Wie een artikel over Radio Toestel in Gent of Radio Clare in Tongeren zou beginnen met een historiek van de fameuze piratenzenders in de Noordzee (Caroline, Veronica enz.), zou terecht voor krankjorum worden versleten. Radio Contact daarentegen ligt helemaal in de lijn die loopt van Radio London over Veronica naar Mi Amigo, de vertrossing op grote schaal dus. Toch worden Toestel en Contact vaak onder dezelfde noemer behandeld, de zogenaamde « vrije radio’s ». Uit wat volgt zou moeten blijken dat een dergelijke begripsverwarring heel nefaste gevolgen kan hebben wanneer er over legalisatie en doorbreken van het BRT-monopolie dient te worden gesproken. Daarom hanteren wij voor Clare, Toestel, radio Sylvania uit Tienen e.d. liever het begrip « lokale radio », radio uit het volle leven dus, terwijl Contact c.s. enkel luistert naar de klank van het geld (via al dan niet bedekte reclame b.v.). Zij plegen een hold-up op uw gezond verstand. U heeft te kiezen : uw geld of uw leven.

KORTE HISTORIEK
Wie het belang van het onderscheid tussen vrije en lokale radio niet inziet, kunnen we verwijzen naar het voorbeeld van Italië. Het is daar dat de eerste « vrije zenders » het hoofd opstaken. Zonder onderscheid dus, commerciële, lokale, politieke, ze trokken allemaal aan één zeel : het monopolie van de RAI moest worden doorbroken.
In 1976 was het dan zover. De RAI verloor op slag 35 % van zijn publiek, de alternatieve zenders leefden in een euforie. Nu, vijf jaar later, liggen de kaarten helemaal anders. Terwijl de commerciële zenders via een machtsgreep op de vaak laagste instincten van de mens (denken we maar aan de pornozenders b.v.) een reële concurrent van de staatsradio en -televisie zijn geworden, zijn de alternatieve zenders op sterven na dood. Zij hebben de keuze : commerciële toegevingen doen of verdwijnen…
Het lot van zowel vrije als lokale zenders loopt dus parallel met de beleidsvisie bij de staatszender. Vandaar dat het in ons land een « communautaire aangelegenheid » is.
Sedert 1960 (de wet Harmel) hebben de BRT en de RTB immers raden van beheer die onafhankelijk van elkaar zijn en zij varen bijgevolg elk een eigen koers. De RTB, misschien psychologisch te verklaren omdat deze van oudsher veel concurrentie ondervindt van RTL en Franse zenders, heeft aan zijn monopoliepositie nooit zwaar getild, zodat daar zowel de eerste strijdzender (Radio Eau Noire van Couvin in 1977 uit verzet tegen de aanleg van een stuwdam) als de eerste studentenzender (Radio Louvain-la-Neuve) is te situeren.
Zowel strijdzenders als studentenzenders vallen onder de noemer « lokale onafhankelijke radio ». Maar evenzeer is het in het Franstalige landsgedeelte dat de vrije, commerciële zenders het meest tot bloei zijn gekomen (als we dus de piratenzender Mi Amigo, overigens niet op Belgische bodem gevestigd, niet meetellen). Radio Contact b.v. is theoretisch tweetalig, maar de Vlaamse tak is gewoon een flauwe doorslag van zijn Franse grote broer.
In Vlaanderen is echter steeds streng opgetreden zowel tegen lokale als tegen vrije radio’s (inbeslagname of vernietiging van de apparatuur door BOB of rijkswacht, aanhoudingen enz.). Als er van overheidswege dan al geen onderscheid werd gemaakt tussen de twee, dan hadden in feite de lokale zenders toch van de repressie het meest te lijden omdat de commerciële stations van de gerechtelijke acties vaak gebruik maakten om de schuld in de schoenen van de onafhankelijken te schuiven. Zij waren agitatoren, subversieven enz. die het « deftige » werk van onschuldige radiominnaars ondermijnden zogezegd.
POLITIEKE BINDINGEN
Wie iets dieper graaft, weet wel beter. De mythe van de « vrije » radio is dan vlug doorprikt. Achter dat « vrije » staat kapitaal en dat geld heeft een kleur. Blauw meestal. Zo zijn de banden van Radio Contact met liberale politieke mandatarissen geen geheim meer (zie ook in r.v. nr. 8).
Dat weet men ook in de christelijke arbeidersbeweging. In het wekelijkse radio- en televisierubriekje van « De Volksmacht » schrijft « Kijker » (op 6 maart 1981) : « In werkelijkheid gaat het om niets dan om gedeeltelijk politieke en hoofdzakelijk commerciële belangen. Net als het beschamend pleidooi voor nog meer Vlaamse plaatjes in de radio… Alleen maar een poging om het amusementsniveau nog wat lager tegen de grond te duwen, om nog gemakkelijker geld te verdienen. Een van de gruwelijkste voorbeelden is Radio Contact, waar een geestelijk evenwichtig mens ziek van wordt. Geloof mij maar, als ik beweer dat alle theorie die er (tot in het parlement toe) rond wordt verkocht, niets anders is dan boerenbedrog ».
Radio Contact heeft overigens een sterke zender die het hele land kan bestrijken, geeft programmabulletins uit (die « Het Laatste Nieuws » natuurlijk gretig afdrukt) en geeft nu reeds publiciteit (zij het dan in de vorm van prijsvragen waarbij de firma’s die de prijzen ter beschikking stellen weelderig in de bloemetjes worden gezet).
Lijnrecht daartegenover staat de Vereniging ter Bevrijding van de Eter (VEBE) waarvan de lokale, onafhankelijke radio’s deel uitmaken. Het strikt lokale karakter (dus aanvullend op de BRT-uitzendingen en niet concurrentieel) wordt hierbij in een gedragscode vastgelegd, evenals de verbinding om geen publiciteit te geven of commerciële of politieke banden te hebben.
LEGALISATIE
Moeizaam komen nu ook de onderhandelingen op gang met het ministerie van Nederlandse Cultuur waar de VEBE een depenalisatie en een legalisatie van de lokale radio’s voorstaat. Ook van diverse andere zijden worden hiervoor voorstellen ter tafel gelegd. Zonder nu op de details in te gaan kunnen we hieruit toch een aantal krachtlijnen naar voren schuiven.
Zo zou het aanvullende karakter van de lokale zender kunnen worden onderstreept door in de raad van onafhankelijke radioverenigingen, waarvan onvermijdelijk de oprichting gepaard zal gaan met een eventuele legalisatie, ook een vertegenwoordiger van de BRT op te nemen. Verder is hier een pariteit tussen politieke mandatarissen van diverse ideologische en filosofische strekkingen en vertegenwoordigers van de verschillende zenders aangewezen. Op die manier kan er ook aan subsidiëring worden gedacht, zonder dewelke een effectieve onafhankelijkheid onmogelijk is. Deze raad zou tevens ook de aanvragen tot erkenning kunnen behandelen (evenals natuurlijk eventuele schorsingen) en de golflengten die door de RTT ter beschikking worden gehouden en al wat daarbij komt kijken (reikwijdte, uurregeling enz.).
Onafhankelijke zenders zouden — om een erkenning te bekomen — zich moeten bewust zijn van hun sociale en cultureel vormende taak en natuurlijk van hun informatieve verplichtingen ten opzichte van de plaatselijke bevolking. Ook de gedragscode die VEBE nu uit vrije wil onderschrijft zou kunnen worden gewettigd.
Censuurmaatregelen zijn uiteraard uit den boze, net zoals dit op het huidige ogenblik bij de BRT ook het geval zou moeten zijn… De overheid zou wel moeten instaan voor de lonen van het personeelskader en de technische uitrusting.
EN BRT 2 ?
Een vraag waar we eerlijk gezegd zelf niet helemaal het antwoord op weten is de relatie met BRT 2. En omdat we het zelf niet wisten, legden we ze maar voor aan een charmante medewerkster (C.M.) van Radio Toestel.
Duidelijk onder druk van het fenomeen lokale radio besteedt men op BRT 2 de jongste tijd veel meer aandacht aan wat specifiek in de regio gebeurt, zowel op sportief, cultureel of sociaal vlak. Vindt men dit in kringen van lokale radio een positief feit en zo ja bestaat dan de mogelijkheid dat in geval van algehele genoegdoening de lokale zendstations zichzelf zullen opheffen ?
O.M. : « Op zichzelf zijn we zeker niet tegen een dergelijke evolutie gekant, maar het is totaal uitgesloten dat een gewestelijke zender van BRT 2 de functie van een lokale radio zou kunnen overnemen, daarvoor is de regio die zo’n BRT-zender dient te bestrijken nog veel te groot. Van opheffing kan dus geen sprake zijn, wel van samenwerking vooral op het gebied van de infrastructuur. Dit echter op voorwaarde dat iedereen die dat wil aan het woord kan blijven komen ».
Hiermee raken we inderdaad een tweede twistpunt aan : het nieuws op de BRT wordt gefilterd en noodzakelijkerwijze vallen er dus nogal wat organisaties uit de boot, waaronder ook vele progressieve verenigingen. Zien de lokale zenders het dan als hun taak om alle mogelijke organisaties zendtijd af te staan om trakten voor te lezen of iets dergelijks ?
C.M. : « Het voorbeeld dat u geeft — trakten aflezen — is bepaald slecht gekozen. Wel is het zo dat bepaalde groeperingen zich kunnen voorstellen, b.v. naar aanleiding van een manifestatie die ze inrichten en dat kan dan inderdaad soms zijn onder de vorm van een programmaatje door henzelf gemaakt. Het is natuurlijk moeilijk om een onderscheid te maken tussen zo’n voorstelling en strikt politieke propaganda. Als b.v. de PVV-jongeren hun manifest willen komen voorlezen, kunnen we dat niet toestaan. Wij wenden ons meer naar sociaal gerichte organisaties».
Hoe het ook zij, via de lokale onafhankelijke radio’s is het mogelijk de uniformisatie, de stijleentonigheid van de bestaande radiocodes te doorbreken en een andere dan de doorsnee-cultuur aan bod te laten komen. Dat zegt ook Jon Goubin in een persmededeling verspreid door het Masereelfonds-Temse ter gelegenheid van een debat over dit onderwerp (op 24 april).
« In vele gevallen », gaat Jon verder, « is het doel de mythe van de vrije informatie te doorprikken en te overstijgen door zelf verzwegen of vervormde informatie te brengen. De luisteraar moet uitzender worden ».
« Wat de toekomst is van de « vrije » radio is nog lang niet duidelijk. Er zal in elk geval moeten worden gekozen : vrije commerciële radio of lokale onafhankelijke radio, vrijemarktradio of gemeenschapsdienst. Hoe dan ook het doorbroken BRT-monopolie zal wel niet meer gelijmd geraken
».

Referentie
Ronny De Schepper, Vrije radio: nee; lokale radio: ja, De Rode Vaan nr.11 van 1981

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

Deze site gebruikt Akismet om spam te bestrijden. Ontdek hoe de data van je reactie verwerkt wordt.