Fons Mariën las “Icarië” van Uwe Timm (foto Lesekreis, via Wikipedia).

Dit is een boek van de succesvolle Duitse schrijver Uwe Timm. Het speelt zich af in Duitsland, aan het einde van WO II en de eerste maanden nadien. Centraal staat de jonge Amerikaanse officier Michael Hansen, die van Duitse afkomst is en dus goed de taal spreekt. Mede daarom krijgt hij de opdracht om in de buurt van München onderzoek te doen naar het eugenetisch werk van dr.Alfred Ploetz, die tijdens de oorlog overleed. Die arts deed onderzoek in het kader van de rassentheorieën van de nazi’s.
Hansen speurt een zekere Wagner op, een oude man die Ploetz lang gekend heeft en die als overtuigde sociaal-democraat zelfs in Dachau gezeten heeft. Eind negentiende eeuw was de jonge Wagner actief in een links groepje, waarvan toen Ploetz nog deel uitmaakte. Zij reisden toen samen naar de Verenigde Staten, om er een commune te bezoeken. Die commune ging terug op het Icarië-project, genoemd naar het boek ‘Reis naar Icarië’ (1840) van de Fransman Etienne Cabet. Die stelde zich een utopische, christelijk-communistische gemeenschap voor en richtte die op in de VS. Wagner en Ploetz kwamen teleurgesteld terug van hun reis en gingen daarna ideologisch andere richtingen uit.
Hansen heeft een aantal gesprekken met de oude Wagner, over ideologie, dergelijke communes, de Duitse geschiedenis na WO I, de weg die Ploetz opgegaan was met zijn doktersstudie en steeds toenemende belangstelling voor eugenetica en de rassentheorieën van de nazi’s.
Parallel hiermee loopt het verhaal van het leventje van Hansen, die met collega George een villa aan een meer betrekt, een cabriolet confisqueert en verliefd wordt op de jonge Duitse weduwe Molly…
Het gegeven van dit boek geeft me een beetje een déjà-lu-gevoel, na het boek ‘Gunzenhausen’ van Piet de Moor, eveneens over een Amerikaanse officier die na de oorlog Duitsers ondervraagt, een villa betrekt en verliefd wordt op een Duitse vrouw. Het boek ‘Gunzenhausen’ is echter een reconstructie van een fase uit het leven van de (later beroemde) auteur J.D.Salinger, terwijl hier het hoofdpersonage fictief is naar mijn indruk.
Interessant is wel dat hier een inkijk wordt gegeven in de waanzinnige rassentheorieën van de nazi’s en de eugenetica die in die jaren veel aanhangers kent (ook in landen als Zweden en sommige staten van de VS, wat zo goed als onvermeld blijft in dit boek). Heel concreet is dat evenwel niet uitgewerkt en de gesprekken tussen Hansen en Wagner meanderen langs verschillende onderwerpen, zowel ideologische (b.v. de Icarische communes), historische als persoonlijke (Wagners liefde voor Anita, die dan voor Ploetz als echtgenoot kiest).
In zijn geheel is dit boek interessant omdat het een licht werpt op een misschien te weinig bekend facet van de nazi-ideologie. Maar aan de andere kant is dit boek geen meesterwerk, omdat het te veel verschillende onderwerpen behandelt en daarom heel verschillende kanten opgaat.

Fons Mariën

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.