Vandaag is het 135 jaar geleden dat The Ringling Brothers (die echt wel broers waren, kijk maar eens naar bovenstaande foto: ze zijn nauwelijks van mekaar te onderscheiden) hun beroemde circus hebben gesticht.

In het begin van vorige eeuw werden de eerste bioscopen, de zogenaamde “nickelodeons”, vooral geïnstalleerd in foortenten, met als naaste buur en concurrent het vanouds populaire circus. Het opwindende circusleven dook ook geregeld op als hoofdthema of als achtergrond voor filmscenario’s.
In navolging van het circus bezat het nieuwe filmmedium eigen clowns. Grote en legendarische komieken uit die tijd wisten mensen massaal te bekoren. Het beste voorbeeld is wellicht Charlie Chaplin met “The Circus”. Andere voorbeelden zijn Max Linder, Red Skelton, Danny Kaye, Jerry Lewis en de Marx Brothers. Daar staat tegenover dat er verrassend weinig documentfilms werden gedraaid over beroemde clowns. Bekende uitzonderingen zijn “Au revoir, monsieur Grock” van Pierre Billon uit 1948 of een documentaire over “Het circus van Moskou” waarin de clown Popov centraal staat.
Een ander klassiek thema dat meermaals werd gebruikt, was dat van de grote acrobaat, die ten onder gaat aan zijn liefde voor een mooi burgermeisje. “Ivan, ik kan je niet missen, maar hopelijk mis jij me wel.” (Corry Brokken, De Messenwerper)
Zeer extreem hierbij is de film “Freaks” van Tod Browning. Hier komt ook de tegenstelling arm-rijk of beter nog marginaliteit-burgerlijkheid aan bod, net zoals in een beroemde aflevering van The Simpsons over “carnival people”.
In de jaren dertig kwam het variété in de film aan bod. Het duurde tot 1938 alvorens onze landgenoot Jacques Feyder met “Les gens du voyage” erin zou slagen het romantische beeld van het circusleven te doorprikken.
Tijdens de oorlogsjaren laten de productiemaatschappijen de grote idealen zien in diverse circusfilms of in producties met het circus als achtergrond (in “Foreign correspondent” van Hitchcock b.v.). Zelfs Walt Disney schikt zich hiernaar met de tearjearker “Dumbo”.
15 ringling bros and barnum and baileyPas na de Tweede Wereldoorlog worden de grote en meest bekende circusfilms gedraaid, dikwijls onder leiding van bekende regisseurs en met medewerking van beroemde filmsterren. Het bekendste voorbeeld hiervan is “The greatest show on earth” van Cecil B.De Mille uit 1953. De film speelt zich af in het gesloten wereldje van een groot cricus. Brad Braden, de ruige manager (Charlton Heston), runt het circus op een keiharde manier, zelfs ten koste van zijn liefde voor de trapeze-artieste Holly (Betty Hutton). De komst van de beroemde trapezewerker “The Great Sebastian” (Cornel Wilde, die in 1936 nog deel had uitgemaakt van de Amerikaanse schermploeg op de Olympische Spelen van Berlijn) brengt een extra-attractie bij het circus doordat Holly en Sebastian aan de trapeze tegen elkaar opbieden. Sebastian is zo’n typische Franse charmeur (hij heeft blijkbaar model gestaan voor de bowling-lesgever van Marge Simpson). Als hij een ongeluk heeft aan de trapeze wordt zijn arm blijkbaar door een amateur in elkaar gestoken, maar de “geheimzinnige” clown Buttons (James Stewart), die nog niemand zonder zijn geschminkte gezicht heeft gezien, heeft daar misschien wel een oplossing voor. Na een groot treinongeluk moet hij echter reeds aan de slag met Brad, waardoor hij wordt ontmaskerd door een aanwezige detective en we er het raden naar hebben of het ooit nog goed komt met Sebastian. Kortom, een scenario dat rammelt aan alle kanten en enkel tot doel heeft de “grandeur” van het gecombineerde circus van Barnum en de Ringling Brothers in de verf te zetten.
Als beste circusfilm wordt daarom meestal “Trapeze” van Carol Reed uit 1956 geciteerd. Burt Lancaster, Tony Curtis en Gina Lollobrigida maken er wel een fijne filmervaring van. Een film met dezelfde titel uit 1894 (zonder credits uiteraard, zoals dat in die tijd nog de gewoonte was) is wellicht de oudste film uit het genre.
Burt Lancaster was trouwens goed op zijn plaats in deze film, want hij was oorspronkelijk begonnen in het circus samen met zijn collega Nick Cravat als het acrobatenduo “Lang and Cravat”. Met Cravat zou hij trouwens ook een hoofdrol vertolken in “The Crimson Pirate” uit 1952.
“Wat Burt Lancaster kan, kan ik ook” was lange tijd (ten onrechte) het motto van Victor Mature. In 1959 kreeg hij dan ook de hoofdrol toegewezen in “The Big Circus” van Joseph M.Newman. Mature speelt hierin de rol van Hank Whirling, de baas van het Whirling Circus. Als ze in geldnood zitten, kan hij aan een sponsor geraken op voorwaarde dat hij financieel expert Randy Sherman (Red Buttons) aanvaardt als pottenkijker. Daar heeft Whirling geen problemen mee, maar als die Sherman ook nog Helen Harrison (Rhonda Fleming) meebrengt, komt er wél herrie van. Bovendien heeft hij af te rekenen met een saboteur. Ik heb de film nog niet gezien maar het zou me niet verbazen mocht dit Vincent Price zijn. Tenzij het Peter Lorre is, die eveneens op de rolverdeling voorkomt. De scenarist van deze film is Irwin Allen, die later vooral bekend zou worden met rampenfilms als “The towering inferno” en “The Poseidon adventure”.
In 1964 volgde dan “The magnificent showman” van Henry Hathaway. Deze film gaat over circuseigenaar Matt Masters, die als ik me niet vergis echt heeft bestaan (rol helaas gespeeld door John Wayne) en die op zoek gaat naar de moeder van een meisje dat aan hem is toevertrouwd nadat haar vader (één van de circusmensen) zelfmoord had gepleegd. Dat meisje wordt gespeeld door Claudia Cardinale en haar moeder door Rita Hayworth. Sindsdien zijn er geen specifieke circusfilms meer gedraaid, dacht ik, al is er natuurlijk wel het bijzondere “Roselyne et les lions” van Jean-Jacques Beineix uit 1989. Vooral de finale is vanuit alle hoeken bekeken ongelooflijk erotisch geladen (met een formidabele Isabelle Pasco), een ultiem samengaan van eros en thanatos, omwille van de aanwezigheid van de leeuwen uiteraard…

20 roselyne et les lions21 Achteraanzicht van Isabelle PascoReferentie
Kris Naudts, Bibliotheek belicht circus in de film, De Gentenaar, 20/12/1996

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.