of the same name and had decided long before that if she had a daughter that would be her name.” Dus ik maar zoeken naar een lied van Mozart dat “Sumire” zou heten. Niets te vinden uiteraard en aangezien het woord ook in het Engels niks betekende, viel eindelijk mijn nikkel dat ik het in het Japans zelf moest gaan zoeken. En dat bleek dus “violet” te zijn, of – zoals het bij Mozart heet – “Das Veilchen” (KV.476). 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.