Hét visuele symbool van de rock’n’roll is de (Wurlitzer-) jukebox. Nochtans bestond die al veel langer (maar dan met 78-toeren platen en gecontroleerd door de maffia). Eigenlijk is het dus niet de jukebox die aan de wieg van de rock’n’roll stond, maar wel de transistorradio. Het principe van de transistor waarop deze radio’s zijn gebaseerd werd op 23 december 1949 gedemonstreerd in de Bell-fabriek. De transistorradio zelf zag pas vandaag 65 jaar geleden voor het eerst het levenslicht (het hierbij getoonde voorbeeld is dat van de Sony TR-55, die op 7 augustus 1955 op de markt kwam).

Het was van de firma Texas Instruments en kostte toen net geen vijftig dollar, wat nu met ongeveer vierhonderd dollar zou overeenkomen. Dus het zou nog een tijdje duren vooraleer het in ieders bereik kwam. Maar het principe wàs er. Vóór de komst van de transistor waren er immers uitsluitend radio’s die gebruik maakten van elektronenbuizen. Na de uitvinding in 1947 van de transistor konden deze buizen vervangen worden door transistoren waarmee het mogelijk werd lichte en goedkope radio’s te maken. Bovendien kan een eenvoudige transistorradio met veel minder energie toch goed werken zodat hij met batterijen gevoed kon worden. Met de komst van de transistorradio werd het dan ook eenvoudiger een radio mee te nemen. Voor veel mensen is een transistorradio dan ook synoniem met een draagbare radio op batterijvoeding. Dit is thans niet meer juist. Bijna iedere radio werkt tegenwoordig met transistoren.

Maar goed, de mogelijkheid om radio’s overal mee naar toe te nemen, heeft voor een kleine revolutie in de beleving van muziek gevormd. Vanaf dat moment bestaat er meer en meer de behoefte om steeds muziek bij zich te hebben. Het is dan ook niet voor niets dat de opkomst van de populaire muziek en de bijbehorende industrie tegelijk opgaat met die van de ontwikkeling van de draagbare radio.
Muziek wordt op dat moment vooral achtergrondsmuziek (b.v. “Muziek terwijl u werkt” of “Arbeidsvitaminen”, het AVRO-programma dat vlak na de oorlog is gestart). Dat betekent ook dat ze de aandacht niet mag afleiden, m.a.w. dat ze bij voorkeur instrumentaal is of anders liefdesliedjes die echter niet fysisch van aard zijn om geen opwinding te veroorzaken. De muziek moet immers door “iedereen” kunnen worden gesmaakt.
Een vast ritme is ook noodzakelijk. Gevolg: de drums winnen aan belang. Te hoge en te lage noten worden eraf gehaald. Gevolg: de baspartituur is hoger dan normaal. De term “populaire muziek” krijgt dan ook een andere betekenis: voor het volk i.p.v. van het volk.
In 1944 vond het platenmerk Columbia de 33-toerenplaat uit (na de Tweede Wereldoorlog had ook de opname via magneetband ingang gevonden). Lichter en minder breekbaar vinyl laat langere opnames toe. De 78-toerenplaat is ten dode opgeschreven, zeker als concurrent RCA Victor met de 45-toerenplaat op de markt komt. In 1950 tekenen RCA en Columbia de vrede: de 45-toeren zullen afgestemd worden op de lichte muziek, de 33-toeren op de “ernstige”.
Dit alles is gefundenes Fressen voor de naoorlogse jeugd. Enerzijds profiteren zij van het materialisme van de opbloeiende economie (meer zakgeld, meer vrije tijd, meer ontspanningsmogelijkheden), anderzijds verzetten zij zich tegen een te slaafs navolgen van een plat materialistisch bestaan. De beste manier om met een eigen identiteit de goegemeente te shockeren blijkt al vlug een heel eigen soort muziek te zijn, de zogenaamde rock’n’roll, wat vooral in de film “Blackboard jungle” tot uiting komt, ook al wordt “Rock around the clock” van Bill Haley daarin enkel gedraaid op het begin en op het einde. Maar het is duidelijk déze muziek die de jongeren in de film wilden horen en niet de jazz die de progressieve leraar (Glenn Ford) hen wil leren appreciëren.
Rock’n’roll is vooral gebaseerd op zwarte rhythm’n’blues, wat vooral in het racistische zuiden van de Verenigde Staten al meteen op banbliksems kan rekenen. Het voornaamste kenmerk van die invloed van de blues is de nadruk die komt te liggen op de elektrische gitaar. Daarnaast zijn er de seksuele connotaties in de tekst. (Het woord rock’n’roll zelf is zogezegd een dans maar eigenlijk is het natuurlijk een hint naar een stevige vrijpartij.)
Algemeen wordt aangenomen dat in 1954 de rockcultuur ontstaan is als de blanken, met name Elvis Presley en Bill Haley, zich ermee gaan bemoeien. Deze laatste maakte al sedert 1951 country-platen met zijn groep The Comets (b.v.”Jukebox Cannonball”, wat eigenlijk de country-klassieker “Wabash Cannonball” is). In 1953 haalde hij reeds de hitparade met “Crazy man crazy”, maar het was vooral in 1954 toen hij met zijn versie van Joe Turners “Shake rattle and roll” doorbrak dat hij geschiedenis zou maken. In 1955 volgde dan “Rock around the clock”, één der meest verkochte platen aller tijden. Men kan hierin de country-invloed goed horen, want de strofen zijn bijna letterlijke kopieën van het tien jaar oudere “Move it on over” van Hank Williams. Ook uiterlijk kan men in de film “Rock around the clock” zien dat The Comets eigenlijk thuis horen in de Grand Ole Opry-traditie. Maar met échte rock’n’roll had Bill Haley nauwelijks iets te maken. Al heel snel werd Elvis Presley de “King of Rock’n’Roll” of Jan De Smet van De Nieuwe Snaar dat nu graag heeft of niet. Maar hierover elders meer.

Ronny De Schepper

2 gedachtes over “De transistor wordt 65…

  1. Het woord “elders” is nochtans aanklikbaar, Charles. Maar ik kan je wel al op voorhand zeggen dat het betekent dat je daar meer kunt vinden over Elvis Presley als zodanig en niet specifiek over het fameuze nummer van Jan De Smet.

    Like

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.