Vandaag is het ook al zestig jaar geleden dat Raymond Thornton Chandler, de schepper van Philip Marlowe (“The big sleep”, “Farewell, my lovely”, “The long goodbye”) en de man van de wisecrack (*), is overleden…

Raymond Chandler werd in 1888 in Chicago geboren, maar hij groeit op bij zijn grootmoeder in Londen, nadat hij met zijn moeder daarheen is uitgeweken in 1905, toen zijn vader (een alcoholische bullebak) hen in de steek had gelaten. Zijn grootmoeder en haar zus maken het leven van zijn moeder tot een hel en de kleine Chandler zweert dat hij dergelijke onrechtvaardigheid zal wreken. Dankzij de steun van een welgestelde oom kan hij naar een public school waar hij vooral uitblinkt in de studie van de klassieke schrijvers. Toch is hij volgens die oom voorbestemd om een baantje in de ambtenarij te aanvaarden. Om voor de openbare dienst in aanmerking te komen neemt hij de Britse nationaliteit aan, maar zes maanden later geeft hij er reeds de brui aan om al schrijvend aan de kost te proberen komen. Dat lukt hem niet en daarom keert hij terug naar de VS. Op de boot ontmoet hij de oliemagnaat Warren Lloyd, die hem in artistieke kringen introduceert. Daar ontmoet hij Cissy Pascal, een vroeger naaktmodel. Het is van weerszijde liefde op het eerste gezicht en Cissy scheidt van haar man, maar omdat ze 18 jaar ouder is, weigert Chandlers moeder (die hij heeft laten overkomen) haar toestemming. Ze trouwen pas in 1924, twee weken na haar dood.
Ondertussen heeft Chandler zich ook opgewerkt tot vice-president van Lloyds firma. Toch ligt deze job hem niet echt en als tegengif voor de corruptie, waarmee hij wordt geconfronteerd vlucht hij in drank en sex. Als zijn uitspattingen uit de hand beginnen lopen, wordt hij ontslagen. Het is dan 1932, crisis alom, Chandler is pas 44 en zijn vrouw reeds 62. Toch zal hij haar steeds blijven beminnen en zijn drankprobleem-annex-zelfmoordneigingen zal pas goed de kop opsteken na haar dood. Toch zal hij pas in 1959 sterven en dan nog wel aan een longontsteking. Het onafgewerkte manuscript, “The Poodle Springs Story”, zal pas dertig jaar later door Robert B.Parker worden voltooid (maar dan als “Poodle Springs” tout court). Parker kreeg de zegen van de erven van Chandler omdat hij a.h.w. zijn geesteskind is (al is “zijn” detective, Spenser, toch wel erg gewelddadig). Het merkwaardigste verschil met de andere Marlowe-boeken is dat de detective hierin getrouwd is en dan nog wel met een miljardaire, nl. Linda Loring uit “The Long Goodbye”, iemand van het soort waaraan Marlowe (lees: Chandler) zo’n hekel had. Toch is deze ingreep nog één van Chandler zelf, zoals men kan nalezen in “Raymond Chandler Speaking”, een postuum verschenen brievenboek, waarin ook de vier hoofdstukken van “The Poodle Springs Story”, die Chandler zelf heeft geschreven (Poodle Springs staat eigenlijk voor Palm Springs in de Californische woestijn). Als Loring hem “in de zaak van haar vader” wil laten werken (!) loopt het huwelijk stuk. Dat huwelijk werd min of meer reeds aangekondigd in het laatste hoofdstuk van “Playback”, het laatste (overigens ontgoochelende) verhaal dat Chandler zelf heeft geschreven. Het is ook merkwaardig omdat dit het enige verhaal is waarin de vrouwen niet de boeman zijn. Die misogyne houding plus het feit dat zijn grote liefde eerder een soort ersatz-moeder voor hem was i.p.v. een minnares heeft reeds geleid tot speculaties over zijn latente homofilie. Zelfs het feit dat hij homofielen voortdurend zat uit te schelden, kan in die richting wijzen. Zijn mannen niet het onderwerp van zijn mooiste en liefdevolste beschrijvingen?
Maar zover zijn we dus nog niet. In 1933 begint hij te schrijven voor het pulptijdschrift “The Black Mask”. Zijn eerste verhaal is “Afpersers schieten niet” en al meteen is duidelijk: Hammett mag dan de uitvinder van de “hard boiled novel” zijn, Chandler maakt er literatuur van. De dialogen zijn weliswaar realistisch-Amerikaans, maar de beschrijvingen verraden klassiek-Engelse invloeden. Chandler slaagt er weliswaar in te overleven, maar het grote succes blijft uit. Dat duurt tot in 1938 zijn eerste echte roman “The big sleep” (in het Nederlands vertaald als “Welterusten mr.Marlowe”) verschijnt. Dat Chandler meer geïnteresseerd is in literatuur dan in het plot, blijkt ook uit de anekdote toen hem t.g.v. de verfilming werd gevraagd wie nu eigenlijk de chauffeur had vermoord. “Ik weet het niet,” antwoordde Chandler naar waarheid. Maar het kan ook andersom: bij “Double Indemnity” van Billy Wilder (1944) author James M.Cain later admitted that if he had come up with some of the solutions to the plot that screenwriters Billy Wilder and Raymond Chandler did, he would have employed them in his original novel. Initially, Billy Wilder and Raymond Chandler had intended to retain as much of the book’s original dialogue as possible. It was Chandler who first realized that the dialogue from the novella would not translate well to the screen. Wilder disagreed and was annoyed that Chandler was not putting more of it into the script. To settle it, Wilder hired a couple of contract players from the studio to read passages of Cain’s original dialogue aloud. To Wilder’s astonishment, Chandler was right and, in the end, the movie’s cynical and provocative dialogue was more Chandler and Wilder than it was Cain. Overigens, it was ironic that Raymond Chandler should agree to work on an adaptation of a James M.Cain novel, as he felt that Cain’s work was gutter trash. Raymond Chandler, who knew nothing about screenwriting or filmmaking and had never been in a studio before this film, did not care for Billy Wilder also. On the other hand Billy Wilder claimed that he (Wilder dus) flaunted his womanizing ability at the time just to torment the sexually-repressed Chandler. (**)
In “The Simple Art of Murder” veroordeelde Chandler de traditionele detectiveroman à la Agatha Christie of Dorothy Sayers. Vanaf dan was het erg “unhip” om Christie te lezen. Zelfs Julie Burchill schrijft dat ze Agatha Christie bleef verslinden, maar dan wel met een cover van Raymond Chandler errond. Maar dat wil uiteraard niet zeggen dat er geen “whodunits” meer werden geschreven. In de VS werden de beste afgeleverd door Ellery Queen, een creatie van twee neven, Manfred B.Lee en Frederick Dannay. Met louter denkwerk en een showing-off van zijn literaire kennis is dit duidelijk de Amerikaanse Sherlock Holmes. Aangezien de beide neven immers een fictief schrijverspersonage creëerden, kan dit tegelijk ook optreden als hoofdfiguur, meer bepaald om zijn domme vader Richard, die inspecteur is bij de Newyorkse recherche, telkens opnieuw uit de penarie te helpen.
Anderzijds was Chandler wél een bewonderaar van Ian Fleming en stimuleerde hij deze om met zijn James Bond-verhalen door te gaan, maar Fleming is zeker geen hard boiled auteur, wat men gemakkelijk kan merken als men de keurige Bond vergelijkt met de andere hoofdpersonages, die allemaal privé-detectives zijn (Hammett was dat ook in het gewone leven). Het gezag is immers corrupt en de officiële vertegenwoordigers (de politie) ervan dus evenzeer. Vandaar ook dat weliswaar een moord of zo wordt opgelost, maar dat men op het einde nog altijd machteloos staat tegenover de grotere machinerie waarin deze moord kon plaatsvinden. Volgens Herwig Leus draagt Marlowe de paradox van alle cynici in zich: hij haat het mensdom, maar hij houdt van de mens.

Ronny De Schepper

(*) “I left her with her virtue intact, but it was quite a struggle. She nearly won.”
(**) This marks the only film appearance of screenwriter and novelist Raymond Chandler. He’s the man sitting outside Barton Keyes’ office reading a magazine who glances up at Walter Neff as he walks past, about 16 minutes into the movie.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.