Gisteren was het precies 126 jaar geleden dat de documentaire filmer Clemens De Landtsheer in Temse werd geboren. De huidige burgemeester Luc De Ryck was een persoonlijke vriend van hem en schreef voor het filmblad “Snapshots” van Lukas De Vos volgende bijdrage.

Clemens De Landtsheer werd geboren in Temse op 25 mei 1894 als zoon van een drukker-uitgever, een Vlaamsvoelend man met een grote culturele belangstelling, uitgever van het kantonnale weekblad De Schelde. Voorbestemd om zijn vader op te volgen in de ouderlijke zaak, gaf WO I in het algemeen en de dood van zijn rechtstreekse neven en boezemvrienden Frans en Edward Van Raemdonck een heel andere wending aan zijn leven. Hij was oprichter, bezieler en secretaris van het Van Raemdonck-huldekomiteit en werd in 1921 secretaris van de (tweede)
IJzerbedevaart, die aan de broers was gewijd. Hij bleef secretaris van het
IJzerbedevaartcomité – vanaf 1927 beroepshalve – tot 1960. Hij was (o.a.) de
grondlegger van de mythe die rond de broers groeide als symbool van broederliefde en de Vlaamse strijd aan de IJzer.
Bij het IJzerbedevaartcomité was De Landtsheer meer-dan-voltijds secretaris. Hij was de administratieve en organisatorische draaischijf, schrijver, fondsenwerver, public relationsman en vooral ook propagandist-onder-de-meest-uiteenlopende-vormen.
In de tweede helft van de jaren 1920 ontdekte hij de kracht van het medium film. Voor het IJzerbedevaartcomité maakte hij twee lange propagandafilms: De Bedevaartfilm (1928) en Met Onze Jongens aan den IJzer (1928). De eerste film gaf een overzicht van de bedevaarten. De kijkers werden aangespoord om massaal aan de volgende editie deel te nemen en hun steentje bij te dragen tot de in opbouw zijnde toren. Met Onze Jongens aan den IJzer was bedoeld om het ontstaan van de IJzerbedevaarten te verklaren en bracht het verhaal van de (Vlaamse) soldaten aan het IJzerfront. Beide films werden vooral vertoond bij lezingen en voorstellingen die het IJzerbedevaartcomité organiseerde in het circuit van de Vlaamse huizen.
De vertoningen hadden een enorme impact op de verspreiding van de mythes rond de IJzersymbolen (Joe English, de broers Van Raemdonck, Renaat De Rudder…) en verankerden bij velen het beeld dat België medeverantwoordelijk was en ongevoelig bleef voor de Vlaamse achteruitstelling.
Het succes van beide films zette De Landtsheer aan om in 1929 een eigen filmbedrijf op te richten: Flandria Film. In weerwil van zijn beperkte financiële middelen en gebrek aan filmopleiding en -ervaring verwierf hij als zuivere amateur een eigen plaats in de filmwereld door de verspreiding van filmnieuws voor en over Vlamingen.
Zijn Vlaamsche Gebeurtenissen behandelden sportwedstrijden (vooral populaire wielerwedstrijden), politieke evenementen, rampen en folkloristische gebeurtenissen.
De Landtsheer oogstte commercieel succes, maar kon uiteraard niet optornen tegen de bioscoopmaatschappijen. Daarvoor was zijn werk te amateuristisch en zijn politieke reportages konden enkel een publiek van gelijkgezinden geestdriftig stemmen.
Via zijn werk voor de bedevaarten en Flandria Film leverde hij in elk geval een belangrijke bijdrage tot de culturele verheffing en politieke ontvoogding van Vlaanderen. Dat was ook zijn voornaamste doel. Zijn activiteiten hebben de creatie van een Vlaams-nationale symboliek sterk ondersteund. Hij bevorderde de idee van een nationaal Vlaams verleden door op grote schaal mythes over heldhaftige figuren en gebeurtenissen te verspreiden. Bovendien toonde hij in het pretelevisietijdsperk als een van de weinigen belangstelling voor lokaal nieuws en volkse cultuur.

Als bekende Vlaams-nationalist werd De Landtsheer bij de Duitse inval in mei 1940 door de Belgische Staatsveiligheid opgepakt en naar Frankrijk weggevoerd. Daardoor was hij niet aanwezig, toen zijn woning afbrandde en zijn collectie verloren ging. Na zijn terugkeer in bezet België wist hij nog tientallen films te recupereren door kopies op te vragen bij derden, maar het financieel en persoonlijk verlies was groot. WO II bemoeilijkte het filmen dermate, dat Flandria Film zijn filmactiviteiten staakte.
Met Flandria Film vervulde Clemens De Landtsheer een voortrekkersrol. Als enige in Vlaanderen wist hij een regelmatige productie en distributie te realiseren. In totaal ging het om meer dan 320 films: twee documentaire langspeelfilms, een 80-tal Vlaamsche Gebeurtenissen, ruim 60 sportfilms van eigen makelij en 180 aangekochte documentaires en films (die hij verhuurde).
De overgebleven films bevinden zich in de archieven van de VRT, het ADVN
(IJzerbedevaartarchief) en het gemeentebestuur van Temse. Veel van het materiaal is gedigitaliseerd en de oorspronkelijke brandbare nitraatfilms werden ter bewaring overgedragen aan het Koninklijk Filmarchief, dat instond voor de transfer en de restauratie van de films.
Clemens De Landtsheer wijdde zijn leven aan de Vlaamse zaak in het algemeen en de IJzerbedevaarten in het bijzonder. In 1960 nam hij afscheid van het IJzerbedevaartcomité. Bijna een kwarteeuw genoot hij nog van een gelukkige oude dag in zijn woning in Oostduinkerke. Hij overleed op 4 april 1984, op 89-jarige leeftijd. Zijn echtgenote overleefde hem en werd 100.
In 2008 wijdden Roel Vande Winkel en Daniel Biltereyst een boek aan De Landtsheer en Flandria Film onder de titel Filmen voor Vlaanderen – Vlaamse beweging, propaganda en film. De publicatie ging gepaard met een omvangrijke tentoonstelling in de geboorteplaats van De Landtsheer, Temse: Een idee verkopen en een mythe creëren Clemens De Landtsheer, pionier van de Vlaamse-nationale propagandafilm.
Het Jaarboek 1980 van het Gemeentemuseum van Temse is gewijd aan de
leefwereld en het leven en werk (o.a. Flandria Film) van De Landtsheer. De auteur hiervan is, net als van dit stuk, Luc De Ryck.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.