Het is vandaag al 35 jaar geleden dat “Like a virgin”, de eerste single van Madonna, op nummer één stond in de Amerikaanse Billboard-hitparade. Ze zal daar zes weken blijven staan.

Dat « De Morgen » er een focus zou aan wijden, daarover waren we uiteraard hoegenaamd niet verwonderd, maar dat ook het Nederlandse communistische dagblad « De Waarheid » er twee volledige bladzijden zou aan besteden, dat was nog eens een verrassing. En dan nog met een voorpagina die haar ten voeten uit toont in al haar glorie. Madonna dus, met als commentaar « een vedette, waarbij heel af en toe zelfs Gorbatsjov en de Perzische Golf kunnen verbleken ». Voornamelijk op basis van teksten uit « De Waarheid » willen we hier even nagaan of deze vaststelling enigszins terecht is.
CHIRAC
Dat het fenomeen Madonna politiek relevant is, daaraan twijfelen we niet. De vraag is alleen maar of het dat is wat onze confraters bedoelen. Hiermee refereren we uiteraard aan het feit dat de Franse premier Jacques Chirac op een bijzonder platte wijze reeds zijn campagne voor de presidentsverkiezingen van volgend jaar is gestart door zich in het publiek tegen Madonna’s boezem te vleien en meteen ook een verlaging van de BTW op platen af te kondigen. Een zeer merkwaardige wijze om kabinetsbeslissingen bekend te maken en het is alleen maar jammer dat Madonna’s echtgenoot Sean Penn op dat moment niet in de buurt was om Chirac op zijn nummer te zetten, zoals hij dat zo graag met fotografen doet. Misschien was hij trouwens op dat moment nog een gedeelte van zijn gevangenisstraf daarvoor aan het uitzitten.
Waarin Chirac wél eerlijk was, dat was in het feit dat hij toegaf dat zijn liefde zoniet door de maag maar dan toch door zijn « maghe » (Middel-Nederlands woord voor familie) gepasseerd was. Het was inderdaad zijn dochter die hem op de Amerikaanse zangeres had geattendeerd en dat blijkt voor vele dertigers, veertigers of nog ouderen de regel zijn. Was in Rotterdam b.v. Freek De Jonge niet aanwezig om dochterlief te plezieren? Freek zelf vond het overigens niet zo leuk, evenmin trouwens als John Cleese in London of Sylvester Stallone in Parijs, die beiden vroegtijdig het spektakel verlieten. Maar ze wàren er toch!
Menige rechtgeaarde ouder die zo’n twee, drie jaar geleden dochterlief zag thuiskomen in haar nieuwste outfit moet wel gedacht hebben dat hun spruit al op jeugdige leeftijd voor het « slechte pad » had gekozen. Ineens trippelden 14- of 15-jarige meisjes rond in netkousen, T-shirtjes die de navel bloot lieten en pikante behaatjes en met net iets te grote zonnebrillen, vingerloze handschoenen en hele trossen armbanden, kettingen en kruisbeelden met zich meeslepend. Een uurtje meekijken naar de nimmer aflatende stroom videoclips zal pa en ma uit deze nachtmerrie hebben verlost. De zwoele blikken van dochterlief betekenen gelukkig niet, dat zij het rechte pad nu al vaarwel had gezegd. Nee, er was « slechts » sprake van een nieuw idool, « the one and only » Madonna Louise Veronica Ciccone.
MARILYN
Hoe wijzelf met Madonna voor het eerst in aanraking zijn gekomen, dat kunnen wij ons bij god niet meer voor de geest halen. Want één ding staat vast : het was niet als een komeet die plots aan de hemel verscheen, het is integendeel zeer langzaam gebeurd, zeer gepland vanwege de promotiediensten, maar ook van harentwege. Het verhaal van Madonna is immers de zoveelste versie van het liedje dat Peter Sarstedt in 1968 reeds zong (« Where do you go to, my lovely »): het verhaal van het mooie meisje dat het vanuit « the backstreets of Naples » (in haar geval: Michigan, maar toch van Italiaanse komaf, dus…) tot een ster van de « jet set » brengt.
We weten dus niet meer waar en wanneer we het eerst over haar hebben gehoord, maar dat het slechts via onze kinderen is dat we ook aandacht aan haar hebben geschonken, dat is waar. Het is namelijk zo dat zelfs op Live Aid (toen Madonna in de VS al één van de grootste sterren was) ze geen enkele, ja zelfs eerder een negatieve, indruk op ons maakte. Al willen we wel toegeven dat daarin later, vooral na de film « Desperately seeking Susan » verandering is gekomen. Hier leerden wij haar kennen als « de nieuwe feministe » omdat ze zo zelfbewust met haar eigen seksualiteit kon om gaan.
In de beginfase vonden wij Madonna echter slechts een flauw afkooksel van Debbie Harry, de leadzangeres van Blondie, die reeds tien jaar vroeger haar imago op Marilyn Monroe had geschoeid.
Overigens had Debbie dezelfde weg doorlopen (wat vooral betekent: dezelfde bedden beslapen) om aan de top te geraken. En ook haar stem mag dan niet fenomenaal geweest zijn, ze had présence en de groep achter haar, met vooral haar echtgenoot Chris Stein als spilfiguur, maakte toch veel meer impact. Door een zware ziekte van Stein is Debbie overigens helemaal van het toneel verdwenen (ze verkoos hem bij te staan aan zijn ziekbed) en pas onlangs is ze aan een come-back beginnen werken die er voorlopig echter niet inzit. Wordt Debbie misschien net als Marilyn dan een slachtoffer van haar imago, bij Madonna houdt de vergelijking bij het kapsel op.
NONNENKLOOSTER
Maar hoe dan ook, ook Madonna heeft er hard voor moeten knokken eer de dollars begonnen te stromen. Als haar moeder komt te overlijden krijgt ze op 12-jarige leeftijd de zorg voor haar zeven broertjes en zusjes, die trouwens ook evenals hun ambitieuze zusje uit hetzelfde mooie Italiaanse marmer gehouwen zijn. Na een schooltijd bij streng katholieke nonnen besluit ze, evenals duizenden andere tieners met haar, beroemd te worden. De wereld zal weten wie Madonna Louise Veronica Ciccone is. Madonna is echter anders, ze heeft niet alleen een lange adem, bij haar heiligt het doel bijna alle middelen op de weg naar beroemdheid. Aangekomen in New York gebruikt ze alles en iedereen om haar carrière verder te helpen. Om aan de kost te komen bespeelt ze het discocircuit en maakt foto’s en films die voor een minder getalenteerd sterretje het eindstation in deze business hadden betekend. Zoniet voor deze Detroitse die weet wat ze wil. Haar kwaliteiten, ijver en doorzettingsvermogen worden in 1983 erkend als ze haar « First album » kan opnemen. Een gouden greep, getuige de drie tophits (Holiday, Bordeline en Lucky Star) die Sire Records in de schoot werden geworpen.
Sedertdien is haar ster alleen nog maar hoger aan het firmament gerezen, niet alleen door haar opeenstapeling van hits — haar derde album True Blue was goed voor vijf hoge noteringen (*)  — maar ook door haar Hollywood-aspiraties. Want als het aan Madonna zelf ligt zal ze ook tot de eregalerij der filmglorie toetreden. Ondanks de flop van Shanghai Surprise liet ze niet de moed zakken en zette haar mooi gevormde schouders onder de volgende productie, waarmee ze terugkeert naar haar oude image van sympathieke sexy sloerie en daardoor wel weer een slaand succes in de bioscoop zal zijn.
Anno 1987 is de rage immers uitgegroeid tot een ware cultus en het grote voorbeeld van al die jonge Madonna-klonen is nog steeds het neusje van de zalm. De populariteit van de ster heeft niet geleden onder haar driemaandelijkse gedaanteverwisseling. Integendeel, elke keer weer verbaast Madonna de ware fans met haar goed getroffen metamorfoses.
Dat de nu 28-jarige Amerikaanse van Italiaanse afkomst een absolute ster is staat als een paal boven water. Maar « La Donna » is niet zomaar een ster die de wereld verovert; ze is de eerste echte video-ster. Haar succes is niet alleen te danken aan swingende disco-deuntjes in vierkwartsmaat à la Into the Groove, Dress you up en True Blue. In het videotijdperk van de jaren tachtig was Madonna de juiste vrouw op de juiste plaats. Voor een kassucces van wereldformaat kwam goede muziek allang niet meer op de eerste plaats. Madonna beschikte over de talenten die zich bij uitstek lenen voor een muziekcultuur die met de ogen geconsumeerd wordt en pas op de tweede plaats met de oren. En veelzijdig talent heeft Madonna in huis, de videoclipjes waarmee ze tot nu toe telkens weer midden in de roos heeft geschoten bewijzen het. En een platenverkoop van 25 miljoen stuks in drie jaar tijd liegt er natuurlijk ook al niet om.
Op haar zeventiende besloot ze aan de weg te gaan timmeren in New York, waar het allemaal gebeurt, nadat ze haar dansopleiding aan de universiteit van Michigan de rug toe had gekeerd. Iedereen die haar verleidelijke heupbewegingen bij Dress you up heeft gezien tijdens haar vorige Amerikaanse tournee, zal moeten toegeven dat met die stap zeker geen talent verloren is gegaan.
ABORTUS
Naast een soepel bewegend bekken bezit Madonna echter ook het vermogen om een bepaald imago in haar clipjes tot uitdrukking te brengen, een imago dat varieert van zwoele disco queen tot vertederend blondje. In Into the Groove belooft ze haar « slachtoffer » van die avond menig prettig uurtje, in Papa don’t preach speelt ze het verlegen schoolmeisje dat haar pa opbiecht dat ze zwanger is van uitgerekend dat ene joch waar ze zo voor gewaarschuwd was door haar ouwe heer. Deze song heeft in de VSA voor nogal wat opschudding gezorgd, maar dan niet omdat het meisje « een abortus laat uitvoeren », zoals « De Morgen » van 31/8 weet te melden, maar juist integendeel omdat ze koppig volhoudt: « I’ve made up my mind, I’m keeping my baby ». Vele progressieve, vooral feministische organisaties vreesden dat deze stellingname een sneeuwbaleffect zou hebben op jonge meisjes die na een avontuurtje of zelfs na verkrachting zwanger zouden raken en het kind willen houden, ondanks het feit dat ze er eigenlijk niet voor konden zorgen. Madonna verklaarde daarop dat het lied uiteraard niet bedoeld was om tot lichtzinnig kinderen verwekken aan te zetten en heeft nadien in progressieve middens opnieuw aan krediet gewonnen door een deel van de opbrengst van haar wereldtournee af te staan aan het AIDS-onderzoek. En dat die toernee een succes is geworden, daarvan heeft zowat iedereen zich nu kunnen vergewissen, aangezien vorige vrijdag het afsluitend optreden in Turijn in Eurovisie werd uitgezonden door de RAI. Nederland (VARA) en Frankrijk (TF1) pikten er gretig op in, de BRT hield het liever op « Superman II ».
Hoe dan ook, ondanks kleine vechtpartijen hier en daar werd nogmaals bewezen dat popoptredens de jongste jaren veel vredelievender verlopen dan voetbalwedstrijden. De vergelijking springt des te meer in het oog omdat de meeste van die grote spektakels steeds voetbalstadia uitzoeken om de massa fans te herbergen. En met positief gevolg : directeur De Kimpe van Feyenoord zegt dat de ontvangsten bij popconcerten de recette-dalingen van de thuiswedstrijden van de Rotterdamse voetbalploeg aardig weten op te vangen. En ook de Rotterdamse burgemeester Peper ziet liever popfans dan hooligans over de grasmat hollen. « Liever Madonna dan Maradona » is zijn axioma.

(*) De vijfde was weggelegd voor “La Isla Bonita“. De muziek van “La Isla Bonita” was oorspronkelijk geschreven door Bruce Gaitsch voor Michael Jacksons album Bad. Die zag er echter niets in, en nadat Madonna en Patrick Leonard de tekst bij het nummer hadden gemaakt kwam het terecht op “True Blue”. Aanvankelijk zou Madonna het nummer alleen in de Verenigde Staten op single uitbrengen. Zangeres Michaela had het namelijk eerder al als cover in Europa uitgebracht, zij haalde hier de nummer 29-positie mee in de top 40 aan het einde van januari 1987. De clip van “La Isla Bonita” is geregisseerd door Mary Lambert, die een groot aantal van Madonna’s video’s uit de jaren 80 heeft geregisseerd. In de video speelt Madonna twee rollen, één kuise introverte en één gepassioneerd extraverte vrouw.

(Zeer) selectieve bibliografie
Teresa de Lauretis, Alice doesn’t. Feminism, semiotics, cinema. London, Macmillan, 1984
Ronny De Schepper, Het belang van proper ondergoed te dragen, De Rode Vaan nr.32 van 1985
Ronny De Schepper, Liever Madonna dan Maradona? De Rode Vaan nr.37 van 1987



Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.