Het zal morgen ook al honderd jaar geleden zijn dat de Poolse schrijver Marian Pankowski werd geboren. Op 2 mei 1991 stuurde hij mij zijn boek “De pelgrims uit Uteria” toe met als opdracht “A monsieur Ronny De Schepper que j’ai rencontré avec grand plaisir”. Dat was dan naar aanleiding van een lezing van zijn stuk “De meikevers”. In mei 1990 was dit in een regie van Patricia Niedzwiecki door Mia Grijp en Jan Steen in de Korre opgevoerd.
Marian Pankowski kwam in 1945 vanuit Polen na een lange lijdensweg (Auschwitz o.a.) in Brussel terecht. In 1950 doctoreerde hij er in de slavistiek en werd hij professor Poolse literatuur aan de ULB. Toch is hij vooral gefascineerd door heldendom en christendom zoals die in zijn vaderland nog altijd op een romantische, barokke manier voortleeft. Daartegenover stelt Pankowski de harde realiteit van de vervolging van al wie niet tot de heersende ideologie behoort. Uiteraard waren dat op de eerste plaats de joden (al is hij dat zelf niet) en de aanleiding voor het stuk is dan ook het heropnemen van de jacht op “de ontsnapten van de Shoah” in 1968 door “chauvinisten en anti-semieten van de KP”. Met erotiek als kritiek op het socialisme (de enige vrijheid die nog rest). Piet De Moor in Knack (12/1/2000) over “De planeet Auschwitz”: “Dit boek behoort tot de schitterende, verontrustende kampliteratuur, en Pankowski behoort tot de groten die daarover beklijvend hebben geschreven: Semprun, Kertesz en Levi.”
Mia Grijp: “Wij geloofden erg in dat stuk maar Patricia kwam eigenlijk uit het niets, had totaal geen theaterervaring en daar is het fout gelopen. Zij hield van dat stuk omwille van de thematiek, maar dramatisch kon zij dat niet aan. We wilden het dit seizoen nog eens hernemen, maar dan wel na het schrappen van een aantal rollen. Ik wou het eigenlijk alleen met Jan Steen spelen, maar Jan zit in het leger en zo’n herwerking zou toch wel twee, drie maanden vergen. Bovendien had het dus een erfenis mee, want de oorspronkelijke versie was echt niet goed, dat wisten wij ook wel. En daarom heb ik er uiteindelijk de voorkeur aan gegeven een ander stuk voor De Korrekelder te aanvaarden.”
Dat werd dan “Zomerdag” van Slawomir Mrozek in een decor van Ivo Van der Borght. Met Marleen Merckx, Frans Van der Aa en Raymond Bossaerts.
Mia Grijp: Ik ben reeds geruime tijd met het werk van Mrozek vertrouwd, en van alle stukken die ik van hem heb gelezen hield ik het meest van “Zomerdag”. Aangezien ik een dochter van vijftien heb (Rebecca Huys, dochter van Wim), heb ik ook de kans gehad verschillende stukken van Mrozek door haar en haar vrienden te laten lezen en ook zij kozen voor “Zomerdag” als het stuk waarmee ze het meeste voeling hadden. Voeling hebben met een stuk, dat is er dingen in vinden, waarmee je zelf rondloopt. Voor mijzelf is dat in àlle stukken altijd al geweest: de eenzaamheid waar mensen mee zitten, ieder individu is vreselijk eenzaam en doet wanhopig zijn best om die eenzaamheid te doorbreken. En in “Zomerdag” gaat men daarin zo ver dat alvast één personage er letterlijk in “verzuipt”.
Waarom een bestaand stuk dat zeker niet voor tieners is bedoeld, toch voor die leeftijdskategorie brengen?
“Zo’n vijftien jaar geleden hebben we met het Speeltheater Tijdelijk geschift gemaakt, volledig geënt op de leefwereld van tieners. We zijn nu vijftien jaar verder en ik vind dat bijna niet meer doenbaar. Men kan de leefwereld van de tieners immers niet loskoppelen van het jaar 1990 en dat houdt dus in dat jonge mensen van dertien jaar zich doodspuiten, dat ze de meest afschuwelijke video’s kunnen gaan halen, dat het aantal kinderen die moorden plegen in de Verenigde Staten in stijgende lijn gaat. Voor tieners ziet de wereld er dus gruwelijk uit. En dan denk ik dat mensen als Mrozek een grote poëtische kracht hebben die als tegengif kan dienen voor al het geweld en de hele hamburgercultuur. Dat is mijns inziens beter dan in die leefwereld te gaan graven, want ze weten zelf niet meer waarmee ze bezig zijn. Ze zijn totaal ontspoord, ze zijn niet meer gemotiveerd om te studeren. Mijn dochter is b.v. de enige in haar klas die niet overzit. Zij moet dus opboksen tegen mensen van zeventien jaar. Ik vind dus: laten we liever de mooie kanten van de wereld van de volwassenen zien, de kwetsbaarheid vooral. En laat dit een tegengif zijn voor het consumptiemateriaal dat ze dagelijks gratis kunnen krijgen en dat hen verder en verder van hun eigen wezen afbrengt. Als je immers op die trend doordenkt, dan kun je aan tieners ook alleen nog maar popmuziek laten horen, dan moeten zij nooit meer geconfronteerd worden met klassieke muziek, want pop is de tienerwereld en daarmee basta. Nochtans als men hen ook van andere vormen van hedendaagse en oude muziek laat proeven, dan zijn er toch altijd die hun eigen keuze daarin maken en opnieuw een eigen persoonlijkheid gaan ontwikkelen in plaats van een voorspelbaar product van zijn tijd te worden. Ik zou dus met de acteurs dit stuk zo eerlijk mogelijk willen aangaan en hopen dat de tieners daardoor ook opnieuw hoop en geloof in het leven kunnen krijgen, waardoor zij hun eenzaamheid kunnen doorbreken.”
De voorstelling dateerde eigenlijk al van oktober ’90, maar ik heb een schoolvoorstelling gezien in de Brusselse Beursschouwburg op 14/3/91.
Bij die ontmoeting met Marian Pankowski ontmoette ik ook Robrecht De Spiegelaere. Voorwaar een vreemd personage, afgaande om onze ontmoeting in Brussel, t.g.v. de lezing (door Mia Grijp en Jan Steen) van het stuk van Marian Pankowski. Dit stuk was immers voortijdig afgevoerd wegens een te slechte regie. “En wat vond je van ‘Het portret’ van Mrozek?” vroeg De Spiegelaere. “Niet schitterend,” antwoordde ik met een understatement. Wat De Spiegelaere volmondig beaamde. Meer zelfs, hij brak het zowat tot de grond af. “Jamaar,” probeerde ik, “was dit eigenlijk geen stuk van jouw theater?”
Nu goed, ook die lezing ging die avond niet door, want buiten Pankowski, mijn vriendin en mezelf was er niemand op afgekomen. Nochtans was er speciaal uit Parijs een “dansduo” (?) overgekomen om deze lezing te “omlijsten”. We werden bijna betààld om toch maar te blijven. Tijdens de “voorstelling” (sic) zou blijken waarom. Dit was iets totaal onbegrijpelijks, waarvan je nooit wist of het nu gedaan was of er integendeel nog wat zou komen…

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.