In aanloop naar de internationale vrouwendag morgen beveelt Fons Mariën het boek ‘Dames voor Darwin’ van Griet Vandermassen warm aan. 

Enkele jaren geleden las ik ‘Darwin voor dames’ (2005) van Griet Vandermassen, een ernstige studie van deze filosofe over de verhouding tussen het feminisme en de biologische wetenschappen (inzonderheid de evolutietheorie). Ik schreef er al over in mijn boek ‘De slaap van de rede brengt monsters voort’ (2019). Met dit boek, een beetje verwarrend ‘Dames voor Darwin’ genoemd, wil de auteur een update maken van deze problematiek. Met name de evolutiepsychologie, waarnaar ze al in haar eerder boek verwees, is in de laatste vijftien jaar verder verfijnd en geëvolueerd.

Griet Vandermassen is filosofe aan de faculteit wijsbegeerte van UGent. Zij doet onderzoek naar het conflict tussen feminisme en darwinisme. Het gaat inderdaad om een conflict, want sinds ‘La deuxième sexe’ van Simone De Beauvoir (1949) geldt als feministische stelling dat meisjes vrouwen worden door de opvoeding, niet door de biologische afkomst. Het gaat dan om de sociaal-constructivistische these die in conflict is met de biologische wetenschappen die zich ontwikkelden sinds de evolutietheorie van Charles Darwin. Of anders gezegd, het gaat om de oppositie tussen ‘nature’ en ‘nurture’ zoals dat in het Engelse jargon heet. Vandermassen onderzoekt vele aspecten van dit conflict (dat volgens haar een achterhaald debat is) en gaat in detail in op de verschillende wetenschappen die hiermee te maken hebben, zoals antropologie, primatologie, ethologie, evolutiebiologie, evolutiepsychologie… Zij behandelt talrijke kritieken vanuit feministische hoek op de (vroegere) gevestigde onderzoeken door mannelijke wetenschappers, kritiek die er inderdaad in geslaagd is de ‘vrouwelijke’ kant van het onderzoek naar diergedrag te belichten. En dat precies door bijdragen van vrouwelijke wetenschappers, b.v. in de primatologie. Maar die anderzijds er niet in slagen de fundamentele biologische kennis te weerleggen. Vandermassen wil feministen wakker maken voor wetenschappelijke kennis op het vlak van de biologie die niet te ontkennen valt. Zodus wil ze komen tot een ‘darwinistisch feminisme’.

Zoals gezegd maakt ze een update in haar recente boek en stelt ze vast dat het klassieke feminisme nog niet veel geleerd heeft uit de voortgang van de wetenschap. Het klassieke feminisme blijft het moeilijk hebben met de biologische en evolutionaire kijk op de mens (wat historisch gezien erg begrijpelijk is omdat in vroegere tijden er soms een beroep gedaan werd op de biologische verschillen om de feitelijke tweederangspositie vrouwen te motiveren). Maar met de voortzetting van de kennis in de evolutiepsychologie is de sociaalconstructivistische visie op de mens en op genderverschillen helemaal niet meer houdbaar.

In een laatste hoofdstuk onderzoekt Vandermassen de ‘metatheorie voor het feminisme’. Haar kijk op man-vrouwverschillen is anders dan de klassieke feministische visie en ze durft stelling te nemen tegen klassieke feministische standpunten: bijvoorbeeld stelt ze dat de loonkloof (in onze westerse samenlevingen) nauwelijks bestaat en in feite een keuzekloof is. Vrouwen kiezen nu eenmaal meer voor deeltijdse banen, die uiteraard minder betaald worden dan voltijdse banen (die mannen meestal hebben). Griet Vandermassen schaart zich ook achter die keuzes en zet zich af tegen een directief feministische attitude die steeds weer wil dat vrouwen kiezen voor een (voltijdse) loopbaan. Vandermassens visie op de man-vrouwproblematiek (onder meer op de twijfel van de man die niet meer weet waar hij aan toe is) is verfrissend en toch steeds gestoeld op grondig en degelijk wetenschappelijk onderzoek.

Dit is een heel belangwekkend boek, heel leesbaar geschreven voor een vrij breed publiek en daardoor iets meer verteerbaar dan haar vorige versie, die nog wetenschappelijker was. Ik kan het vooral vrouwelijke lezers met interesse in feminisme aanraden, maar weet waaraan je begint want een klassieke feministe staat hier voor uitdagende informatie en meningen. 

Fons Mariën

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.