Veertig jaar geleden kreeg ik van De Rode Vaan de opdracht om een zogenaamd “omslagverhaal” te schrijven over vrouwenmishandeling. Een “omslagverhaal” houdt uiteraard in dat het verhaal zelf ook op de omslag komt te staan. Maar hoe illustreer je een artikel dat “Handen af van de vrouw” heet? Wij vonden bovenstaande foto wel leuk. Een vrouwelijke dokter die liefdevol haar hand op die van een patiënte legt en dan die titel daarbij. Waar wij echter niet hadden bij stilgestaan, was dat dit een foto was die ons uit de DDR was toegestuurd. En De Rode Vaan werd natuurlijk ook in de DDR gelezen. En daar herkende men die foto! Nou, toen hebben we een pijpke mogen smoren, hoor!

De correctionele rechtbank van Namen veroordeelde onlangs ene G.V.H. tot één jaar voorwaardelijk voor het doodranselen van zijn vrouw. In dezelfde periode werd een man door de correctionele rechtbank van Leuven tot vijftien maanden gevangenisstraf veroordeeld wegens het stelen van tweeduizend frank…
Een veelzeggende vergelijking die graag door de Federatie van Huizen voor Mishandelde Vrouwen wordt aangehaald om de verschrikkelijke discriminatie door het gerecht toegepast aan te klagen. Anderzijds mogen we echter ook niet uit het oog verliezen dat verkrachting binnen het huwelijk nu toch als een misdaad is veroordeeld, wat toch een stap vooruit is.
Niemand zal echter ontkennen dat er op het gebied van vrouwenmishandeling nog heel wat weg dient afgelegd. Twee organisaties houden zich daarmee bezig, de reeds genoemde Federatie en de vzw « Vrouwen in Nood ». We stellen ze beiden even voor.
VROUWEN IN NOOD
Het was in 1971 dat Erin Pizzey in Engeland startte met haar tehuis voor mishandelde vrouwen. In 1976 greep in Brussel een vrouwentribunaal plaats, waar vrouwen uit verschillende landen soms schrijnende verhalen over lichamelijke en psychische mishandeling kwamen vertellen.
Hierop werd op twee manieren gereageerd. Sommige vrouwen vonden dat hier zo vlug mogelijk iets moest aan gedaan worden en zij richtten opvangcentra op — met geheime adressen om de veiligheid van de weggelopen vrouwen te waarborgen — die nauw samenwerkten met de Vrouwenhuizen van Brussel en Leuven. Binnenkort komen dergelijke centra ook in Mechelen, Gent, Turnhout, Ninove en Aalst. Deze centra zijn verenigd in de « Federatie van Huizen voor Mishandelde Vrouwen », waarover wij zo dadelijk nog meer zullen vertellen.
Een andere vorm van reactie leidde naar de oprichting van de commissie « Vrouwen in Nood » in de schoot van de Nationale Vrouwenraad, die zich in de eerste plaats tot doel stelde tot een duidelijk overzicht van de probleemstelling te komen (via studiegroepen e.d.), vooraleer aan een remedie te dokteren. Een langzamere manier van werken. Langzaam maar zeker, aldus sommigen.
Maar er zit natuurlijk meer achter de splitsing. Want nu de studie er is (het rapport : « Mishandeling van vrouwen » door Anny Stevens) en de commissie ook tot de actie overgaat, zal zij dat doen door het oprichten van eigen opvangcentra, dus náást de bestaande.
Er zijn twee redenen aan te halen voor deze beslissing. Ten eerste wil de Vrouwenraad meer individualizerend werken. Zij toont enige afkeer voor de radicale, maatschappijkritische aanpak door de bestaande huizen. Ten tweede doet de Vrouwenraad ook een beroep op mannen (b.v. professoren) om het probleem aan te pakken, wat bij de Federatie totaal uitgesloten is.
HET RAPPORT
De oprichting van opvanghuizen voor vrouwen die mishandeld worden door hun man, lokt soms de reactie uit dat er ook mannen zijn die door hun vrouw worden mishandeld en dat voor hen niets wordt gedaan. In het rapport « Mishandeling van vrouwen », samengesteld door de commissie « Vrouwen in Nood » en uitgeschreven door Anny Stevens, geeft men als verantwoording voor het voorrang geven aan de vrouwenmishandeling : primo, het komt het meeste voor; secundo, mannengeweld is gevaarlijker wegens de fysieke kracht waarover ze beschikken; en tertio, vrouwen zijn dikwijls economisch afhankelijk van hun man en kunnen dus minder gemakkelijk weg uit hun huwelijk.
Uiteraard is vrouwenmishandeling een « kies » probleem. Vooral door de medeplichtigheid van de maatschappij in haar geheel en de gezagsdragers in het bijzonder blijft het grootste gedeelte van deze misdaden verholen. We zien dus enkel het topje van een ijsberg.
Nochtans is dit « topje » op zichzelf ook reeds een hele top ! In de Verenigde Staten b.v. spreekt een regeringsrapport van vijf miljoen vrouwen die geregeld door hun partner worden mishandeld. In Engeland variëren de schattingen tussen één vrouw op tweehonderd en één op vijfhonderd. Op basis van een gemiddelde van die schattingen zou men in ons land aan ongeveer tienduizend mishandelde vrouwen komen !
Zoals gezegd is de maatschappij, waarin een agressieve (« mannelijke » !) houding van de man wordt aangemoedigd, het initiatief bijna uitsluitend aan hem wordt overgelaten en de concurrentiegeest wordt aangewakkerd op zulkdanige manier dat men al gauw tot een soort van « recht van de sterkste » (en je hoeft daarvoor niet enkel de naturalistische romans uit de negentiende eeuw van Emile Zola of
Cyriel Buysse na te slaan, een doorsnee krant of weekblad uit 1979 volstaat) komt, voor een groot deel de schuld van deze wantoestand. Het maakt als het ware het voorkomen van vrouwenmishandeling begrijpelijk wat echter niet wil zeggen dat elke individuele daad van vrouwenmenshandeling er door « begrijpelijk » wordt.
Of nog met andere woorden : een vrouwenmishandelaar is een misdadiger en dient gestraft. Men mag de rol van het « slachtoffer » niet omkeren !
Verder leren we uit het rapport o.a nog dat vrouwenmishandeling bij alle lagen van de bevolking voorkomt.
HET COLLECTIEF
Ook het Collectief voor Mishandelde Vrouwen van Brussel, dat dus deel uitmaakt van de « Federatie van Huizen voor Mishandelde Vrouwen », maakte eind vorig jaar een balans op van één jaar werking in het vluchthuis.
Gedurende dat jaar hebben ze 89 vrouwen en 157 kinderen geherbergd, wat samen een totaal van 246 personen maakt. Zij zijn gemiddeld 30 dagen in het huis gebleven, gaande van 1 nacht tot 6 maanden.
Hierbij komt nog dat men in deze periode meer dan duizend telefoontjes te beantwoorden kreeg van vrouwen die om raad of informatie vroegen.
De vrouwen die in het vluchthuis gelogeerd hebben kwamen uit gezinnen die van 10.000 frank tot 80.000 frank in de maand verdienden. Hun gemiddelde leeftijd is 33 jaar (jongste 18 en oudste 62). Zij hadden van 0 tot 6 kinderen, hun leeftijd variërend van 1 maand tot 18 jaar.
De duur van hun huwelijk of samenwonen ging van 2 maand tot 28 jaar.
81 % van deze vrouwen waren huisvrouwen.
18 % waren vreemdelingen. 80 % kwamen uit de Brusselse agglomeratie.
Na het schuilhuis ging er 42 terug naar hun echtgenoot of vriend, 22 % is zelfstandig gaan wonen, 12 % ging naar vrienden of
familie, 24 % is vertrokken zonder bericht achter te laten.
De vrouwen kwamen het bestaan van het vluchthuis te weten langs verschillende instanties of personen : 8 langs de politie, 5 langs de rijkswacht, 3 door dokters, 10 door ziekenhuizen, 15 door sociale diensten, 5 langs O.C.M.W.’s, 4 langs vrouwenhuizen, 14 door de massa media, 4 door vrienden, 1 via jeugdbescherming, 1 langs een advocaat, 15 via homes. (2 onbekend).
Ingaande tegen wat er vaak beweerd wordt, werd slechts 25 % der vrouwen mishandeld door een man die gedronken had.
Hier treedt het Collectief dus het rapport bij dat dronkenschap eveneens slechts als derde grote oorzaak opgeeft. Het wordt voorafgegaan door financiële moeilijkheden (geldgebrek of twisten over uitgaven) en door seksuele problemen (weigering seksueel verkeer, jaloersheid). Na deze drie volgen dan nog : discussies over de kinderen, werkloosheid, de wens van de vrouw buitenshuis te werken, ongewenste zwangerschap, het eten voldoet de man niet, de vrouw wenst echtscheiding.
Het feit dat zoveel vrouwen na verloop van tijd toch naar hun mishandelende man terugkeren wordt unaniem toegeschreven aan de economische afhankelijkheid.
In het vluchthuis regelen de vrouwen zelf het huishouden. Ze betalen een vaste som per dag voor hun verblijf. De huizen te Brussel en te Leuven weigeren immers elke subsidie (om hun onafhankelijkheid te bewaren, maar ook omdat een voorwaarde tot subsidiëring is dat zij met een afdeling van het ministerie van volksgezondheid moeten samenwerken, wat volgens hen zou inhouden dat geslagen vrouwen « zieken » zijn) en leven bijgevolg grotendeels van giften.
MIJA
Met één van de vrouwen van het Collectief uit Brussel, Mija Symoens, hadden we een gesprek…
— Er zijn wel allerlei cijfersgegevens bekend i.v.m. vrouwenmishandeling, maar nergens heb ik enige aanduiding gevonden over de aard van de huwelijken waarin mishandeling van de vrouw voorkomt ?
Mija
: Ik denk dat het haast uitsluitend gesloten huwelijken zijn. Want in een dergelijke conceptie is de voorwaarde aanwezig : de ongelijkheid tussen de man en zijn vrouw.
— Ook wordt er weinig op ingegaan of het mishandelen van de vrouw voor die man in kwestie een soort van tweede natuur is of het eerder een uitzonderlijk gedrag is dat zich uit, in een soort van stress-situatie ?
Mija
: Het is uitzonderlijk in die zin dat hij zijn vrouw mishandelt, maar voor de buitenwereld overkomt als een zeer zachtaardig iemand, een charmante man. Tegenover zijn vrouw begint het gewoonlijk met één keer, dan een hele tijd niet, maar daarna hoe langer hoe frequenter. En ook hoe langer hoe erger.
— Dus iemand die zijn vrouw slaat is niet iemand die in het dagelijkse leven ook een bruut is, die op straat mensen lastig valt e.d.
Mija
: Absoluut niet.
— Hoe verklaar je dat eigenlijk ? Een soort van schizofrenie ?
Mija
: Tegenover de buitenwereld geldt niet diezelfde relatie als tegenover hun vrouw. Er is geen machtsrelatie tussen die man en de buitenwereld.
— En hij draagt zijn agressiviteit ook niet over op feministen, vrouwenhuizen e.d. ?
Mija
: Nee, tenzij dat we iets doen waardoor hij in zijn belangen geraakt wordt, ik bedoel als wij helpen bij verhuizingen en zo. Maar dan is zijn vrouw erbij en zal hij zijn agressiviteit toch vooral naar zijn vrouw richten.
— Heeft het misschien ook iets te maken met hypocrisie ? Het ophouden van de schijn ? Ik bedoel: het slaan gebeurt dikwijls in aanwezigheid van de kinderen, maar vermoedelijk niet in aanwezigheid van vrienden of zo ?
Mija
: Dat is heel uitzonderlijk. En als het gebeurt is het dan gewoon één slag of zo, geen verdere mishandeling, zoals wel binnenskamers gebeurt. Maar ik denk niet dat hij een façade wil ophouden als zou zijn huwelijk toch geslaagd zijn, ik denk zelfs dat dit gewoon niet in zijn hoofd opkomt.
VERKRACHTING
— Zijn mishandelende mannen ook overspelig ?
Mija
: Dat weet ik niet, daar bestaan geen gegevens over.
— Er wordt de laatste tijd ook dikwijls gesproken over verkrachting binnen het huwelijk. Ik neem aan dat daarmee een zeer nauwe relatie bestaat ?
Mija
: Ja, mishandelen gaat dikwijls gepaard met verkrachting. Het is ook zo dat het meest mishandeld wordt in de keuken, maar het ergst in de slaapkamer. Vrouwen vertellen ons dat het dikwijls gebeurt dat zij beneden worden afgeranseld en daarna mee naar boven worden gesleurd waar de man met hen vrijt, wat er in feite op neer komt dat het een pure verkrachting betreft.
– Een « pure verkrachting » is er eigenlijk één waarbij de seksualiteit helemaal geen rol speelt, zouden we dat hier dan ook zo kunnen stellen of wordt de man door het slaan seksueel opgehitst ?
Mija
: Ik weet het niet. Verkrachting is een gewelddaad, is geen seksuele daad. Het kan dus wel zijn dat die man opgehitst is, maar het feit dat hij haar néémt is een pure gewelddaad, Het heeft niks met seksualiteit te maken, zeker niet voor de vrouw. Misschien in zijn verknipte geest…
— lk stel die vraag vooral omdat in pornografie en pornofilms dikwijls het sadomasochisme wordt benadrukt, zodat men zich kan afvragen of een opener maatschappij op dat gebied voor dergelijke problematlek remmend of positief zou werken ?
Mija:
lk denk dat het daar niks mee te maken heeft. Dan verwar je immers weer de seksuele daad met de gewelddaad. ’t Is niet omdat seksualiteit vrijer wordt beleefd, dat dit wegneemt dat die man tegenover die vrouw geweld pleegt. Vrouwenmishandeling komt ook voor bij “progressieve” mensen, hoor.
FEMINISME
– Op de persconferentie gegeven n.a.v. de publicatie van het rapport heb ik de volgende merkwaardige zin genoteerd : “Vrouwenmishandeling is geen feministisch probleem maar wel een probleem van emancipatie. Het heeft er wel de schijn van een feministisch probleem te zijn, maar dan gewoon wegens een gebrek aan interesse bij de mannen en bij de overheid”. Zijn de feministen in Duitsland, die met hun actie “Frau schlag zurück” de rollen omkeren, dan verkeerd ? Moet je m.a.w. trachten de man zachtaardiger te maken of de vrouw weerbaarder ?
Mija :
Ik denk dat je moeilijk kunt opteren voor het een of voor het ander. Ik vind het van de ene kant goed dat die vrouwen zouden terugslaan, want dat is geen rollen ornkeren maar pure zelfverdediging, maar van de andere kant moeten de twee federaties ook werken aan preventie, aan de maatschappelijke oorzaken die aan de basis liggen van vrouwenmishandeling. De opvoeding van de jongetjes b.v.
– Maar vind je die twee strekkingen eigenlijk niet terug binnen de feministische beweging ? Zou men niet kunnen stellen dat er enerzijds feministen zijn die de vrouw “mannelijker” zouden willen maken en anderzijds sommigen de man “vrouwelijker” ?
Mija:
lk zou niet stellen dat dit twee strekkingen binnen het feminisme zijn. Je hebt natuurlijk wel het femirisme en de emancipatie. Maar binnen het feminisme is de voornaamste strekking nu de “androgynie”, d.w.z. dat zowel de positieve mannelijke als de positieve vrouwelijke trekken ontwikkeld worden. lk vind het in die zin toch goed dat die opvangtehuizen in handen zijn van feministen en niet van gemeenten e.d. Ik denk niet dat het nodig zal zijn dat dit altijd zo zal blijven, maar in het begin vind ik het wel nodig. OCMW’s e.d. zouden dat m.i. nogal paternalistisch aanpakken.
TABOE
— Naast jou hadden we ook mishandelde vrouwen zelf uitgenodigd voor dit gesprek. Deze hebben het echter laten afweten omdat ik een man ben. Dat vind ik wel enigszins alarmerend. Waarom worden b.v. de man in kwestie of alleszins andere — meer zachtaardige — mannen niet bij de therapie betrokken ?
Mija :
Bij sommige vrouwen kan mishandeling door hun man wel tot mannenhaat in het algemeen leiden, maar niet bij de meeste. Wel zijn ze het een beetje beu en hebben het liefst voor een hele tijd niets meer met een man te maken. Maar wat die therapie betreft : wij vinden niet dat de vrouwen die bij ons komen een therapie nodig hebben. Als er iemand een therapie zou nodig hebben dan is het de man die mishandelt. Maar wij hebben gewoon gekozen, hé, en wij hebben gekozen voor de vrouwen.
— Misschien een essentiële vraag : u vindt dus dat er geen “therapie” nodig is maar u doet toch “iets”, u doet toch meer dan gewoon onderdak verschaffen ?
Mija :
Wij spreken met hen. En ze spreken ook onder elkaar en dat heeft waarschijnlijk het meest therapeutische effect. Al die vrouwen die daar komen hebben allen dezelfde ervaring gehad en kunnen er voor het eerst in hun leven over spreken zonder dat ze zich hoeven te schamen. Wij hebben die vluchthuizen o.a. ook opgericht omdat zij tot dan toe terecht
kwamen in homes waar ook vrouwen met andere moeilijkheden zaten, prostituées, ongehuwde moeders, alcoholisten e.d. Met als gevolg dat het daar heel moeilijk was om gesprekken op gang te brengen.
– De onmondigheid van een geslagen vrouw lijkt wel een constante te zijn, daarmee bedoel ik dat een vrouw die haar streng kan trekken, die zal het niet zo vlug gebeuren ?
Mija:
Ik wil niet zeggen dat die vrouwen onmondig zijn maar dat ze tot nu toe geen gelegenheid hebben gehad om daarover te praten. Als ze er iets over zeiden tegen vrienden of zo, dan kregen ze als antwoord “dat kan toch niet, zo’n charmante vent” of “denk aan de kinderen, red je huwelijk”. Men kan er dus met niemand over praten, het is iets dat je moet dragen in stilte.
Zoals zo dikwijls is het hier bijgevolg ook zo dat het doorbreken van het taboe reeds inhoudt dat het probleem voor een stuk is opgelost. Maar er valt wel nog een hele weg af te leggen!

Referentie
Ronny De Schepper, Handen af van de vrouw, De Rode Vaan nr.29 van 19 juli 1979

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.