Het zal morgen ook veertig jaar geleden zijn dat Stan Kenton is gestorven. Ter gelegenheid van zijn overlijden vroeg ik aan Jan Debrouwere of hij geen in memoriam wou schrijven. Dat heeft hij wel gedaan, maar niet zonder aandringen, want wat bleek? Jan was helemaal geen fan van Stan…

Kan Stan Kenton wel tot de jazz gerekend worden ? Naar mijn mening, ten hoogste tot bepaalde randgebieden ervan. En lang niet altijd.
Wat “modern jazz” genoemd werd en wat Stan Kenton zelf “progressive jazz” noemde, is trouwens geen lang leven beschoren gebleken. In de grond heeft zich dat herleid, zeker bij Kenton, tot nogal pedanterige probeerselen om elementen uit de moderne, Europese symfonische muziek te versmelten met jazz, en die aldus te doen aanvaarden door een publiek dat bleef neerkijken op de volkse, en godbetert zwarte, herkomst ervan.
Er werd destijds door geestdriftige jazz-auteurs flink gezwaaid met grote Europese namen als Bartok, Schonberg of Stravinsky. Dat had trouwens een tegenhanger in Europa, waar bijvoorbeeld Darius Milhaud en anderen opfrissende jazz-elementen wilden onderbrengen in de verschralende post-klassieke muziek. Evenmin met blijvende resultaten, al leverde het al met al boeiender resultaten op dan wat Stan Kenton ervan terecht bracht (1). Bij hem gingen de vernieuwende pogingen immers snel ten onder in de opzet om ruim verspreidbare “betere” consumptiemuziek te maken, ten koste van de kwaliteit, zij het ten bate van het snobisme.
Daar is Stan Kenton in geslaagd. Als hij in 1940-41 een eigen band vormt, en in ’43 zijn eerste “Artistry” (in rhythm) op de markt brengt, slaat hij daar sterk aan bij een vooral blank, breed, platenkopend en de commerciële radiostations beluisterend middle-class publiek. Dat schichtig tegen de vervelende huidskleur van de toen opkomende Count Basie aankeek, nota bene.
Wat hem meteen op de gekozen weg vastspijkert. Zijn “progressive jazz” wordt van de ene “artistry” na de andere (drums, bolero, jump, tango, enz.) tot een extreem doorgecomponeerd genre, zonder enige vrijheid voor de solist, al is dat precies een wezenskenmerk van de jazz. En met steeds zwaarder bezette big bands, tot 40 man toe.
Veel had Kenton daarbij te danken aan de mensen die zijn arrangementen schreven. Graettinger en Rugolo maakten hem mede zeer populair, maar hielpen zijn band amper boven de pseudo-jazz uit. Dat deed dan wel Gerry Mulligan, die de band her-haaldelijk mooi aan het swingen bracht, waarbij Kentons muziek meteen haar beste, of enige, jazz-ogenblikken beleefde.
Voor de waarlijk vernieuwende trends in de jazz bleef het oor van Kenton evenwel gesloten. Daarmee bedoelen we niet de Hollywood “cool” of West Coast jazz (alhoewel, geen kwaad woord van gezegd … ), en zeker niet het nostalgieke neo-teruggrijpen naar de New Orleans. Maar wel de explosieve vernieuwing uit Mintons Playhouse, of uit het verzet tegen de rassendiscriminatie, waaruit de free jazz van Ornette Coleman, Charlie Mingus en anderen geboren werd (2).
Valt er dan wel wat goeds van Stan Kenton te vertellen ?
Ja. Deze man die “Duke Ellington en Igor Strawinsky had willen zijn” (Le Monde), was in ieder geval een goede talentenontdekker. We hadden het al over Gerry Mulligan. En we noemen verder Stan Getz, Anita O’Day, Lee Konitz, Zoot Sims. En “House of Strings”, “City of Glass” en “This modern World” verdienen echt meer dan maar wat verstrooide aandacht.

Jan Debrouwere

(1) Uiteraard is hiermede het dossier van de raakvlakken tussen jazz en andere muziek niet gesloten. Evenmin beslecht het de dwaze disputen over “jazz alleen maar door en voor negers” of “jazz is universeel”. Deze auteur meent trouwens dat jazz niet geïsoleerd moet of zal blijven, maar wel nog altijd veel meer begrip behoeft. Wat een ander thema is.
(2) Men staat hier m.i. voor een ontwikkeling in de jazz die haar eigen weg nog te zoeken heeft, wil ze zich niet opsluiten in muziek “voor musici”, in een hobby voor kenners en pseudo-kenners. Een evolutie naar een waarlijk volkse, als volks erkende expressievorm. Maar ook dat is een ander thema.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.