Het zal morgen al 45 jaar geleden zijn dat de voormalige Amerikaanse atleet Avery Brundage, vooral bekend als vijfde voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité (van 1952 tot en met 1972), is overleden (foto Rob Mieremet via Wikipedia). Hij wordt vooral geassocieerd met het vrijwaren van het amateurisme in de sport, zoals ook bovenstaande uitspraak illustreert. Daar is op zich natuurlijk niks mis mee, alleen blijkt mijnheer Brundage daarbij soms over lijken te gaan, zoals mag blijken uit onderstaande tekst.

474336_4043256007607_1921087395_o

Ik denk dan vooral aan Jim Thorpe (1888-1953), in 1950 uitgeroepen tot de grootste atleet van de eerste helft van de twintigste eeuw. Thorpe beheerste immers alle disciplines van de atletiek en was verder een uitblinker in American football, baseball, ijshockey, roeien, zwemmen, tennis, ja zelfs in golf, bowling en biljarten. En ook in lacrosse, een ploegspel bij de indianen, want Thorpe was dus inderdaad een indiaan, wat hem duur te staan is gekomen…
Thorpe, in zijn glorieperiode 1,80m lang en 84kg zwaar, won in 1912 bij de Olympische Spelen in Stockholm de vijf- en de tienkamp. In de (niet langer bestaande) vijfkamp werd hij vier maal eerste. Enkel in het speerwerpen was hij “ondermaats” (vierde). Daarbij was hij ook nog eens vijfde in de individuele hoogspringwedstrijd en zevende in het verspringen.
In de tienkamp behaalde hij, gerekend volgens de later in gebruik genomen tabellen, 6.756 punten. Het zou hem 36 jaar later bij de Spelen in Londen nog een tweede plaats hebben opgeleverd. Bij de overhandiging van de medailles noemde koning Gustav V hem dan ook “de grootste atleet ter wereld”, waarop Thorpe spontaan antwoordde: “Oh, thanks, king!”, een anecdote die anno 1993 aan waarde heeft ingeboet, omdat Lance Armstrong, na het behalen van zijn wereldtitel wielrennen op de weg in Oslo, hetzelfde antwoord gaf aan koning Harald van Noorwegen.

474336_4043255767601_917839785_o

Reeds enkele weken na zijn Zweedse triomfen moest Thorpe echter zijn geschenken ten belope van 50.000 dollar (een klein fortuin in die tijd) en zijn olympische medailles inleveren. Hij werd bovendien van de uitslagen- en recordlijsten geschrapt. En waarom? Omdat ene Roy Johnson, sportverslaggever van de “Worcester Telegram” in Massachusetts, had achterhaald dat Thorpe als student met een semiprofessioneel baseballgezelschap was opgetrokken en daar benevens verblijfskosten ook nog 60 dollar (ongeveer 3.000 fr.) maandelijks had verdiend. Andere olympische deelnemers hadden dat ook gedaan, maar Thorpe was zo naief of zo eerlijk geweest om onder zijn eigen naam deel te nemen. En vooral: hij was een indiaan en hij werd in hoofdzaak het slachtoffer van de racistische onverdraagzaamheid van één man…En die man was dus zijn landgenoot Avery Brundage, voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité van 1952 tot 1972. Pikant detail: Brundage was vijfde (dus eigenlijk zesde) geworden in de vijfkampwedstrijd die door Thorpe werd gewonnen.
Dat hij het was die het eerherstel tegenhield, wordt o.m. bewezen door het feit dat de Amerikaanse atletiekfederatie Thorpe in 1973 in ere herstelde, amper een jaar na het aftreden van Brundage (*). Maar het IOC durfde het zelfs niet aan om Thorpe eerherstel te gunnen, terwijl Brundage nog in leven was. Op de Olympische Spelen van Los Angeles van 1932 kon Thorpe bijvoorbeeld enkel maar aanwezig zijn omdat enkele journalisten ervoor gezorgd hadden dat hij een accreditatie voor de perstribune kreeg.
Brundage was nota bene ook diegene die er als voorzitter van het Amerikaans Olympisch Comité eigenhandig voor zorgde dat de Verenigde Staten de fameuze Spelen van Berlijn in 1936 niet zouden boycotten, al was een meerderheid ervoor te vinden om dat wél te doen. Volgens de film “Race” (Stephen Hopkins, 2016) kreeg de bouwfirma van Brundage van de nazi’s de opdracht toegespeeld om de Duitse ambassade in Washington te bouwen. Om Hitler niet te ontstemmen zette Brundage coach Lawson Robertson van de Amerikaanse atletiekfederatie onder druk om in de 4x100m de joden Marty Glickman en Sam Stoller niet op te stellen naast Wykoff en Draper. Het ironische is nu dat in hun plaats de zwarten Metcalfe en Owens werden geselecteerd, waardoor Jesse Owens op die manier zijn vierde gouden medaille kon halen op de Spelen (na de 100 en 200 meter en het verspringen), wat de heer Hitler al evenzeer griefde. Ne mens kan toch nooit goed doen, nietwaar?
In 1986, toen Brundage al jaren dood was, mocht Glickman de afstand die hij normaal had moeten lopen in het Olympisch stadion eens afwandelen, waarna hij zich in een scheldcanonnade tot de loge richtte waar Hitler vijftig jaar eerder had gezeten en alles was alweer vergeven en vergeten.
Jesse Owens kwam overigens eveneens met Avery Brundage in aanvaring. Na de Olympische Spelen van Berlijn wilde deze dat de Amerikaanse atleten nog een tournee maakten door Europa. Door de economische crisis waren de omstandigheden zo armzalig dat Owens na een paar wedstrijden de tournee voortijdig afbrak en een schip nam naar de Verenigde Staten. Daar aangekomen, kreeg hij te horen dat Brundage hem geschrapt had als amateur. Dat betekende dat Owens niet langer in competitie kon uitkomen. Om zijn roem dan toch enigszins te verzilveren liet Owens zich verleiden tot vernederende “wedstrijden” zoals lopen tegen een paard. Daarna verzeilde hij in armoede tot de Eisenhower-administratie hem weer opviste in de jaren vijftig en hij als anti-communistisch boegbeeld reizen mocht maken in “de vrije wereld” om de zegeningen van het kapitalisme te bezingen.
Avery Brundage van zijn kant ging maar verder in dezelfde richting. Zijn meest opmerkelijke furieuze reactie was op de black panther-groet van Tommie Smith en John Carlos, respectievelijk goud en brons op de 400m in Mexico ’68. Oorspronkelijk werd het incident afgedaan als een “kwajongensstreek” en de “daders” hoefden zelfs het Olympisch dorp niet te verlaten. Daartegen heeft Brundage zich persoonlijk verzet. Uiteindelijk moesten de twee hun medailles inleveren en werden ze levenslang geschorst. De andere zwarte atleten wilden zich solidair tonen, maar Jesse Owens werd ingezet om de gemoederen te bedaren. Voor Smith en Carlos was er echter geen genade mogelijk. Er deden de vreselijkste verhalen over hen de ronde. Dat ze in bittere armoede leefden, als clochard of ten hoogste bij de vuilniskar, maar op de begrafenis van de Australiër Peter Norman, die destijds zilver behaalde en zich solidair toonde met de twee rebellen door een mensenrechtenbadge te dragen, zagen ze er toch netjes uit. Het is op zich al merkwaardig dat zij in Australië werden uitgenodigd om de kist te helpen dragen. The times they are a-changing? (**)

Ronny De Schepper
(foto’s van The Jim Thorpe Memorial, met dank aan Barry Langley)

(*) Men dient wel toe te geven dat Avery Brundage ook in andere gevallen de amateurstatus tot het uiterste wilde vrijwaren. Daarom was hij het ook die rond 1967 eiste dat de internationale wielerunie, de UCI, in twee takken werd gesplitst, de FICP en de FIAC, een splitsing die pas onder Hein Verbruggen in 1992 werd ongedaan gemaakt.
(**) De eerste zwarte die een medaille behaalde in de Olympische Spelen (een bronzen), was George Poage in 1904 (St-Louis). Hij behaalde er zelfs meteen twéé, beide op de horden (toen was dat 200 en 400 meter). Pas in 1924 (Parijs) zou een zwarte voor het eerst een gouden medaille veroveren, namelijk William Hubbard in het verspringen. Zijn prestatie wordt echter vaak over het hoofd gezien omdat tijdens diezelfde Spelen het wereldrecord in het verspringen zou worden verbeterd (het werd op 7,76 meter gebracht) door zijn blanke landgenoot Robert Legendre tijdens… de vijfkamp!

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.