Het is vandaag ook al dertig jaar geleden dat de Zweedse filmdiva Greta Garbo is overleden.

G.G. als Mata Hari

“Je kan ervan zeggen wat je wil, maar ze heeft wel de drie belangrijkste vrouwen van de twintigste eeuw in haar bed gehad.” Aan het woord is Alice B.Toklas en ze heeft het over Mercedes d’Acosta. Beide namen zijn enkel in het lesbische milieu bekend, maar bleven echte lesbiennes destijds in de obscuriteit, dan waren de bekendste dames uit die tijd wel geïnteresseerd in beide geslachten. Toklas heeft het immers over Eleanor Roosevelt, Marlene Dietrich en Greta Garbo. Deze laatste pakte het wel discreter aan dan Dietrich die niet toevallig de eerste was om een andere vrouw op het scherm een kus te geven (in “Morocco”, 1930). Er wordt eigenlijk alleen maar gefluisterd dat Garbo in die tijd een verhouding had met de Poolse actrice Salka Steuerman (de vrouw van regisseur Berthold Viertel), met wie ze reeds in Duitsland had samengewerkt en die de scenario’s schreef voor haar succesrijkste films.
Wat Garbo betreft is “Queen Christina” (1933) de enige film die een tipje van de sluier oplicht. Het betreft immers een historisch kostuumdrama over Koningin Christina van Zweden (1626‑1689), die eveneens wellicht lesbisch was in een tijd dat men daarvoor niet mocht uitkomen. Buiten een innige kus aan haar geliefde gravin is er op het scherm niet veel van te merken, want in de Hollywood-versie is dit natuurlijk handig gecamoufleerd. De vroegtijdige, vrijwillige troonsafstand van Christina zou tevens Garbo’s latere terugtocht uit de filmwereld (1941) aankondigen. Op persoonlijk aandringen van Greta Garbo werd Rouben Mamoulian door MGM aangenomen als regisseur van deze film.
Garbo (geboren in Stockholm op 18/9/1905) was destijds in Hollywood binnengeduikeld met “Torrent” van Monta Bell (met Ricardo Cortez). Hetzelfde jaar nog volgde “The Temptress”. Oorspronkelijk zou de ontdekker van Greta Garbo, haar landgenoot Mauritz Stiller, deze film regisseren, maar in een ruzie met hoofdacteur Antonio Moreno koos producer Louis B.Mayer de kant van Moreno en Stiller keerde ontmoedigd naar Zweden terug. Twee jaar later zou hij er sterven. Nog in 1926 draaide Garbo “Flesh and the devil” samen met John Gilbert, met wie ze een verhouding begon die zou duren tot in 1933 (“Queen Christina”!). Gilbert was één van die artiesten uit de stomme film die de overgang naar de “talkies” niet konden maken. Bij hem was het drama des te groter, aangezien het ten onrechte was. Enkel zijn eerste sprekende film was een ontgoocheling (men sprak van een “shriekie” i.p.v. een “talkie”), nadien deed hij het o.a. in “Downstairs” (1932) wél goed. Men zegt wel eens dat producer Louis B.Mayer de geluidsman de expliciete opdracht had gegeven Gilberts stem opzettelijk zo weer te geven om zijn carrière te kraken. Toen Gilbert hopeloos voor de ambtenaar van de burgerlijke stand op Garbo stond te wachten (ze beweerde naar de kapper te gaan, maar ze kwam uiteraard nooit weer), zei Mayer om hem te troosten: “What’s the matter with you? Why don’t you just fuck her and forget about it?” Gilbert is hem toen aangevlogen, waarbij Mayer het bekende cliché uitsprak: “You’re finished, Gilbert, I’ll destroy you!”
Hoe dan ook, zijn vroegere faam keerde niet meer weer. Marlene Dietrich wilde hem toch nog een kans geven in “Desire”, maar toen hij blééf drinken en ze hem bovendien “betrapte” op een telefoongesprek met Garbo, vloog hij de laan uit en werd hij vervangen door Gary Cooper. Een paar dagen later stierf Gilbert aan een hartaanval. Na Garbo was hij een verhouding begonnen met Ina Claire, een Broadway actrice, zoals er in die tijd dus wel meer werden aangetrokken. Men zegt dat hun verhouding model heeft gestaan voor “A star is born”. Met dàt verschil dan dat ook Ina Claire zich (letterlijk) heeft doodgedronken. Haar lijk werd in 1937 half opgegeten door haar hond aangetroffen.


In 1931 draaide Greta Garbo “Mata Hari” van George Fitzmaurice. Het opvallende van deze film (waarin Ramon Novarro zijn geluidsdebuut maakt) is dat toen de ware afkomst van Mata Hari nog niet bekend was. Het is pas een jaar later dat de vader van Margaretha Gertrude Zelle de bestaande “biografie” ontkracht. Een jaar later was er “Grand hotel” (naar de roman van Vicki Baum). Tijdens het draaien hiervan werd de Engelse fotograaf Cecil Beaton (niet de set-fotograaf, maar een genodigde van regisseur Edward Goulding) hopeloos verliefd op haar. Vijftien jaar loopt hij haar vruchteloos achterna.
In 1934 was er “The painted veil” van Richard Boleslawski, gevolgd door (in 1936) “Camille” van Georg Cukor, een bewerking van “La dame aux camélias”. Robert Taylor is hierin haar minnaar (zie bovenstaande foto), Lionel Barrymore zijn vader. Garbo was ook bereid de rol van de eeuwig jonge Dorian Gray te vertolken in de verfilming door Albert Lewin in 1945. Een vrouw in een travestierol werd echter door de Hays Commissie afgewezen. Merkwaardig genoeg haalt ze haar gram bij Cecil Beaton, “a self-advertised transvestite”, in die zin dat ze hem plotseling, zonder enige aanleiding aanbiedt: “Do you want to go to bed?”
Penelope Mortimer die in The Daily Telegraph van 24/9/1994 het boek “Greta & Cecil” van Diana Souhami (Jonathan Cape, 1994) recenseert is het dan ook duidelijk: “Though Garbo enjoyed – or suffered – many passionate relationships with women, her attitude to lesbians was unsympathetic and recoiling. (…) Even so, my guess is that in so far as she was a woman, Garbo’s attraction to Cecil was basically lesbian. (…) As a boy in a woman’s body (from childhood on she referred to herself as ‘he’, ‘boy’, ‘little old man’), her feelings for him were homosexual.”
In 1951 slaagt Beaton erin haar te overhalen met hem (én zijn seniele moeder, én zijn “over-emotional” secretaresse) te komen samenleven in Wiltshire. “The idyll was short-lived. She decided to go to Paris to buy a sweater, returned five years later, stayed a few days and vanished.”
In 1964, als ze allebei bijna zestig zijn, maken ze op het yacht van baron Rothschild een cruise langs de Griekse eilanden. Garbo is al lang geen schoonheid meer en dat kan de esthetiserende Cecil Beaton niet verkroppen: “He punished her by publishing the whole story of their relationship, a violation he knew she could never forgive.”
Tien jaar later brengt Garbo hem toch nog een laatste bezoek, nadat hij halfverlamd is na een hersenbloeding. Cecil Beaton sterft op 18 januari 1980, Greta Garbo volgt hem pas tien jaar later, op 15 april 1990.

Ronny DE SCHEPPER

Selectieve bibliografie
“Garbo, her story”, een biografie die zichzelf – zoals de titel aangeeft – als autobiografie wil presenteren (in de ik-persoon), kon slechts verschijnen na haar overlijden, aangezien ze er nooit de toestemming wou voor geven. Op die manier is het mogelijk dat de auteur, Antoni Gronowicz, zelf reeds vijf jaar overleden was toen zijn boek verscheen. Deze professionele schrijver van biografieën (vooral in de sector van de klassieke muziek, Paderewski bijvoorbeeld) had in 1938 in Zwitserland een korte romance gehad met de actrice. Althans zo beweerde hijzelf. Maar het is een feit dat ze later elkaar nog een aantal keer hebben ontmoet en dat Garbo het woord vooraf heeft geschreven voor “An orange full of dreams”, een roman van Gronowicz. De aantekeningen die hij bij hun ontmoetingen heeft gemaakt, moesten wel achter haar rug gebeuren, want zelf weigerde ze elke medewerking aan eender welk boek over haar.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.