Vandaag is het 130 jaar geleden dat de Britse schrijver Wilkie Collins is overleden…

Algemeen wordt aangenomen dat “The murders in the Rue Morgue” van Edgar Allan Poe uit 1841 het eerste detectiveverhaal was. Maar wie per se wil dwarsliggen (zoals P.D.James b.v.), beschouwt “The moonstone” van Wilkie Collins uit 1868 over de diefstal van de Koh-i-Noor als eerste detectiveverhaal. Alleszins gaat het met twee jaar vooraf aan “The mystery of Edwin Drood” van Charles Dickens, dat ook soms als eerste detective wordt genoemd.
Wilkie Collins was overigens een vriend van Charles Dickens en net als zijn grote voorbeeld vertrok van de realiteit, maar hij ging daarover dan fantaseren. Daardoor ging hij toch teveel bij het gothic genre aanleunen, wat o.a. nog duidelijker is in “The woman in white” (1860), gebaseerd op het waar gebeurde verhaal van de markiezin de Douhault, die gedrogeerd en onder een valse naam gevangen werd gezet, zodat ze voor dood werd gehouden.
Met drugs had Collins zelf ook veel ervaring, want geplaagd door reuma en jicht nam hij zoveel laudanum, dat hij verslaafd werd aan opium (die ervaringen spelen trouwens een belangrijke rol in “The moonstone”).
P.D.James voert aan dat “The moonstone” tóch als “model” kan dienen omdat Collins met inspector Cuff het typetje invoert van de deducerende, maar ook wel wat excentrieke detective. Al moet ze wel toegeven dat Cuff in “The moonstone” slechts een nevenpersonage is, die zelfs de misdaad niet oplost. (Als dit het enige criterium zou zijn, zou trouwens niemand minder dan… Voltaire in aanmerking komen met zijn personage Zadig, “l’homme candide”. Grapje natuurlijk, want Voltaire wou Zadig geen misdaden laten oplossen maar enkel aantonen dat je je met logisch redeneren vaak vijanden op de hals haalt.)
Waar ze wél een punt heeft, is dat een ander adagium hier wordt aangereikt, namelijk de misdaad die zich afspeelt binnen een besloten gemeenschap, zodat het aantal verdachten beperkt is. Zonder het expliciet zo te stellen (in The Sunday Times van 30/5/1999) bevestigt ze hiermee ook de pessimistische mensvisie die ik uit dit type verhalen (à la Agatha Christie’s “Mousetrap”) afleid, namelijk dat de onderliggende filosofie is dat iederéén een potentiële misdadiger is. Ze legt er namelijk de nadruk op dat deze besloten gemeenschap een weerspiegeling moet zijn van de maatschappij.
Anderzijds dicht ze Collins bijna “postmodernistische” kwaliteiten toe door erop te wijzen dat hij het verhaal door elk personage vanuit zijn of haar eigen invalshoek laat vertellen.

Alleszins, na lezing van ‘The Moonstone’ moeten we concluderen dat we niet alleen te maken hebben met een ijzersterke, intrigerende detectivestory maar ook met een literaire roman die aan alle normen beantwoordt. Collins laat gespreid over bijna 600 pagina’s meerdere personen aan het woord. Je zou verwachten dat ze ieder hun visie op het gebeuren, in dit geval de diefstal van een unieke Indische diamant, geven. Af en toe sijpelt dat weliswaar door maar dan slechts heel summier, hoofdzaak is dat iedereen de plot laat verder schrijden.

Elk verhaal, in welke vorm ook verteld (brief, dagboek), haakt in waar de vorige verteller eindigde: op die wijze krijg je het ganse gebeuren voorgeschoteld telkens door andere ogen. En met welke kracht zet de auteur zijn personages – bij eigen monde – neer! Zij tekenen zichzelf uit, hun taal verraadt hen, hun karakter wordt blootgelegd in hun eigen woorden en in hun kijk op de wereld en op het gebeuren.

Met een persoon als de huismeester Gabriel Betteredge heeft Collins een figuur getekend die het verdient naast beroemde karakters te staan als deze van Dickens of Jane Austen. Aan hem is dan ook een derde van het boek toegestaan als vertelling. Negen andere personen nemen ons mee om de intrige verder te ontrafelen. Maar wat een schitterend gepenseelde man, deze huismeester – en wat een vondst om hem steevast te laten teruggrijpen naar (en zijn heil te vinden in, en de wereld te commentariëren aan de hand van) citaten uit Robinson Crusoe.

En dan is er dus inspecteur Cuff. Met hem creëerde Collins het prototype van de Engelse detective. Scherpzinnig, geniaal bijna, vertrouwend op intuïtie, mensenkennis én feitenmateriaal. Medemenselijk. En zelf ook – de auteur doet hem recht – menselijk en écht uitgetekend in zijn passie voor rozen! Enerzijds faalt hij, de oplossing van de diefstal berust bij iemand anders; toch weet hij de dader met de vinger te wijzen.

Daarnaast zijn de andere personages niet minder boeiend, zoals de godsdienst-hysterica miss Clack. En de zwijgende hoofdpersoon, logisch indien we de biografie van de auteur kennen: opium… Zijdelings gunt Collins ons zodoende een blik op gebruik en verslaving. En, los daarvan, neemt hij ons ook mee naar het geloof en de riten, het castesysteem in India. Dat alles in een adembenemend verhaal waarbij je vaak op het verkeerde been gezet wordt. Inclusief verrassend slot. Dat Collins ook heel goed de sfeer weergeeft, in het landhuis (besloten), in Londen, en van de ruige natuur met het huiveringwekkend drijfzand, is mooi meegenomen.  


Kort voor het einde van de 19de eeuw verschenen ook een aantal verhalen, waarin allerlei eigenaardige machines de doder zijn (een duidelijke verwijzing naar de Industriële Revolutie) en daarbij zit ook “A terribly strange bed” van Wilkie Collins.
Privé hield Collins er een wel erg progressieve levenswandel op na. Bij zijn dood liet hij zijn bezittingen na aan zijn twee minnaressen, met wie hij bijna zijn hele leven lang in een ménage à trois had geleefd (en dan fantaseerde hij nóg over seks met minderjarige meisjes…) en drie onwettige kinderen.

Johan & Jan de Belie-Segers

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.