¨Fons Mariën las “Witte schuld” van Elma Drayer (foto De Balie via Wikipedia).

De ondertitel van dit boek luidt: ‘Over identiteitspolitiek’. Identiteitspolitiek houdt me al een tijdje bezig, eerder las en besprak ik ‘Identiteit’ van Francis Fukuyama en ‘Over identiteit ‘ van Bart De Wever.

De identiteitspolitiek waarover Elma Drayer (een Nederlandse, blanke journaliste en columniste met een flink aantal jaartjes ervaring op de teller) schrijft, is die van de veeleer linkse, activistische strekking. Het is hierbij relevant haar huidskleur te duiden omdat ze precies schrijft over het antiracistisch activisme van voornamelijk zwarte vrouwen (en mannen in kleiner aandeel). De titel van haar boek verwijst knipogend naar de titel ‘Witte onschuld’ van de kleurlinge Gloria Wekker. Ik heb dat boek vorig jaar gelezen in het kader van mijn hoofdstuk ‘over zwarte en witte mensen’ in mijn boek ‘De slaap van de rede brengt monsters voort’. Normaal gezien zou ik de huidskleur van de auteurs niet vermelden, omdat ik dat irrelevant vind. Maar hier gaat het net om activisme van een groepsidentiteit die sterk ofwel helemaal door huidskleur en etnische afkomst bepaald wordt.

Als blanke auteur vindt Elma Drayer dat ze flink wat kanttekeningen mag maken bij die activistische identiteitspolitiek. Die heeft met name al de terminologie aangepakt zodat het in Nederland gewoon is te spreken van witte mensen i.p.v. blanke mensen. Ik heb daar eerder over geschreven in mijn boek, Elma Drayer wijdt een heel boek van tien hoofdstukken aan deze problematiek. De strekking van haar boek is dezelfde als de mijne (in mijn hoofdstuk). Zij is bijzonder kritisch voor een denkwijze die overgewaaid is vanuit de V.S. en voor het eerst op het voorplan kwam met de felle discussies rond Zwarte Piet. De auteur opent dan ook haar boek met een hoofdstuk over deze controverse die de geesten in Nederland fel beheerst. Ze behandelt nog verschillende andere aspecten: de taalpolitieke methode (“zeg niet blank maar wit, zeg niet slaaf maar tot slaaf gemaakte” etc), de ‘safe places’ en andere identiteitsperikelen in academische milieu’s, het dekoloniseren van geschiedschrijving (cfr . musea als het Afrikamuseum in Tervuren), de discussie rond de ‘witheid’ van de media en de politiek, de zgn. ongeoorloofde ‘culturele toe-eigening’ door blanken, de veronachtzaming van antisemitisme, in de politiek met partijen als DENK en Artikel1 … Elma Drayer documenteert al deze verschijningsvormen van het zwart activisme met talrijke en recente voorbeelden, hoofdzakelijk uit Nederland soms ook uit België.

Grosso modo komt de kritiek van activisten à la Gloria Wekker erop neer dat de Nederlandse samenleving op een verkeerde manier ‘kleurenblind’ is: blanke mensen wentelen zich in onschuld, maar in feite bestaat er nog steeds structureel racisme en is het kolonialisme en de slavenhandel waaraan Nederlanders zich eeuwenlang schuldig maakten niet (helemaal) verdwenen in de hoofden van de hedendaagse Nederlanders. Het hoeft geen verbazing dat deze activisten steeds opnieuw terugkomen op het verleden van kolonialisme en slavernij, waardoor – in hun visie – er een soort erfzonde kleeft aan elk blanke persoon.

Elma Drayer neemt de verschillende aspecten van dit activistisch denken en van deze praktijk onder de loep. Zij stelt vast : ‘Identiteitspolitiek verziekt het klimaat, vanwaar ze ook komt’. Inderdaad, dit activisme is gericht op conflicten en geobsedeerd door huidskleur en ras. In zijn meest extreme uitingen kan je spreken van een omgekeerd racisme: zwarten die relaties met blanken verdacht vinden, die zwarte mensen met maatschappelijk succes (in politiek, media, cultuur.. ) beschouwen als ‘bounties’ (zogenaamd ‘zwart van buiten, wit van binnen’), zwarten die alleen nog met mensen uit dezelfde identitaire groep willen omgaan.

Het identiteitsactivisme waarover Elma Drayer schrijft, doet me terugdenken aan ‘Identiteit’ van Francis Fukuyama (een boek waarnaar ze ook verwijst): er is in de voorbije jaren een beweging in de richting van (sub-)groepen die pretenderen alleen nog door leden van diezelfde groepen begrepen te worden. Vrouw zijn is zo anders, mannen begrijpen dat niet. Als zwarte ben je mogelijk een afstammeling van een slaaf, ‘witte’ mensen begrijpen hen niet. Waar voorheen de nadruk lag op de betrachting van gelijkheid (gelijke rechten, gelijke kansen), willen die groepen nu veeleer een erkenning van hun eigenheid (alsof inlevingsvermogen niet bestond). Het gevolg op termijn is dat die subgroepen zich steeds meer gaan afzonderen en dat de communicatie in de hele samenleving onder druk komt te staan. Een besluit van Elma Drayer : ‘Identiteitsdpolitiek is een giffabriekje dat alleen maar méér identiteitspolitiek fabriceert.’ Het gevolg is eveneens een maatschappelijke verharding , omdat ‘het rechtse kamp van de weeromstuit zich nog steviger vastklampt aan het eigen gelijk’.

Fons Mariën

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.