Op 21 februari 1765 werden de eerste symfonieën die de kleine Wolfgang Amadeus Mozart had geschreven uitgevoerd in Londen.

In april 1764 waren de Mozarts vanuit ons land aangekomen in Londen, waar de achtjarige Mozart in augustus reeds vier dozijn klavierstukjes heeft geschreven en tien sonates voor viool en klavier. Dan werd vader Leopold zwaar ziek (keel) en moesten ze naar een buitenhuis in Chelsea uitwijken, waar muziek maken verboden was. Om zich af te reageren componeerde de kleine Woolfie zijn eerste symfonie, al is dat (op basis van een brief van Nannerl) wellicht niet die in Es (KV.16), die als eerste te boek staat. Ongetwijfeld staan deze symfonieën onder invloed van die van Johann Christian Bach en gambist Carl Friedrich Abel die hij daar had horen uitvoeren. Johann Christian Bach gaf hem trouwens muziekonderricht.
Als vader Mozart genezen is, keren ze terug naar Londen, waar Wolfgang zangles krijgt van de castraat Giovanni Manzuoli. Hij zou later trouwens zelf nog drie opera’s schrijven waarin een castraatrol voorkwam (La finta giardiniera, Idomeneo en La clemenza di Tito).
Het jaar nadien componeerde hij daar nog drie symfonieën, waarvan de tweede (KV.19) in D merkwaardig genoeg als de vierde de geschiedenis is ingegaan (ze staat ook een beetje bekend als de “jodelsymfonie” omwille van het pastorale karakter van het tweede deel en het uitbundige derde deel) en de derde (KV.19a) in F die gewoonweg geen rugnummer kreeg, omdat ze pas in 1981 werd ontdekt (ze vormde allicht de aanleiding voor de integrale van Christopher Hogwood, want hij was ook degene die ze “hercreëerde”). Er is dus misschien ook nog hoop om KV.19b terug te vinden, waarvan we nu enkel de eerste drie maten bezitten.

Deze symfonieën en wat vocale muziek werden uitgevoerd op 21 februari 1765, nadat het concert diende te worden uitgesteld omdat een aantal zangers, waarop Leopold een beroep wilde doen, nog vast zaten door de uitvoering van het oratorium “Judith” van Thomas Arne.

De brieven die Leopold over de Londense concerten naar landsheer Lorenz Hagenauer in Salzburg schrijft, gaan echter enkel over (het gebrek aan) geld, zodat we niet veel wijzer worden. Toch weten we dat de kleine Mozart een typische “woede-aria” schreef, “Va dal furo portata” (KV.21 of 19c), om te worden ingelast in een bestaande opera, met name “Ezio” (van diverse componisten) die op dat moment in het Royal Theatre (Haymarket) werd opgevoerd.
Van september 1765 tot april 1766 verbleven de Mozarts in Nederland, en dan vooral in Den Haag op speciale aanvraag van de zus van de Prins van Oranje. Op weg daarheen verbleef hij op 5 september in Gent, waar hij van de gelegenheid gebruik maakt om de beiaard te bespelen, en op 7 en 8 september in Antwerpen. Wolfgang componeerde in Den Haag ook twee symfonieën: in Bes en in D (KV.22 en 32). De eerste kreeg een officiële nummering (de vijfde) en viel blijkbaar zo in de smaak van Georg Anton Kreusser, de jongere broer van Johann Adam Kreusser, die het Amsterdamse Schouwburgorkest leidde dat deze symfonie creëerde, dat hij de opening ervan “leende” voor zijn eigen symfonie in E flat, op.5, nr.4 (1770).
De tweede symfonie is eigenlijk de vier eerste delen van de feestmuziek die de tienjarige Mozart schreef t.g.v. de installatie van Willem V als regent van de Nederlanden, het zgn. “Galimathias musicum” (11 maart 1766), gebaseerd op bekende melodieën. Zo is in het menuet b.v. “Lieber Joseph” te horen.
Daarna gingen de Mozarts terug naar Parijs, waar ze tot 8 juli verbleven, om nadien over Dijon, Lyon, Lausanne, Zürich en Donaueschingen op 8 december terug in Salzburg te arriveren, waar resp. op 12 maart 1767 “Die Schuldigkeit des ersten Gebots” en op 13 mei “Apollo et Hyacinthus” worden gecreëerd, waarvan de ouverturen (in C en in D, KV.35 en 38) door Hogwood als symfonieën worden gerekend, al krijgen die geen officieel nummer van Breitkopf en Härtel, de uitgevers uit Leipzig die in de 19de eeuw een eerste nummering van de Mozart-symfonieën hebben doorgevoerd. Een voorvader van die Breitkopf was overigens een tijdgenoot van Mozart en gaf toen ook reeds werk van hem uit. Ook symfonieën, maar die werden in die tijd niet gedrukt, maar met de hand overgeschreven voor elk instrument. Mozart schreef overigens enkel maar het eerste deel van “Die Schuldigkeit” (met in de “sinfonia” een contrasterend zuchtmotief), want het tweede en het derde deel van deze tekst van de Salzburgse burgemeester Ignaz Anton Weiser (1701-1785) werden resp. door Michael Haydn en Anton Adlgasser (1729-1777) getoonzet.
Ook de eerste klavierconcerten van Mozart worden gesitueerd in 1767, dus op 11-jarige leeftijd! Dat waren er dan vier in één keer, maar anderzijds staat sedert 1908 wel vast dat het hier bewerkingen betreft van op dit moment vergeten componisten als Johann Schobert (niet te verwarren met Franz Schubert uiteraard), Leontzi Honauer, Hermann Raupach en Johann Eckard, die Mozart als rondreizend wonderkind destijds was tegengekomen en waarvan hij de partituren had meegenomen op zijn tournees om daar dan eigen bewerkingen van te maken. Op reis nam vader Mozart een clavichord mee (een tangent, die tegelijk als tweede kam dient, slaat de snaar aan en blijft ondersteunen, zolang de toets ingedrukt blijft) en mogelijk speelde de jonge Mozart deze concerti dus op dit instrument. Omwille van het geringe volume is het uitgesloten dat zijn eigen concerti echter voor dit instrument zijn bedoeld.

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.