Zoals trouwe lezers weten, heb ik weinig overgehouden aan de periode dat ik heb lesgegeven. Maar soms zijn er zaken die toch in een alledaagse conversatie opduiken. Daarom is het goed om sommige zaken als “bewijs” achter de hand te houden. Zoals bijvoorbeeld deze bijdrage over “beeldspraak”.

Definitie: “Men spreekt van beeldspraak als iets vergeleken wordt met of vervangen door de naam van iets anders.”
B.v. “Weer gaat de wereld als een meisjeskamer open” (Rodenko)
Beeldspraak kan door veelvuldig gebruik afslijten, zij wordt dan tot een cliché.
B.v. “De nacht spreidt zijn vale vlerken over het aardrijk uit.”
Men spreekt van bombast las het beeld niet past bij het object (als het vals, onzuiver, overdreven… is).
B.v.: in een stuk over een plaatselijk beatgroepje dat telkens op het punt staat uiteen te vallen, maar toch op het nippertje weer gered wordt, schrijft Jan Segers: “De feniks verrees ten tweeden male uit zijn as.”
SOORTEN
We onderscheiden twee groepen:
– de beeldspraak berust op overeenkomst (b.v. “de dood komt als een dief in de nacht”): metafora;
– de beeldspraak geschiedt niet op grond van overeenkomst, doch op grond van een andere betrekking: metonymia.
§1.Metafora
1.DE VERGELIJKING MET “ALS”
Het te vergelijken object en het beeld worden beide genoemd en verbonden door “als” of “zoals”.
b.v. “De zon speelt aan mijn voeten als een ernstig kind” (Rodenko)
Het verbindingswoord “als” kan ook worden vervangen door een combinatie met “van” of door een genitief:
b.v. een reus van een vent = een vent als een reus
Een zeer breed uitgewerkte als-vergelijking is een homerische vergelijking:
b.v. “Zoo als de adem des winds jaagt ’t kaf door den heiligen dorschvlegel
Onder het schudden der wan, als de blonde Demeter de graanvrucht
Zuiverend scheidt van het kaf, dat verstuift voor den blazenden luchtstroom;
Dan hoopt ’t witte gestuif zich van onderen saam op den bodem;
Aldus werden d’Achaiërs bedekt en als wit door de stofwolk…” (Homeros vertaald door Vosmaer)
2.DE ASYNDETISCHE VERGELIJKING
Het te vergelijken object en het beeld staan zonder enig verbindingswoord naast elkaar: de lezer moet de elementen zelf met elkaar verbinden (buitengewoon suggestief!)
b.v. “In ondiep water, in het grauwe dagen,
Ontwaakt de ziel, een afgedreven boot,
Die stuurloos aan den diepen stroom ontdragen
Den bodem der bewustheid stoot” (P.C.Boutens)
3.DE EIGENLIJKE METAFOOR
Het te vergelijken object wordt vervangen door het beeld.
b.v. “Het kleine vee, dat de lucht afweidt” (Gorter) d.i. de wolken
4.DE ALLEGORIE
Een volgehouden metafoor
b.v. “Scheepspraet ten overlijden van Prins Maurits” (Huygens)
“Den Biëncorf der H.Roomsche Kerke” (Marnix van Sint-Aldegonde)
“Palamedes” (Vondel)
“Jan, Jannetje en hun jongste kind” (Potgieter)
5.DE PERSONIFICATIE
Abstracties of levenloze dingen worden voorgesteld als levende wezens.
b.v. “Achter de wuivende duinenlijn
Stoeien de wind en de wilde zee” (P.C.Boutens)
6.DE SYNESTHESIE
berust op het verbonden zijn van de indruk van een bepaald zintuig met die van een ander zintuig
b.v. Schetterende kleuren (auditief-visueel)
Schitterende klanken (visueel-auditief)
Bittere woorden (smaak-gehoor)
De groene koperen klank van mijn spot (Lodewijk van Deyssel)
Een koele sneeuw van tonen leek te vallen (Anthonie Donker)
Het klinkt zo groen in de lentestruiken (Pierre Kemp)
§2.Metonymia
We spreken van metonymia als het noemen met een andere naam niet geschiedt op grond van overeenkomst, doch op grond van een andere ‘relatie’:
– zoals het materiaal en het voorwerp dat van dat materiaal gemaakt is
b.v. “schiet ik voort op het staal” (Clara Eggink): staal = schaats
– het voorwerp dat iets bevat en de inhoud
b.v. “geef me nog maar een kopje” (koffie)
– de maker en het gemaakte voorwerp
b.v. “hij bezit een prachtige Picasso” (schilderij)
– het geheel en het onderdeel
b.v. “Nederland verloor met 2-0” (het elftal)
“even de neuzen tellen” (aanwezigen): synecdoche of pars pro toto

Ronny De Schepper

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.