Fons Mariën las De geschiedenis van de slavernij: Van Mesopotamië tot moderne mensenhandel van Dick Harrison.

Een blik op de kafttekst en het colofon leerde me dat de auteur met de Engels klinkende naam een Zweed is. Hij is als historicus verbonden aan de universiteit van Lund. Tussen 2006 en 2008 publiceerde hij de geschiedenis van de slavernij in drie delen. Deze uitgave is een vertaling van een bijgewerkte editie in één deel uit 2015.
In een tekst van 650 bladzijden vat de auteur de geschiedenis van de slavernij samen, beginnend bij Mesopotamië en de Griekse en Romeinse oudheid. Deze vroege geschiedenis leert ons dat er in hoofdzaak twee wegen naar de slavernij zijn: krijgsgevangenschap ten gevolge van oorlog en schuldslavernij, waarbij een arm gezin te grote leningen aangaat bij rijkere mensen en uiteindelijk voor de rijkere moet gaan werken om zijn schuld af te betalen.
Bij dit onderwerp denken wij als westerlingen meteen aan de Transatlantische slavenhandel, waarbij westerse schepen (van Portugezen, Spanjaarden, Britten, Nederlanders…) slaven vervoerden van Afrika naar het zuiden van Noord-Amerika, het Caraïbisch gebied of Brazilië. Deze handel begon in de zestiende eeuw en duurde tot in de negentiende eeuw. We denken dan ook aan de plantages waar deze Afrikanen gedwongen werden te zwoegen: suikerrietplantages, koffieplantages, katoenplantages… Een groot deel van dit boek is dan ook gewijd aan deze slavenhandel en deze slavernij.
Maar Dick Harrison besteedt evengoed aandacht aan de Arabische slavenhandel die zwarte Afrikanen via karavanen naar Noord-Afrika brachten. Deze slavenhandel bestond al eeuwen voordat de Transatlantische route van start ging. En bleef bestaan tot in de twintigste eeuw, zelfs nadat het Westerse abolitionisme een einde had gemaakt aan de Transatlantische slavenhandel en de slavernij in de al genoemde gebieden. De auteur wijdt evenzeer de nodige pagina’s aan minder gekende slavernij, bijvoorbeeld van de Barbarijse zeerovers die tussen 1500 en 1830 opereerden vanuit Noord-Afrikaanse havens als Tripoli en Algiers en waarvan blanke Europeanen het slachtoffer waren. Bijvoorbeeld ook de geschiedenis van de mammelukken in Egypte en de janitsaren in het Ottomaanse rijk.
Uiteraard schrijft de auteur uitgebreid over Afrika. Er is de betrokkenheid van Afrikaanse koningen en stamhoofden in West-Afrika die slaven leverden aan de westerlingen (die meestal aan de kust bleven in forten). Eeuwenlang bleven Arabische slavenhandelaars handel drijven in mensen in Noord- en Oost-Afrika, waarbij eveneens zwarten betrokken waren als handlangers. De grote revelatie voor mij bij de lectuur van dit boek was het feit dat Afrikanen er evenzeer zwarte slaven op nahielden, bijvoorbeeld als gevolg van oorlogen tussen stammen.
Azië komt eveneens aan bod, met onder meer de rol van de Nederlanders in Indonesië. Ook daar stellen we vast dat er slavernij en slavenhandel bestond tussen Aziaten onderling, nog voor de Nederlanders zich moeiden.
De afschaffing van de slavenhandel en de slavernij is te danken aan de beweging van het abolitionisme, dat vooral in Groot-Brittannië ontstond in de periode eind achttiende eeuw-begin negentiende eeuw. Maar het zou nog lang duren vooraleer dit in de praktijk kon gebracht worden. Rond 1865 was het grootste deel van de slavenhandel en slavernij in het Westen verboden. In Afrika ging het veel moeilijker. De Arabische slavenhandel ging er door tot ver in de twintigste eeuw. In de Arabische landen duurde het tot in 1962 voor de slavernij afgeschaft werd, in Oman pas in 1970. Dat is honderd jaar na de afschaffing van de slavernij in het Westen.
In een slothoofdstuk behandelt de auteur dan de moderne vormen van slavenhandel, zoals de seksslavernij of de vele Aziaten die in het Midden-Oosten gaan werken en zo goed als rechteloos zijn.
Dit boek is niet zomaar een droge opsomming van namen, feiten en data. Geregeld brengt de auteur ook een persoonlijk verhaal van een slaaf, als dat door hemzelf of door iemand anders opgetekend is. Een voorbeeld is ‘Twelve years a slave’ van Solomon Northup uit 1853, dat enkele jaren geleden nog verfilmd werd. Op deze wijze maakt Dick Harrison zijn verhaal menselijker. Opvallend is dat deze geschiedenis tegelijk ook een geschiedenis van de menselijke beschaving is, dat slavernij en slavenhandel zich voordeden in zowat alle continenten en dat de schuldigen van die handel zich in feite in al die continenten en landen bevinden. Kortom, dit boek spijkert je kennis van de geschiedenis flink bij.

Fons Mariën

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.