Morgen zal het al vijf jaar geleden zijn dat in Mexico-Stad de Colombiaanse auteur Gabriel García Márquez is overleden. Hij werd 87. Zijn gezondheid was de laatste jaren sterk achteruit gegaan. Toen hij in 1982 de Nobelprijs voor Literatuur kreeg, heb ik voor De Rode Vaan een kort stukje geschreven.

Naar verluidt is de toekenning van de Nobelprijs voor Literatuur 1982 aan Gabriel Garcia Márquez een verrassing te noemen. Dat kan dan toch enkel slaan op Márquez’ relatief jonge leeftijd (54 jaar, een peuter tussen de nobele grijsaards) en zijn relatief geringe productiviteit (tien boeken, maar meestal wel kanjers waaraan hij jaren heeft gewerkt).
Staat daar immers niet tegenover dat het bijna voor de hand lag dat het een schrijver uit Latijns-Amerika zou worden ? In een voorbeschouwing (in het TV-programma « Terloops ») hadden onze Vlaamse schrijvers er nog op gewezen dat zij hoegenaamd niet in aanmerking kwamen, zolang er hier geen revolutie losbrak of iets dergelijks. Dat Márquez dan de voorkeur kreeg op de Argentijn Jorge Luis Borges mogen we misschien wel politiek interpreteren, maar daar zijn we dan toch niet rouwig om.
NUEVO NOVELA
Nochtans zijn er ook literaire redenen om het in Latijns-Amerika te gaan zoeken. Op het oude continent zit de « nouveau roman » immers in een doodlopend straatje, terwijl men zich in de Verenigde Staten vol overtuiging op de « documentary novel » heeft geworpen. De échte impuls voor de romankunst kwam dan ook vanuit de Spaanssprekende delen van de Nieuwe Wereld, waar men van in de jaren zestig kan spreken van de « nueva novela » (nieuwe roman), met naast Márquez vertegenwoordigers als Vargas Llosa uit Peru, Cortázar uit Argentinië en Fuentes uit Mexico.
Alhoewel Márquez als journalist debuteerde (in 1946) heeft hij, zomin als zijn collega’s van de nueva novela, iets gemeen met de « documentalisten » van Noord-Amerika. Integendeel, Márquez is precies tot het schrijven van fictie gekomen (in 1955 met de vrij onopgemerkte roman « Afval en dorre bladeren ») om zich af te zetten tegen de « vergankelijkheid » van journalistiek proza.
Het is de typische paradoks : in zijn journalistiek trok hij veel explicieter van leer tegen bestaande wantoestanden, maar het effect is tegelijk ook minder duurzaam en god weet dat men in Latijns-Amerika duurzaam protest kan gebruiken !
« FASCINERENDE LECTUUR »
Over wat nu precies het literaire belang van Márquez betreft, hadden we een kort telefoongesprek met Prof. Bolckmans, die moderne literatuur doceert aan de Gentse Rijksuniversiteit…
« De boeken van Márquez zijn enorm fascinerende lectuur, omdat daardoor een andere wereld voor ons opengaat. Wij voelen die wereld aan als iets surrealistisch en vaak zien we er symbolische aanknopingspunten in. Als je d’r echter over nadenkt, heb ik de indruk dat we eigenlijk een beetje misleid worden door de exotische atmosfeer. Ik vraag me af of er niet méér realisme inzit dan we op het eerste gezicht zouden vermoeden. Dat kan men natuurlijk alleen maar beoordelen wanneer men de situatie ter plaatse kent.
» Verder heb ik vooral uit “De herfst van de patriarch” onthouden dat zijn literaire techniek niet gemakkelijk overkomt, verwarrend aandoet. En als je dit bij dat zogenaamde surrealisme voegt, dan krijg je wel heel rare combinaties die voor een deel ook afschrikwekkend op het publiek kunnen inwerken.
» Maar tenslotte zou ik ook even iets willen zeggen in verband met de politiek van de Nobelprijsuitdelers. Er wordt daar altijd ontkend dat men een dosering aanbrengt. Déze Nobelprijs is echter toch wel een merkwaardig geval. Het betreft een zeer jonge man in Nobeltermen gezien, zijn oeuvre is heel zeker niet afgesloten, en dan vraag ik me toch af of er bij de toekenning geen doseringselement heeft meegespeeld, enerzijds naar het werelddeel en de taal toe, maar ook naar de politieke instelling en zo meer. Die refleks maakte ik vooral toen ik in een interview iemand hoorde zeggen dat hij Márquez nu niet bepaald de meest voor de hand liggende winnaar vond. Zelfs niet binnen Latijns-Amerika. »
DE KAMPIOEN VAN COLOMBIA
Het is opmerkelijk hoezeer ik mezelf op de vlakte hou wat de appreciatie van het werk van Marquez betreft. En dat had een goede reden: in die tijd had ik nog geen enkel boek van hem gelezen. Ondertussen heb ik, “zoals iedereen”, Honderd jaar eenzaamheid en Kroniek van een aangekondigde dood gelezen, maar ook – en daar ben ik bijzonder fier op want er zullen er niet veel zijn in Vlaanderen die het me hebben nagedaan – De kampioen van Colombia, een boek over de (op het moment van Marquez’ dood nog levende) wielrenner Ramon Hoyos Vallejo die van 1953 tot en met 1956 en dan nog eens opnieuw in 1958 de Ronde van Colombia op zijn naam heeft geschreven.
Op dit moment ben ik “Ontvoeringsbericht” aan het lezen uit 1996. Het is een boek dat tussen de twee genres staat: het wordt gepresenteerd als een roman, maar eigenlijk is het een reportage over de talrijke executies en ontvoeringen door het drugskartel van Pablo Escobar destijds. Marquez vond het blijkbaar zijn verdomde plicht om in deze belangrijke materie een standpunt in te nemen. Ik lees het dan ook meer voor zijn documentaire waarde, want het is in niets te vergelijken met het echte literaire werk van Marquez. Ik weet zelfs niet of ik het wel helemaal ga uitlezen…

Referenties
Veerle Beel, Gabriel Garcia Marquez achterna, Het Nieuwsblad 31 oktober 1989
Ronny De Schepper, De ultieme frustratie van de journalist, De Rode Vaan nr.44 van 1982
Ronny De Schepper, Koffie, coureurs en coke in Colombia, De Rode Vaan nr.27 van 1988
Pierre Maury, Douze nouvelles du déracinement, Le Soir 7 april 1993
Guy Posson, Garcia Marquez in zijn labyrint, Standaard der Letteren 27 mei 1989
Guy Posson, Liefde en bezetenheid, zoals gewoonlijk, Standaard der Letteren 21 mei 1994
Barber van de Pol, De eenzaamheid van Gabriel Garcià Màrquez, Snoecks 84
Hildegard Vermeiren, Bolivar: kroniek van een agonie, Standaard der Letteren 27 mei 1989
Mark Vlaeminck, Le Marquez nouveau: pure epiek, De Standaard 27 augustus 1994
Cees Zoon, De laatste zeven maanden van een afgetakelde held, De Morgen 14 april 1989

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.