Het zal morgen ook al vijf jaar geleden zijn dat de Franse schrijfster Régine Deforges op 78-jarige leeftijd is overleden aan een hartaanval. Zij werd vooral bekend met de romancyclus De blauwe fiets waarvan sinds 1983 zo’n tien miljoen boeken zijn verkocht. Mijn vrouw, die graag boeken van lange adem leest, heeft van deze trilogie genoten (het boek is ook verfilmd met Laetitia Casta in de hoofdrol), maar zelf ben ik er nog niet aan toe gekomen. Wel heb ik enkele erotische werken van Régine Deforges gelezen. De socialistische president François Hollande roemde Deforges in een reactie op haar dood als een rebel die zich met hartstocht voor het feminisme en de strijd tegen taboes heeft ingezet. Behalve erotische literatuur schreef Deforges ook de onvermijdelijke kookboeken.

05“Si semblables et si différentes… Pauline Réage, c’est le secret, la retenue, la clandestinité. Régine Deforges, c’est le bruit, l’éclat, la provocation.” Aldus de flaptekst van “O m’a dit”, een in 1975 in boekvorm verschenen interview met Pauline Réage, de auteur van “Histoire d’O”, afgenomen door Régine Deforges.
Over Pauline Réage lezen we op de omslag: “Il n’est pas très important de connaître son identité. L’auteur d’Histoire d’O et d’Une fille amoureuse ne la révèlera jamais. Il est trop tard. ‘Les images, les rêves m’ont quittée,’ dit-elle. ‘J’ai écrit pour un homme qui est mort, et moi je mourrai bientôt. Je n’ai plus guère de temps pour m’expliquer.” Daarom dus dit lange interview, en ook omdat het Deforges was die het afnam. Réage zou immers verklaard hebben dat de mooie Deforges (bij interviews laat ze net als Emmanuelle Arsan naaktfoto’s van zichzelf afdrukken) er eigenlijk zo uitziet zoals zijzelf er zou moeten hebben uitgezien. Bovendien zou ze ook de moed moeten hebben gehad die Deforges wel had om openlijk met erotische werken uit te pakken. “Eigenlijk ben jij Pauline Réage,” zegt Réage, die zich enige tijd later dan toch “outte” als zijnde Anne Desclos, beter bekend onder haar “andere” literaire pseudoniem, Dominique Aury.
Régine Deforges, “libraire passionnée”, zoals ze zich graag laat noemen, startte in 1968 inderdaad met haar eigen uitgeverij, “L’Or du Temps”, gewijd aan erotische literatuur. Daarvan had ze vooraf in datzelfde gezegende jaar al een catalogus gepubliceerd onder de titel “La conquête du sexe”. Het eerste werk dat ze publiceerde, “Irène”, een erotisch verhaal uit de jaren twintig zorgde er meteen voor dat ze haar eerste veroordeling opliep. De auteur was hoogstwaarschijnlijk Louis Aragon (*), maar die kwam haar alvast niet ter hulp, evenmin als André Pieyre de Mandiargues later toen ze diens “L’Anglais décrit dans le château fermé” uitgaf (**).
In de jaren zeventig was ze eigenlijk meer met film dan met literatuur bezig (o.a. in samenwerking met Nicki de Saint-Phalle), maar in 1982 kwam ze terug met de oorlogstrilogie “La bicyclette bleue”, die haar, ondanks het soap-karakter, zelfs in literaire kringen enige renommée schonk. Eind 1989 werd ze echter door een Parijse rechtbank veroordeeld wegens plagiaat van “Gone with the wind”. Volgens de rechter werd de algemene structuur van het verhaal, de ontwikkeling van de intrige, talrijke taferelen en zelfs tweederangsfiguren uit het boek van Margaret Mitchell gekopieerd. Dat was niet helemaal ten onrechte, want het boek was precies gestart als een pastiche op het boek van Margaret Mitchell.
Deforges en haar uitgever werden veroordeeld tot het betalen van een boete van 12,5 miljoen Belgische frank, maar dat kon niet echt een probleem zijn, want op dat moment waren er wereldwijd reeds 2,7 miljoen exemplaren van verkocht in achttien talen. Het boek diende volgens het vonnis echter ook uit de handel te worden genomen, maar dat lijkt me niet te zijn gebeurd. Misschien ten gevolge van het beroep dat de uitgeverij had aangetekend. Het is alleszins twijfelachtig dat een passage die in het derde deel van de trilogie werd ingelast, voldoende zou geweest zijn om aan verdere vervolging te ontsnappen. Deze passage (in de Nederlandstalige editie van 1988, p.769) luidt als volgt: “Lach niet, ik ben begonnen te lezen. Een vriendin heeft me een boek geleend, dat geloof ik voor de oorlog al uitgekomen is. Het is het verhaal van een familie met een landgoed zoals wij, behalve dan dat het in het zuiden van de Verenigde Staten speelt tijdens de Burgeroorlog. Het heet Gejaagd door de wind, het is geweldig. Je zou naar Mollat in Bordeaux moeten gaan om dat te kopen.”
Voor het toneelstuk “Uit liefde voor Marie Salat” ging Régine Deforges nog wat meer terug in de tijd, namelijk naar de periode van vóór de Eerste Wereldoorlog. Naar haar eigen zeggen heeft ze nauwelijks iets gefantaseerd en is het verhaal gebaseerd op de liefdesbrieven van twee vrouwen rond de eeuwwisseling, waarbij het opmerkelijk is dat de minst geletterde vrouw in de verhouding het meest vrijgevochten is. Dit stuk werd in 1995 in Vlaanderen opgevoerd door Monika Dumont en Karen Vanparijs (een productie van Theater Malpertuis).
De interesse van Deforges voor deze thematiek was niet nieuw. Toen ze amper zestien jaar was, had ze in haar dorp in Poitou reeds ophef gemaakt door haar verhouding met een vriendin te boek te stellen. Een jongen stal haar dagboek en maakte het openbaar. Régine werd van school gestuurd en moest in het openbaar zich excuseren en al haar dagboeken (dus niet enkel het gewraakte) verbranden. Dat zou haar jaren monddood maken. Nadat ze omwille van een weddenschap met een jongen uit het dorp was gehuwd (en meteen ook een zoon kreeg), vluchtte ze naar Parijs en daar zou ze twintig jaar lang de minnares van de gehuwde Jean-Jacques Pauvert worden. Die zou haar in het uitgeversvak lanceren en samen staken ze elkaar de loef af met vervolgingen. Het is pas na de publicatie van “O m’a dit” dat Deforges zichzelf sterk genoeg vond om de verhouding met Pauvert (van wie ze een dochter had die later eveneens in het uitgeversbedrijf zou stappen) te verbreken en zélf te beginnen publiceren. Met “La bicyclette bleue” werd ze haast meteen een “ster”. Ze werd dus niet langer meer vervolgd, maar kreeg integendeel het Légion d’honneur opgespeld en mochts ze gaan tafelen met womaniser François Mitterand toen die de Gorbatsjovs op bezoek kreeg. Door haar tweede huwelijk met cartoonist Wiaz (met wie ze ook een dochter heeft die actrice is geworden) is ze op een bepaald moment eigenlijk zelfs prinses Wiazemsky geweest. Kortom, een echt Frans sprookje.

Ronny De Schepper

(*) Louis Aragon was een man die meer dan wie ook ervoor gezorgd heeft dat – althans in Frankrijk – de kloof tussen publiek en poëzie gedicht werd, ook al omdat heel wat van zijn teksten werden getoonzet door mensen als Brassens, Ferré of Ferrat, leven en kunst vloeiden bij Aragon immers ineen, iets waaraan zijn lidmaatschap van de PCF wel niet vreemd zal zijn geweest; hij is overleden in 1982.
(**) In het Nederlands vertaald door Herman Pieter Schönfeld Wichers alias Belcampo (1902-1990).

Referentie
Marc-Emile Baronheid, Régine Deforges – L’inconduite, Editions Stock, 1995, 295 blz.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.