Volksvernuft, de vindingrijkheid van het volk, komt ook tot uiting in de spotnamen van steden en gemeenten. Zij zijn over heel de Nederlanden verspreid, maar het talrijkst in Vlaanderen en Friesland. Spotnamen zijn zeer oud, ontstaan in een tijd toen de dorpsgemeenschappen nauwelijks contact met elkaar hadden, waardoor de verschillen des te meer opvielen. Naijver lag niet zelden aan de basis van de bijnaam en heel wat spotnamen zijn uit het leven gegrepen en derhalve vaak niet zo fatsoenlijk (cfr. de talrijke schijters– en zeikers-namen).

Temse heeft twee spotnamen. In de late Middeleeuwen zijn wij tuysschers. Tuysschen betekent dobbelen of kaartspelen voor geld. Het woord tuisen (met dezelfde betekenis) vind je ook nu nog in de dikke Van Dale. Dat onze voorvaderen deze spotnaam niet gestolen hadden, blijkt uit oude reglementen:
Verbod te quaken (= dobbelen) op boet, het quakebart zal verbrijzeld worden;
Verbod te clossen (= kolven) en caetsen opt kerkhof, verbod te dobbelen én alrande spel omme ghelt aen èn in de kerke!
Hoe lang de bijnaam gangbaar is geweest, is niet bekend.
In de 18de eeuw duikt de huidige spotnaam op: azijnzekers, verwijzend naar de oprichting van diverse azijnbrouwerijen.
In het raam van de opwaardering van Temses toerisme is de jongste decennia – bewust – ook de oude spotnaam weer tot leven gebracht. Den Tuysscher is de naam van het café op de hoek Akkerstraat/Kamiel Wautersstraat. Het is ook de naam van de graanjenever van drankencentrale Hinderdael (Akkerstraat). In opdracht van het gemeentebestuur en Toerisme Temse realiseerde Valeer Peirsman in 1997 het monument de tuysscher en de azijnzeker (Wilfordkaai). Markant is dat twee bekende Temsenaars daarvoor model stonden: ereburgemeester Désiré Van Riet en Temses eerste officiële prinscarnaval Marcel Philippaert. Pittig detail: Valeer Peirsman woont rechtover het standbeeld en geniet dagelijks van de toeristische belangstelling voor zijn kunstwerk.
Over de deelgemeenten kunnen we zeggen: Steendorpenaren heten mosterdpotten (naar de vorm van de kerktoren), Elverselenaars zijn blarerijvers (oorsprong onbekend). De Tielrodenaars… hebben geen spotnaam.
Sint-Niklazenaars zijn oliezekers (cfr. olieslagerijen). In het woordenspel rond hun spotnamen achten de Sint-Niklazenaars zich meer dan de Temsenaars, want… olie drijft boven. Een pientere Temsenaar antwoordt daarop: de wijzen kwamen uit het Oosten (Temse ligt ten oosten van Sint-Niklaas).
Toen minister Michel halfweg de jaren ‘70 de fusies van gemeenten voorbereidde, was één van de denkpistes de droom van burgemeester Van Dorpe van Sint-Niklaas: hij wilde Temse bij de Wase hoofdstad voegen. Dat leverde in Temse de zure oprisping op: Sint-Nikaas wil nu ook al aan de Schelde liggen… Toen de gemeenteraad van Temse advies moest uitbrengen over de fusie, had een spuiter op de persbanken een bordje meegebracht, waarop te lezen stond:
We willen blijven wat we zijn,
géén olie, maar azijn!

Die spuiter was… Martin De Ryck, jarenlang bezieler van Temses toerisme, medewerker van weekblad Het Vrije Waasland en bovenal Temsenaar in hart en nieren.

Luc De Ryck

Bij de foto genomen op 22/8/2014. ‘Singing in the rain’ aan het monument ‘de tuysscher en de azijnzeker’: de burgemeester, Toerisme Temse-voorzitter Rita Heerwegh en schepen van Toerisme Franky De Graeve.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.